जापानमा बस्ने र काम गर्ने विदेशी नागरिकहरूका लागि आफ्नो आवासीय अनुमति (भिसा) नवीकरण वा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया जीवनको एउटा निकै महत्त्वपूर्ण मोड हो। "के मेरो अहिलेको कम्पनीबाट भिसा थपिएला?" वा "मैले काम त परिवर्तन गरें, अब भिसाको प्रक्रिया कसरी गर्ने होला?" भनेर चिन्तित हुनु स्वाभाविकै हो।
वास्तवमा, 入管 (अध्यागमन विभाग) को प्रक्रियामा न्याय मन्त्रालयले जारी गरेको एउटा स्पष्ट "गाइडलाइन" हुन्छ। यो नियमलाई राम्रोसँग बुझेर पहिले नै तयारी गर्न सकियो भने मात्र भिसा लाग्ने वा नलाग्ने कुराको निर्धारण हुन्छ।
आज म, दैनिक रूपमा धेरै 入管 सम्बन्धी कामहरू गरिरहेको एक 行政書士 को तर्फबाट, अध्यागमन अधिकारीहरूले मुख्य रूपमा चेक गर्ने ८ वटा "審査基準" (छनौटको आधार) को बारेमा विस्तृत जानकारी दिनेछु।
१. अनुमति किन चाहिन्छ? यसको मुख्य नियम
सबैभन्दा पहिले के बुझ्नुपर्छ भने, भिसा नवीकरण वा परिवर्तन "निवेदन दिने बित्तिकै आफैं हुने" कुरा होइन।
जापानी कानुन (入管法 को धारा २० र २१) अनुसार, जब न्याय मन्त्रीले आवेदकको "उचित कारण" भएको ठान्नुहुन्छ, तब मात्र भिसाको अनुमति दिइन्छ। त्यो "उचित कारण" छ कि छैन भनेर जाँच्नका लागि तलका ८ वटा बुँदाहरूलाई मुख्य आधार बनाइन्छ।
२. 入管 ले चेक गर्ने ८ वटा "審査基準" को व्याख्या
छनौटको समयमा, 入管 ले तपाईंको निवेदनलाई यी ८ वटा दृष्टिकोणबाट हेर्ने गर्दछ:
① तपाईंको काम "在留資格" (भिसाको प्रकार) सँग मिल्छ कि मिल्दैन? तपाईं जापानमा के काम गर्दै हुनुहुन्छ (काम, पढाइ वा परिवारसँगको बसोबास), त्यो तपाईंको भिसाको नियमसँग मेल खानुपर्छ।
-
उदाहरण: "技術・人文知識・国際業務" भिसा भएको व्यक्तिले यदि फ्याक्ट्रीको लाइनमा काम गर्ने वा रेस्टुरेन्टमा सरसफाई गर्ने जस्ता "सामान्य श्रम" (Simple Labor) मात्र गरिरहेको छ भने, उसलाई यो नियम अनुसार योग्य मानिँदैन।
② "प्रवेश अनुमति मापदण्ड" पूरा भएको छ कि छैन? यसको अर्थ तपाईं पहिलो पटक जापान आउँदा जुन सर्तहरू पूरा गर्नुपर्ने थियो, ती अहिले पनि कायम छन् कि छैनन् भन्ने हो।
-
तपाईंको पढाइ र कामको सम्बन्ध छ कि छैन?
-
तपाईंको तलब जापानी नागरिक सरह वा त्यो भन्दा बढी छ कि छैन?
-
तपाईंले काम गर्ने कम्पनीको आर्थिक अवस्था स्थिर छ कि छैन?
③ जापानमा बसाईको अवस्था "राम्रो" छ कि छैन? तपाईं अहिलेसम्म जापानमा कसरी बस्नुभएको छ भन्ने कुरालाई कडाइका साथ हेरिन्छ।
-
विद्यार्थीको हकमा: स्कुल नियमित जानुभएको छ कि छैन (Attendance), स्कुल छोडेपछि वा निष्कासन भएपछि पनि बिना काम जापानमै बसिरहनुभएको त छैन?
-
प्रशिक्षार्थी (Trainee) को हकमा: काम गर्ने ठाउँ छोडेर भाग्नुभएको त छैन? उचित कारण बिना आफ्नो भिसाको उद्देश्य अनुसारको काम नगरी जापानमा बस्नुलाई धेरै नराम्रो मानिन्छ।
④ आचरण वा व्यवहार कस्तो छ? यसको अर्थ "जापानको नियम पालना गर्ने व्यक्ति हो कि होइन?" भन्ने हो। अपराध नगरेको हुनुपर्ने त छँदैछ, तर धेरैले झुक्किने कुरा भनेको "ट्राफिक नियमको बारम्बार उल्लंघन" र "資格外活動 (पार्ट-टाइम काम) को समय सीमा नाघ्नु" हो। यस्तो भएमा तपाईंको आचरण राम्रो छैन भन्ने मानिन सक्छ।
⑤ आर्थिक अवस्था बलियो छ कि छैन? सरकार वा स्थानीय निकायको सहयोग बिना आफ्नो कमाइ वा बचतले जापानमा खान-बस्न पुग्छ कि पुग्दैन भन्ने कुरा हो। परिवारको कुल आम्दानीलाई हेरिने भएकोले, श्रीमान् वा श्रीमती दुवैले काम गर्नुहुन्छ भने दुवैको कमाइ जोडेर देखाउन सकिन्छ। तर ऋणका कारण जीवनयापनमा समस्या छ भने सावधानी अपनाउनुपर्छ।
⑥ कामको सर्तहरू उचित छन् कि छैनन्? तपाईंले काम गर्ने ठाउँको वातावरण पनि चेक गरिन्छ।
-
कम्पनीले श्रम कानुन पालना गरेको छ कि छैन?
-
सामाजिक सुरक्षा (Social Insurance) को प्रक्रिया सही छ कि छैन? यदि कम्पनीको गल्तीले गर्दा समस्या भएको हो र त्यसमा तपाईंको दोष छैन भने कहिलेकाहीँ लचकता अपनाइन्छ, तर सामान्यतया राम्रो कार्यस्थल हुनु जरुरी छ।
⑦ कर र सामाजिक सुरक्षाको दायित्व पूरा गर्नुभएको छ कि छैन? (हालको मुख्य बुँदा) पछिल्लो समयमा 入管 ले "पैसाको दायित्व" लाई सबैभन्दा कडाइका साथ हेरिरहेको छ।
-
कर (住民税) समयमै तिर्नुभएको छ कि छैन?
-
स्वास्थ्य बीमा (健康保険（社保・国保）) र 年金 (पेन्सन) बाँकी त छैन? विशेष गरी, १ दिन मात्र ढिलो भए पनि नियम पालना नगरेको मान्ने चलन बढ्दै गएको छ। यदि बाँकी छ भने निवेदन दिनु अगाडि नै सबै तिरेर 理由書 मा त्यसको स्पष्टिकरण दिनु अनिवार्य हुन्छ।
⑧ आवश्यक "सूचना" (Report) हरू दिनुभएको छ कि छैन? 入管法 अनुसार दिनुपर्ने जानकारीहरू बिर्सनुभएको त छैन?
-
कोठा सर्दा ठेगाना परिवर्तन (नगरपालिकामा)।
-
काम छोड्दा वा अर्को काम सुरु गर्दा (入管 लाई जानकारी)। यी कुराहरू नगर्दा "नियम पालना नगर्ने व्यक्ति" को रूपमा चिनिन सकिन्छ र भिसाको अवधि कम हुने वा नथपिने सम्भावना हुन्छ।
३. भिसा थपिने सम्भावना बढाउन थप जानकारी
नियम बाहेक पनि अध्यागमन अधिकारीहरूले निम्न कुरामा ध्यान दिन्छन्:
資格外活動 (पार्ट-टाइम काम) को "हप्ताको २८ घण्टा" डिपेन्डेन्ट वा विद्यार्थी भिसामा हुनेहरूका लागि यो निकै महत्त्वपूर्ण छ। २८ घण्टा भन्दा १ मिनेट मात्र बढी काम गर्नुभयो भने पनि त्यो गैरकानुनी मानिन्छ। 入管 ले तपाईंको बैंक स्टेटमेन्ट र करको विवरणबाट सजिलै काम गरेको समय पत्ता लगाउन सक्छ। "कसैले थाहा पाउँदैन" भनेर सोच्नु निकै खतरनाक हुन सक्छ।
理由書 को महत्त्व कागजपत्र बुझाउँदा निवेदन मात्र नदिएर एउटा 理由書 (कारण पत्र) पनि सँगै राख्न म सुझाव दिन्छु।
-
काम परिवर्तन गर्नुको कारण।
-
आम्दानी किन कम भयो?
-
कर तिर्न किन ढिलो भयो र अबको प्रतिबद्धता। यी कुराहरू आफैंले इमानदारीका साथ स्पष्ट पारेमा अधिकारीको सोचाइमा सकारात्मक परिवर्तन आउन सक्छ।
४. विशेषज्ञको सन्देश
入管 को प्रक्रिया भनेको केवल कागजपत्र बुझाउनु मात्र होइन। यो तपाईंको मेहनत र भविष्यको योजनालाई अधिकारी समक्ष प्रस्तुत गर्ने एउटा अवसर पनि हो।
"मेरो अवस्थामा भिसा लाग्ला कि नलाग्ला?" वा "कागजपत्र धेरै भएर के गर्ने होला?" भनेर दोधारमा हुनुहुन्छ भने, एक पटक विशेषज्ञ 行政書士 सँग परामर्श लिनुहोस्।
हामी तपाईंका कुराहरू सुन्नेछौं र तपाईंको परिस्थिति अनुसार सबैभन्दा उपयुक्त तरिकाले कागजपत्र तयार गर्न मद्दत गर्नेछौं। जापानमा तपाईंको सुरक्षित जीवनका लागि हामी सधैं साथमा छौं।