नमस्ते! म जापानमा बसोबास गर्ने विदेशी नागरिकहरूको भिसा (VISA) सम्बन्धी काम गर्ने एक 行政書士 हुँ।
जापानमा कडा परिश्रम गरिरहनुभएका नेपाली साथीहरूको मनमा एउटा प्रश्न पक्कै होला: "म अब जापान छोडेर नेपाल फर्कन लाग्दैछु, तर अहिलेसम्म मेरो तलबबाट काटिएको 年金 के हुन्छ? के त्यो पैसा खेर जान्छ?"
यसको सिधा उत्तर हो: यदि तपाईंले जापानमा ६ महिनाभन्दा बढी 年金保険料 तिर्नुभएको छ भने, नेपाल फर्केपछि तपाईंले 脱退一時金 को रूपमा त्यो पैसा फिर्ता पाउन सक्नुहुन्छ। तर, धेरै साथीहरूलाई यो नियम थाहा नभएर वा प्रक्रिया नमिलेर आफ्नो अधिकार गुमाइरहनुभएको छ।
आज म तपाईंहरूलाई यो 脱退一時金 भनेको के हो, कसरी आवेदन दिने र यो पैसा फिर्ता लिनु तपाईंको लागि फाइदाजनक छ कि छैन भन्ने बारेमा सजिलो भाषामा बुझाउनेछु।
१. 脱退一時金 भनेको के हो?
脱退一時金 भनेको जापानमा काम गरेर 年金 तिरेका विदेशीहरू, जो १० वर्षको पूर्ण अवधि नपुग्दै आफ्नो देश फर्कन्छन्, उनीहरूले अहिलेसम्म तिरेको प्रिमियमको केही हिस्सा फिर्ता पाउने व्यवस्था हो।
जापानको नियम अनुसार यहाँ काम गर्ने सबैले अनिवार्य रूपमा 年金 मा सहभागी हुनुपर्छ। तर केही वर्ष मात्र काम गरेर फर्कनेहरूले भविष्यमा जापानबाट पेन्सन पाउँदैनन्। त्यसैले, "तपाईंले तिर्नुभएको रकमको केही भाग फिर्ता दिन्छौं" भन्नु नै यस योजनाको उद्देश्य हो।
आवेदनका लागि ४ वटा अनिवार्य सर्तहरू:
१. जापानी नागरिकता नभएको हुनुपर्ने। २. 年金 (厚生年金または国民年金) कम्तिमा ६ महिना तिरेको हुनुपर्ने। ३. जापानमा ठेगाना नभएको हुनुपर्ने (नगरपालिकामा 転出届 बुझाएको हुनुपर्ने)। ४. 年金 (जस्तै 障害年金 - अपाङ्गता पेन्सन) पाउने अधिकार कहिल्यै प्राप्त नगरेको हुनुपर्ने।
२. प्रक्रिया र समय सीमा: कहिले र कसरी गर्ने?
यो प्रक्रिया मुख्यतया "जापान छोडेपछि" गरिन्छ, तर तयारी भने जापानमै छँदा सुरु गर्नुपर्छ।
आवेदन दिने समय
तपाईंले जापानको ठेगाना त्यागेको (नगरपालिकामा 転出届 बुझाएको मिति) बाट २ वर्षभित्र आवेदन दिइसक्नुपर्छ। २ वर्ष कटेपछि तपाईंले एक पैसा पनि फिर्ता पाउनुहुन्न, त्यसैले सावधानी अपनाउनुहोला।
कहाँ र कसरी बुझाउने?
कागजातहरू 日本年金機構 मा हुलाक मार्फत पठाउनुपर्छ। आजकल अनलाइन आवेदन पनि सम्भव छ, तर आवश्यक कागजातहरू धेरै हुने भएकाले हुलाकबाट वा प्रतिनिधि (行政書士 आदि) मार्फत आवेदन दिनु सुरक्षित मानिन्छ।
आवश्यक कागजातहरूको सूची
-
脱退一時金請求書 (पेन्सन कार्यालयको वेबसाइटबाट डाउनलोड गर्न सकिन्छ)
-
राहदानी (Passport) को प्रतिलिपि (फोटो भएको पाना र जापान छोडेको छाप भएको पाना)
-
बैंक खाताको प्रमाण (नेपालको बैंक खातामा पनि पैसा मगाउन सकिन्छ)
-
年金手帳 (वा 基礎年金番号 खुल्ने कागजात)
३. 【महत्वपूर्ण】 पैसा फिर्ता लिएपछि 年金加入期間 शून्य हुन्छ!
यो सबैभन्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा हो। यदि तपाईंले 脱退一時金 लिनुभयो भने, तपाईंले जापानमा बिताएको पेन्सन अवधि पूर्ण रूपमा समाप्त हुन्छ।
यदि भविष्यमा तपाईं फेरि जापान आएर काम गर्ने सोचमा हुनुहुन्छ भने, यो अवधि शून्य हुनाले तपाईंले भविष्यमा पाउनुपर्ने 将来の老齢年金 (वृद्ध अवस्थाको पेन्सन) नपाउने जोखिम हुन्छ।
४. विशेषज्ञको सल्लाह: कर फिर्ता (所得税) को बारेमा
तपाईंले 脱退一時金 (厚生年金 को हकमा) प्राप्त गर्दा, कुल रकमको करिब २०% आयकर (所得税) काटिन्छ।
उदाहरणका लागि, यदि तपाईंले १०० मान फिर्ता पाउनुपर्ने हो भने, तपाईंको हातमा ८० मान मात्र आउँछ। "२० मान घाटा भयो" भनेर चिन्ता नगर्नुहोस्। यो काटिएको कर पनि नेपाल फर्किएपछि 所得税の還付申告 प्रक्रिया मार्फत फिर्ता लिन सकिन्छ।
तर, यो कर फिर्ताको प्रक्रिया तपाईं आफैले नेपालबाट गर्न गाह्रो हुन्छ। यसका लागि जापानमा बस्ने कोही व्यक्तिलाई आफ्नो 納税管理員 (कर प्रतिनिधि - जस्तै साथी वा 行政書士) नियुक्त गर्नुपर्ने हुन्छ।
५. 社会保障協定 भएका देशका नागरिकका लागि जानकारी
जापानले केही देशहरूसँग 社会保障協定 (सामाजिक सुरक्षा सम्झौता) गरेको छ।
यी देशका नागरिकहरूका लागि 年金通算 भन्ने व्यवस्था हुन्छ, जसले जापानमा काम गरेको अवधि आफ्नै देशको पेन्सन अवधिमा जोड्न अनुमति दिन्छ। यदि तपाईंले 脱退一時金 लिनुभयो भने, यो अवधि जोड्न पाइँदैन। नेपाल र जापानबीच हालसम्म यस्तो सम्झौता भइसकेको छैन, तर भविष्यको नीतिमा परिवर्तन हुन सक्छ।
६. उपयोगी प्रश्नोत्तर (Q&A)
Q1: के म जापानमै छँदा सबै प्रक्रिया पूरा गर्न सक्छु?
A: कागजातको तयारी जापानमा गर्न सकिन्छ, तर आवेदनको औपचारिक दर्ता तपाईंले जापान छोडेपछि मात्र हुन्छ। नगरपालिकामा 転出届 बुझाएपछि र एयरपोर्ट जानुअघि हुलाक गर्न सकिन्छ, तर धेरैजसोले नेपाल पुगेपछि वा जापानको प्रतिनिधिलाई जिम्मा दिएर आवेदन दिने गर्छन्।
Q2: कति पैसा फिर्ता आउँछ? यसको हिसाब कसरी गरिन्छ?
A: यो तपाईंले काम गरेको अवधि र तपाईंको औसत तलबमा भर पर्छ। मोटामोटी रूपमा भन्दा, ३ वर्ष जापानमा कम्पनीमा काम गर्नुभएको छ भने तलब अनुसार लाखौं येन फिर्ता आउन सक्छ। यसलाई सजिलो गरी बुझ्दा "करिब १ महिनाको तलब × काम गरेको वर्ष" जति हुन सक्छ।
Q3: नेपाल फर्किएर फेरि जापान आएमा के हुन्छ?
A: यदि तपाईंले पहिलेको पैसा (脱退一時金) फिर्ता लिनुभएको छैन भने, तपाईंको अघिल्लो अवधि र नयाँ अवधि जोडिन्छ। यदि कुल अवधि १० वर्ष पुग्यो भने तपाईंले भविष्यमा जापानबाट जीवनभर पेन्सन पाउन सक्नुहुन्छ। तर पैसा फिर्ता लिइसक्नुभएको छ भने, तपाईंको हिसाब शून्यबाट सुरु हुन्छ।
निष्कर्ष
脱退一時金 लिनु तपाईंको अधिकार हो, तर निर्णय गर्दा विचार पुर्याउनुहोस्:
-
यदि तपाईंलाई तत्काल पैसाको आवश्यकता छ र भविष्यमा जापान फर्कने सोच छैन भने: आवेदन दिनुहोस्।
-
यदि तपाईं भविष्यमा फेरि जापान आएर लामो समय बस्न र पेन्सन लिन चाहनुहुन्छ भने: पैसा फिर्ता नलिनु पनि एउटा विकल्प हुन सक्छ।
आफ्नो भविष्यको योजना अनुसार सही निर्णय लिनुहोस्। यदि तपाईंलाई प्रक्रिया झन्झटिलो लागेमा वा कर फिर्ताको बारेमा अन्योल भएमा, भिसा विशेषज्ञ 行政書士 सँग परामर्श लिन सक्नुहुन्छ।
तपाईंको जापानको मेहनतको उचित फल प्राप्त होस् भन्ने मेरो कामना छ!
