जापानमा काम गरिरहेका विदेशी नागरिकहरू र विदेशी कर्मचारीहरूलाई रोजगार दिइरहेका कम्पनीका प्रतिनिधिहरूबाट हामीकहाँ थुप्रै परामर्शहरू आउने गर्छन्। जस्तै: "तलबबाट काटिने 税金 को नियम बुझ्न सकिएन", "आफ्नो देश फर्किँदा 年金 को के हुन्छ?", वा "भविष्यमा 永住 भिसा लिन चाहन्छु, तर 税金 तिर्न बाँकी छ भने मिल्दैन र?"।
जापानको 税金 र सामाजिक सुरक्षा प्रणाली निकै जटिल छ। यदि नजानिकन प्रक्रियाहरू छुटाउनुभयो भने, भविष्यमा 在留資格 (भिसा) नवीकरण गर्दा वा 永住許可申請 को छानबिनमा ठूलो समस्या पर्न सक्छ।
त्यसैले यस पटक, जापानको 在留資格 VISA विशेषज्ञ 行政書士 ले विदेशी कामदारहरूले जापानमा बस्दा र काम गर्दा अनिवार्य रूपमा जान्नुपर्ने 税金 र 年金 को व्यवस्थाका साथै भविष्यमा 永住 भिसा आवेदनलाई ध्यानमा राखेर ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू सरल भाषामा व्याख्या गर्नुहुनेछ।
1. 所得税 र "居住者 / 非居住者" बीचको ठूलो फरक
जापानमा काम गरेर तलब प्राप्त गर्दा, राज्यलाई बुझाउनुपर्ने 所得税 तलबबाट काटिन्छ (यसलाई 源泉徴収 भनिन्छ)। तर, सबैका लागि एउटै नियम लागू हुँदैन। जापानमा बसेको अवधि र बसोबासको आधार अनुसार मुख्यतया "居住者" र "非居住者" गरी दुई भागमा विभाजन गरिन्छ, र 税金 गणना गर्ने तरिका पूर्ण रूपमा फरक हुन्छ।
居住者 भनेको के हो?
जापान भित्र "ठेगाना" भएको, वा अहिलेसम्म लगातार "१ वर्ष वा सोभन्दा बढी समयदेखि बसोबास (जीवनको आधार)" गरिरहेको व्यक्तिलाई जनाउँछ।
-
税金 को नियम: नियम अनुसार जापान भित्रको कमाइ मात्र नभई, संसारभरिबाट कमाएको कुल आम्दानीमा कर लागू हुन्छ (गैर-स्थायी निवासीको विशेष नियम बाहेक)।
-
कर उठाउने तरिका: प्रत्येक महिनाको तलबबाट अनुमानित कर काटिन्छ र वर्षको अन्त्यमा 年末調整 मार्फत सही कर रकमको हिसाबकिताब गरिन्छ। यदि पाल्नुपर्ने परिवारका सदस्यहरू छन् भने "अभिभावक छुट" (扶養控除) लागू गरेर 税金 घटाउन सकिन्छ।
非居住者 भनेको के हो?
"居住者" बाहेकका व्यक्तिहरू, अर्थात् जापान प्रवेश गरेको १ वर्ष नपुगेका र जापानमा जीवनको आधार स्थिर भइनसकेका मानिसहरू यसमा पर्दछन्।
-
税金 को नियम: जापान भित्र आर्जन गरिएको आम्दानी (国内源泉所得) मा मात्र कर लाग्छ।
-
कर उठाउने तरिका: साधारणतया एकमुष्ठ २०.४२% को दरले 源泉徴収 गरिन्छ र 年末調整 वा सामान्य अभिभावक छुट लागू हुँदैन।
2. पछि बिल आएर अचम्ममा पार्ने "住民税" को नियम
所得税 जत्तिकै महत्त्वपूर्ण अर्को कर भनेको आफू बस्ने नगरपालिकालाई बुझाउनुपर्ने 住民税 (स्थानीय कर) हो। जापान भर्खरै आएका विदेशीहरू सबैभन्दा बढी अलमलमा पर्ने कुरा भनेको यो 住民税 बुझाउने समय हो।
住民税 का मुख्य नियमहरू
-
जनवरी १ तारिखको बसोबासको आधारमा तय हुन्छ: प्रत्येक वर्षको जनवरी १ तारिखमा जापानमा बसोबास गरिरहनुभएको छ भने, अघिल्लो वर्षको आम्दानी अनुसार त्यो नगरपालिकालाई 住民税 बुझाउने दायित्व सिर्जना हुन्छ।
-
भुक्तानी दोस्रो वर्षको अप्रिल पछि सुरु हुन्छ: अघिल्लो वर्षको जनवरीदेखि डिसेम्बरसम्मको आम्दानीको 税金 दोस्रो वर्षको जुन महिनापछि माग गरिन्छ। त्यसैले, जापान आएको पहिलो वर्षको वार्षिक आम्दानीको 住民税 दोस्रो वर्षमा पुगेपछि मात्र भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ।
-
कम्पनीबाट काटिने (特別徴収): धेरैजसो कम्पनीका कर्मचारीहरूको 住民税 कम्पनीले नै प्रत्येक महिनाको तलबबाट काटेर नगरपालिकालाई बुझाइदिन्छ।
काम फेर्दा वा देश फर्किँदा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
बीचमै काम छाड्दा वा देश फर्किँदा, बाँकी रहेको 住民税 एकै पटक बुझाउनुपर्ने हुन सक्छ। नजानीकन देश फर्किनुभयो भने 税金 नबुझाएको (बाँकी रहेको) मानिनेछ, जसले गर्दा भविष्यमा पुन: जापान आएर 永住 आवेदन दिँदा ठूलो नोक्सान हुन सक्छ। त्यसैले विशेष ध्यान दिनुहोस्।
3. दोहोरो कर रोक्ने "租税条約" का फाइदाहरू
जापान र आफ्नो देश दुवैतर्फ दोहोरो कर काटिनबाट रोक्नका लागि जापानले विश्वका विभिन्न देशहरूसँग 租税条約 (कर सन्धि) गरेको छ।
देश अनुसार, 留学生, 技能実習生, वा 特定活動 जस्ता 在留資格 मा काम गर्ने विदेशीहरूका लागि 所得税 र 住民税 मा छुट वा कट्टा हुने विशेष व्यवस्था गरिएको हुन सक्छ।
तर, 租税条約 स्वतः लागू हुँदैन। यो छुट पाउनका लागि पहिले नै आफ्नो कम्पनी मार्फत 税務署 मा "租税条約に関する届出書" बुझाउनुपर्छ। यदि नबुझाएको खण्डमा सामान्य रूपमा नै कर काटिनेछ, त्यसैले आफू यसका लागि योग्य हुन सक्छु भन्ने लाग्छ भने कम्पनी वा विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुहोस्।
4. विदेशीहरूले पनि अनिवार्य रूपमा लिनुपर्ने "公的年金 र 健康保険"
जापानमा बस्ने र काम गर्ने सबै व्यक्तिहरू, जुनसुकै राष्ट्रियताका भए पनि, जापानी सरकारी स्वास्थ्य बीमा (健康保険 / 国民健康保険) र जापानी सरकारी पेन्सन प्रणाली (厚生年金 / 国民年金) मा आबद्ध हुनु कानूनद्वारा अनिवार्य गरिएको छ।
-
सामाजिक बीमा शुल्कको कट्टा: बुझाएको 年金 र 健康保険 को रकम 所得税 र 住民税 को हिसाब गर्दा "सामाजिक बीमा शुल्क कट्टा" को रूपमा पूरै घटाउन सकिन्छ, जसले 税金 बचत गर्न मद्दत गर्छ।
-
अपाङ्गता पेन्सन र जीवित परिवार पेन्सन: यदि जापानमा दुर्घटना वा बिरामी भई अपाङ्गता भएमा वा मृत्यु भएमा, तोकिएका शर्तहरू पुरा भएमा कर-मुक्त रूपमा भत्ता प्राप्त गर्न सकिन्छ।
5. 【अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण】 税金 र 年金 नबुझाउँदा "永住ビザ申請" मा पर्ने गम्भीर प्रभाव
यदि विदेशी नागरिकले जापानमा लामो समय बसेर अन्त्यमा "永住権 (永住許可)" प्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, 税金 र सरकारी 年金 तथा सामाजिक बीमा शुल्क समयमै बुझाउनुभएको छ कि छैन भन्ने कुरा छानबिनमा सबैभन्दा कडा रूपमा हेरिन्छ।
अध्यागमन विभाग (出入国在留管理庁) को "永住許可申請 को निर्देशिका" अनुसार, आवेदक स्वयंको मात्र नभई, उहाँमा आश्रित श्रीमान/श्रीमती वा परिवारका सदस्यहरूको कर तथा बीमा शुल्क भुक्तानीको अवस्था पनि छानबिन गरिन्छ।
永住 आवेदन दिँदा बुझाउनुपर्ने ५ मुख्य राष्ट्रिय तथा स्थानीय करहरू
-
源泉所得税及び復興特別所得税
-
申告所得税及び復興特別所得税
-
消費税及び地方消費税
-
相続税
-
贈与税
यसका साथै, पछिल्ला केही वर्षको (काम गर्ने भिसाको हकमा सामान्यतया ५ वर्षको) "住民税の課税・納税証明書" र "年金保険料・健康保険料の納付証明書" बुझाउनु अनिवार्य छ।
यहाँ "पछि एकैचोटि बुझाए भइहाल्छ नि" भन्ने कुरा चल्दैन, मुख्य कुरा "भुक्तानीको अन्तिम म्याद १ दिन पनि ननाघीकन प्रत्येक महिना सही रूपमा बुझाइएको थियो कि थिएन" भन्ने हेरिन्छ। यदि कम्पनीबाट नकाटिएर आफैँले रसिद (住民税の納付書) लगेर बुझाउँदै हुनुहुन्छ भने, १ पटक मात्र म्याद नाघेको खण्डमा पनि 永住 आवेदन अस्वीकृत हुने जोखिम उच्च हुन्छ। त्यसैले बैंक खाताबाट स्वचालित रूपमा काटिने (Auto-debit) व्यवस्था गर्न जोडदार सिफारिस गरिन्छ।
6. जान्नैपर्ने कुराहरू! विदेशी कर्मचारी र जापानी निवासी विदेशीहरूका सामान्य प्रश्नोत्तर (Q&A)
विदेशी नागरिकहरूबाट धेरै सोधिने ३ वटा मुख्य प्रश्न र तिनको उत्तर यहाँ दिइएको छ:
Q1. म आफ्नो देश सधैँका लागि फर्किँदै छु। मैले अहिलेसम्म बुझाएको 年金 सित्तैँमा खेर जान्छ र?
A. शर्तहरू पुरा भएमा "脱退一時金" को रूपमा पैसा फिर्ता पाइन्छ! जापानको सरकारी 年金 (厚生年金 वा 国民年金) मा ६ महिनाभन्दा बढी समय आबद्ध भएका विदेशीहरू पेन्सन पाउने अधिकार प्राप्त नगरी पूर्ण रूपमा आफ्नो देश फर्किँदा, फर्किएको २ वर्ष भित्र निवेदन दिएर "脱退一時金" प्राप्त गर्न सकिन्छ। साथै, 脱退一時金 बाट काटिएको 所得税 पनि देश फर्किएपछि जापानमा एक जना "納税管理人" तोकेर 確定申告 गरेमा फिर्ता (Refund) पाउन सकिन्छ।
Q2. 住民税の納付書 आएको बिर्सिएर भुक्तानीको अन्तिम म्यादभन्दा ३ दिन ढिलो बुझाएँ। यति सानो गल्तीले पनि 永住 भिसामा असर गर्छ र?
A. दुखको कुरा, छानबिनमा यो धेरै नकारात्मक मानिन्छ। हालका वर्षहरूमा 永住 छानबिनमा "करको दायित्व समयमै पुरा गरिएको छ कि छैन" भन्ने कुरालाई अत्यधिक महत्त्व दिइन्छ। केही दिनको ढिलाइ भए पनि रसिदको मितिले म्याद नाघेको स्पष्ट हुने भएकाले "素行が善良であること" (असल चालचलन भएको र नियम पालना गरेको) शर्त पुरा नभएको मानिन सक्छ। यदि गल्तीले ढिलाइ भइसकेको छ भने, आवेदन दिँदा उपयुक्त कारण पत्र (理由書) तयार पार्ने जस्ता कानूनी समाधानका उपायहरू अपनाउनु पर्छ।
Q3. मेरो देश र जापान बीच 租税条約 छ भने, केही नगरे पनि स्वतः 住民税 र 所得税 सस्तो हुन्छ?
A. स्वतः सस्तो हुँदैन। अनिवार्य रूपमा "पहिले नै निवेदन" दिनुपर्छ। 租税条約 अनुसार कर छुट वा कट्टा पाउनका लागि, छुट लिन चाहेको वर्षको पहिलो तलब भुक्तानी हुने अघिल्लो दिनसम्म कम्पनी मार्फत 税務署 मा "租税条約に関する届出書" बुझाइसक्नु पर्छ। नबुझाई पछि थाहा पाएर पुरानो कर फिर्ता माग्ने प्रक्रिया (還付請求) निकै जटिल हुन्छ, त्यसैले कम्पनीमा भर्ना हुने बित्तिकै यसबारे छलफल गर्नुहोस्।
7. निष्कर्ष: नियमहरू सही रूपमा बुझेर सुरक्षित रूपमा जापानमा बस्नुहोस्
जापानमा काम गर्ने विदेशी नागरिकहरूका लागि 税金 र 年金 का नियमहरू बुझ्नु भनेको आफ्नो हातमा पर्ने खुद तलब (手取り) जोगाउनु मात्र नभई, भविष्यमा "在留資格 नवीकरण" र "永住権 प्राप्त" गर्ने दिशामा एउटा महत्त्वपूर्ण कदम हो।
"म 居住者 हो कि होइन थाहा छैन", "आफ्नो देशमा रहेका आमाबाबुलाई आश्रितमा राखेर 税金 घटाउन चाहन्छु", "永住権 लिन चाहन्छु तर 税金 भुक्तानीको विषयमा चिन्ता छ" जस्ता कुनै पनि शङ्का वा अन्यौल छ भने, त्यसै नछाडी तुरुन्तै विशेषज्ञसँग परामर्श लिन सुझाव दिइन्छ।
हाम्रो कार्यालयमा जापानको 在留資格 र VISA विशेषज्ञ 行政書士 ले विभिन्न भिसा आवेदन र 永住許可 का लागि व्यक्तिगत रूपमा सल्लाह प्रदान गर्दै आएका छौँ। निसंकोच हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।