जापानमा काम गर्दै र बसोबास गर्दै आउनुभएका सम्पूर्ण विदेशी दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरू, नमस्ते। हरेक महिना तलबको विवरण (Salary Statement) हेर्दा, "हातमा आउने रकम (Take-home pay) सोचेभन्दा कम भयो" वा "तलबबाट काटिने रकम एक्कासि बढ्यो" भनेर छक्क पर्नुभएको छ? यो जापानको एक विशेष प्रणाली "住民税" का कारणले हुन सक्छ।
"म विदेशी हुँ, त्यसैले जापानको करसँग मेरो केही सम्बन्ध छैन होला" भनेर सोच्नुभएको छ भने, त्यो धेरै ठूलो गल्ती हुन सक्छ। जापानमा बस्नुभएसम्म, विदेशी नागरिक भए पनि 住民税 तिर्ने दायित्व हुन्छ। यदि यो दायित्व पूरा गर्नुभएन भने, सबैभन्दा खराब अवस्थामा, तपाईंको 在留資格 (VISA) नवीकरण गर्न नसकिने जोखिम पनि हुन्छ।
यो लेखमा, म एक विशेषज्ञको दृष्टिकोणबाट विदेशीहरूले जान्नैपर्ने 住民税 को आधारभूत कुराहरू, कम्पनी छोड्दा वा नेपाल फर्किँदा गर्नुपर्ने प्रक्रियाहरूबारे सजिलो भाषामा व्याख्या गर्दैछु।
住民税 भनेको के हो? विदेशीले पनि तिर्नुपर्ने हो?
सजिलो शब्दमा भन्नुपर्दा, जापानमा ठेगाना (Address) भएका विदेशीहरूले पनि 住民税 तिर्नुपर्छ।
住民税 भनेको तपाईं बसोबास गर्ने नगरपालिकाले प्रदान गर्ने प्रशासनिक सेवाहरू (फोहोर व्यवस्थापन, अग्नि नियन्त्रण, कल्याणकारी सेवा, शिक्षा आदि) सञ्चालन गर्न बासिन्दाहरूबाट उठाइने एक प्रकारको 地方税 हो। विशेष गरी, प्रत्येक वर्षको जनवरी १ तारिखमा जापानमा ठेगाना छ र अघिल्लो वर्षको आम्दानी निश्चित रकमभन्दा बढी छ भने तपाईं कर तिर्ने दायित्वमा पर्नुहुन्छ।
धेरै विदेशीहरूलाई गाह्रो लाग्ने कुरा के हो भने, "住民税 अघिल्लो वर्षको आम्दानीको आधारमा गणना गरिन्छ।" अर्थात्, यस वर्ष आम्दानी कम भए पनि, यदि अघिल्लो वर्ष राम्रो कमाउनुभएको थियो भने, यस वर्षको कर बढी हुन सक्छ। "अहिले काम नै छैन, किन धेरै कर तिर्ने?" भनेर रिस उठ्न सक्छ, तर यो जापानको कर प्रणालीको नियम हो।
住民税 तिर्ने दुई तरिका: 特別徴収 र 普通徴収
住民税 तिर्ने मुख्यतया दुईवटा तरिका छन्:
१. 特別徴収 (तलबबाट सिधै कट्टा हुने) यदि तपाईं जापानको कुनै कम्पनीमा पूर्णकालीन (Seishain) वा करार (Keiyakushain) कर्मचारीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ भने, कम्पनीले हरेक महिनाको तलबबाट स्वतः 住民税 काटेर नगरपालिकामा तिरिदिन्छ। यसलाई 特別徴収 भनिन्छ। आफैंले 納付書 बोकेर बैंक जानुपर्ने झन्झट नहुने भएकाले यो सबैभन्दा सामान्य र सजिलो तरिका हो।
२. 普通徴収 (आफैंले तिर्ने) यदि तपाईं फ्रीलान्सर हुनुहुन्छ वा आफ्नै व्यवसाय गर्दै हुनुहुन्छ, वा कम्पनीमा काम गरे पनि तलबबाट काटिँदैन भने, तपाईंले आफैंले तिर्नुपर्छ। हरेक वर्षको जुन महिनातिर नगरपालिकाबाट तपाईंको घरमा 納付書 आइपुग्छ। उक्त रकम तोकिएको समयभित्र बैंक वा コンビニ मा गएर तिर्नुपर्छ। यसलाई 普通徴収 भनिन्छ।
धेरै सुनिने समस्या के हो भने, "कम्पनीमा भर्खरै छिरेको थिएँ, तर हातमा आउने रकम सोचेभन्दा कम भयो।" यो कम्पनीले 特別徴収 सुरु गरेको कारणले हुन्छ। यदि शंका लाग्यो भने, नहिचकिचाई कम्पनीको जिम्मेवार व्यक्तिसँग सोध्नुहोस्।
कम्पनी छोड्दा वा स्वदेश फर्किँदा के गर्ने?
जापान छोड्दा वा जागिर फेर्दा 住民税 को प्रक्रियालाई बेवास्ता गर्नु एकदमै खतरनाक हुन्छ।
-
कम्पनी छोड्दा: यदि तपाईं 特別徴収 बाट कर तिरिरहनुभएको थियो भने, जागिर छोड्दा बाँकी रहेको 住民税 कसरी तिर्ने भनेर कम्पनीसँग सल्लाह गर्नुपर्छ। सामान्यतया, जागिर छोड्ने बेलाको तलब वा अवकाश भत्ताबाट बाँकी रकम एकै पटक कट्टा गरेर मिलाउने चलन छ।
-
नेपाल फर्किँदा (स्वदेश फिर्ता): यदि तपाईं जापान छोड्नुअघि नै बाँकी रहेको 住民税 तिर्न सक्नुहुन्न भने, "納税管理人" तोक्नुपर्छ। यो व्यक्तिले तपाईंको सट्टामा जापानमा करको प्रक्रिया मिलाइदिन्छन्। यो प्रक्रिया बिना नै स्वदेश फर्किनुभयो भने, पछि 督促状 (ताकेता पत्र) आउन सक्छ, वा भविष्यमा फेरि जापान फर्किँदा VISA को जाँचमा समस्या आउन सक्छ।
住民税 सम्बन्धी जान्नैपर्ने Q&A
Q1: 住民税 तिरेन भने VISA नवीकरण गर्न सकिँदैन?
A: हो, त्यो सम्भावना धेरै हुन्छ। VISA नवीकरणको आवेदन दिँदा, कर तिरेको प्रमाण (納税証明書 आदि) माग्ने गरिन्छ। यदि कर तिरेको छैन भने, तपाईंले "कर तिर्ने दायित्व पूरा नगरेको" मानिन्छ, जुन नवीकरण अस्वीकार हुने ठूलो कारण बन्न सक्छ।
Q2: 住民税 कसरी गणना गरिन्छ?
A: 住民税 मा "आयकर" (आम्दानी अनुसार घटबढ हुने) र "समान कर" (सबैका लागि निश्चित रकम) जोडिएको हुन्छ। करको दर सामान्यतया करयोग्य आम्दानीको १०% जति हुन्छ। व्यक्तिगत अवस्था अनुसार विभिन्न छुटहरू हुने भएकाले, ठ्याक्कै रकम थाहा पाउन आफू बसोबास गर्ने नगरपालिकाको 税務課 मा गएर सोध्नुहोस्।
Q3: जापानमा जग्गा/घर छ र नेपाल फर्किँदा केही प्रक्रिया गर्नुपर्छ?
A: जापानबाट लामो समयका लागि बाहिरिए पनि, यदि तपाईंको नाममा अचल सम्पत्ति छ भने 固定資産税 तिर्ने दायित्व बाँकी नै रहन्छ। यस अवस्थामा पनि 納税管理人 तोकेर घोषणा गर्नुपर्छ। यस्तो कुरालाई बेवास्ता नगर्नुहोस्, विशेषज्ञ वा सरकारी कार्यालयमा सल्लाह लिनुहोस्।
निष्कर्ष: कर सही समयमा तिरेर जापानमा ढुक्कले बस्नुहोस्
住民税 जापानमा बस्ने एक सदस्यको रूपमा तपाईंको जिम्मेवारी हो। गाह्रो शब्दहरूले गर्दा अन्योल हुन सक्छ, तर बेवास्ता गर्नु सबैभन्दा ठूलो जोखिम हो।
यदि तपाईंलाई कर तिर्ने बारे केही चिन्ता छ वा जागिर छोड्ने वा फर्किने योजना छ भने, समयमै आफ्नो नजिकैको सरकारी कार्यालय वा विशेषज्ञसँग सल्लाह लिनुहोस्। सही प्रक्रिया अपनाएर तपाईं जापानमा ढुक्कसँग आफ्नो जीवन र करियर बनाउन सक्नुहुन्छ।
