जापानमा बस्ने विदेशी परिवारका लागि आफ्ना छोराछोरीको शिक्षा सबैभन्दा ठूलो चासोको विषय हो।
"के विदेशी नागरिकता भएका बच्चाहरूले सरकारी प्राथमिक विद्यालयमा भर्ना पाउँछन्?", "भर्ना प्रक्रिया कस्तो हुन्छ?", वा "जापानी भाषा नआए पनि केही फरक पर्दैन?" जस्ता धेरै प्रश्नहरू तपाईंको मनमा हुन सक्छन्। जापानी भिसा (VISA) सम्बन्धी विज्ञ 行政書士 को रूपमा म यी कुराहरू सजिलो गरी बुझाउन गइरहेको छु।
सुरुमै स्पष्ट पारौं, जापानमा बस्ने विदेशी बच्चाहरूले पनि जापानी बच्चाहरू सरह सरकारी प्राथमिक विद्यालय (Elementary School) मा पढ्न पाउँछन्।
यस लेखमा भर्नाका सर्तहरू, प्रक्रिया, लाग्ने खर्च र अभिभावकहरूले भोग्ने साझा समस्याहरूका बारेमा आधिकारिक जानकारी दिइएको छ।
१. के विदेशी बच्चाले सरकारी स्कुलमा भर्ना पाउँछन्?
जापानमा जापानी नागरिकका छोराछोरीका लागि "अनिवार्य शिक्षा" (義務教育) को नियम छ। विदेशी बच्चाहरूका हकमा यो कानुनी रूपमा अनिवार्य त छैन, तर यसको अर्थ उनीहरूले पढ्न पाउँदैनन् भन्ने होइन। बरु, उनीहरूलाई "शिक्षा पाउने अधिकार" समान रूपमा सुनिश्चित गरिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार सन्धि अनुसार, जापान सरकारले विदेशी बच्चाहरूलाई पनि जापानी सरह निःशुल्क शिक्षाको अवसर प्रदान गर्दछ। यदि तपाईंसँग हाल वैध 在留資格 (भिसा) नभएको अवस्थामा पनि, यदि तपाईं त्यस क्षेत्रमा बसिरहनुभएको छ भने सामान्यतया बच्चालाई स्कुलमा भर्ना गर्न सकिन्छ।
२. भर्ना प्रक्रिया कसरी गर्ने?
जापानी बच्चाहरूको हकमा नगरपालिकाबाट आफैं 就学通知書 (भर्ना सूचना) आउँछ। तर विदेशी बच्चाहरूको हकमा भने "अभिभावक आफैंले आवेदन दिनु पर्ने" हुन्छ। यो नै सबैभन्दा मुख्य फरक हो।
-
चरण १: स्थानीय 教育委員会 सँग सल्लाह गर्ने सबैभन्दा पहिले तपाईं बसेको ठाउँको नगरपालिका (Shiyakusho वा Kuyakusho) मा रहेको 教育委員会 (शिक्षा समिति) को काउन्टरमा जानुहोस् र "आफ्नो बच्चालाई स्कुल भर्ना गर्न चाहन्छु" भन्नुहोस्।
-
चरण २: 就学申請書 बुझाउने त्यहाँ गएर 就学申請書 (भर्ना आवेदन फारम) भर्नुहोस्। यसका लागि बच्चाको 在留カード (रेसिडेन्ट कार्ड) वा पासपोर्ट जस्ता परिचय खुल्ने कागजातहरू आवश्यक पर्दछ।
-
चरण ३: 就学通知書 प्राप्त गर्ने तपाईंको आवेदन स्वीकृत भएपछि, केही समयपछि कुन स्कुलमा जाने र भर्ना कार्यक्रम कहिले हुन्छ भन्ने विवरण सहितको 就学通知書 हुलाकबाट आउँछ।
【सुझाव】 केही नगरपालिकाहरूले 住民登録 भएका परिवारलाई पहिल्यै जानकारी पठाउन सक्छन्, तर नआए पनि आत्तिनु पर्दैन। सामान्यतया बच्चा भर्ना गर्न चाहनुभएको अघिल्लो वर्षको अक्टोबर-नोभेम्बर तिरै सोधपुछ गर्न जानु राम्रो हुन्छ।
३. पैसाको कुरा: फि र किताबको खर्च
सरकारी प्राथमिक विद्यालयमा पढ्दा पढाइ शुल्क (Tuition Fee) निःशुल्क हुन्छ। साथै, स्कुलमा प्रयोग गरिने पाठ्यपुस्तकहरू पनि निःशुल्क पाइन्छन्।
तर, केही कुराहरूको भने पैसा तिर्नुपर्ने हुन्छ:
-
दिउँसोको खाजा (Kyushoku): महिनाको केही हजार येन।
-
स्कुलका सामानहरू: र्यान्डसेल (Randoseru - स्कुल झोला), कापी, कलम, खेलकुद ड्रेस, भित्री जुत्ता आदि।
-
स्कुल बाहिरको भ्रमण: वनभोज वा शैक्षिक भ्रमणका लागि गरिने सानो बचत।
यदि परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर छ भने यी खर्चहरूमा सहायता पाउने 就学援助制度 भन्ने व्यवस्था पनि छ। यसको बारेमा स्कुल वा 教育委員会 मा सल्लाह लिन म कडा सुझाव दिन्छु।
४. के स्कुल नपठाउन पनि पाइन्छ?
जापानी कानुन (学校教育法) अनुसार जापानी अभिभावकले बच्चालाई स्कुल नपठाएमा जरिवाना हुन सक्छ। तर विदेशी अभिभावकका हकमा यो नियम सिधै लागू हुँदैन।
त्यसैले, सरकारी स्कुलको सट्टा इन्टरनेशनल स्कुल पठाउन वा घरमै पढाउन (Home-schooling) पनि कानुनी रूपमा सम्भव छ।
【ध्यान दिनु पर्ने कुरा】 यदि भविष्यमा बच्चाले जापानमै विश्वविद्यालय पढ्न चाहेमा, जापानी स्कुलको सर्टिफिकेट नभएमा उसले 高等学校卒業程度認定試験（旧大検） जस्ता गाह्रो परीक्षा पास गर्नुपर्ने हुन सक्छ। त्यसैले बच्चाको भविष्यका लागि जापानी स्कुल प्रणालीको प्रयोग गर्नु धेरै फाइदाजनक हुन्छ।
५. सरकारी सहायता र भाषा सहयोग
文部科学省 र 出入国在留管理庁 ले विदेशी बच्चाहरूलाई स्कुलमा सजिलो होस् भनेर विभिन्न सहयोग गर्दछन्:
-
जापानी भाषा सहयोग: भाषा नबुझ्ने बच्चाहरूका लागि स्कुलमै छुट्टै भाषा कक्षा वा मातृभाषा (नेपाली) बोल्न सक्ने सहयोगी पठाउने व्यवस्था धेरै ठाउँमा छ।
-
विभिन्न भाषामा जानकारी: अचेल धेरै स्कुलहरूले अनुवाद एप वा विभिन्न भाषाका फारमहरू प्रयोग गरेर अभिभावकसँग कुराकानी गर्ने गर्दछन्।
तपाईंको मनमा उब्जने प्रश्नहरू (Q&A)
Q1. मेरो 在留カード नवीकरण हुँदैछ (वा सकिएको छ), के भर्ना पाउँदैन?
A1. भर्ना पाउनुहुन्छ। जापानका सरकारी स्कुलले भिसा भए नभएको भन्दा पनि तपाईं त्यहाँ बसिरहनुभएको छ कि छैन भन्ने कुरालाई हेर्छन्। त्यसैले 教育委員会 मा गएर ढुक्कसँग कुरा गर्नुहोस्। स्कुल पढ्ने ठाउँ हो, 入管 (इमिग्रेसन) लाई रिपोर्ट गर्ने ठाउँ होइन।
Q2. बच्चाले जापानी भाषा पटक्कै बुझ्दैन, के उसलाई जिस्क्याउने वा हेप्ने (Bullying) गर्छन् कि?
A2. अचेल धेरैजसो स्कुलहरूमा विदेशी बच्चाहरूलाई स्वागत गर्ने वातावरण छ। भाषा नबुझ्ने बच्चाका लागि छुट्टै सहयोग गर्ने व्यवस्था पनि हुन्छ। भर्ना हुनुअघि एकपटक स्कुल हेर्न जानुहोस् र प्रिन्सिपल वा शिक्षकसँग कुरा गर्नुहोस्।
Q3. र्यान्डसेल वा ड्रेस धेरै महँगो छ, किन्न सकिएन भने के गर्ने?
A3. पहिले 就学援助制度 को बारेमा बुझ्नुहोस्। साथै, धेरै ठाउँमा पास आउट भएका विद्यार्थीहरूले प्रयोग गरेका पुराना सामानहरू निःशुल्क दिने व्यवस्था पनि हुन्छ। स्कुललाई "मलाई सेकेन्ड ह्यान्ड सामान भए हुन्छ" भनेर सोध्नुभयो भने उनीहरूले बाटो देखाइदिन्छन्।
मेरो सल्लाह
जापानको स्कुल पढ्ने ठाउँ मात्र होइन, यो जापानी समाजको नियम सिक्ने, साथी बनाउने र सफाइ जस्ता कुराहरू सिक्ने महत्त्वपूर्ण ठाउँ हो।
भाषा वा संस्कृतिको कारणले सुरुमा डर लाग्नु स्वाभाविक हो, तर हिम्मत गरेर एकपटक 教育委員会 मा जानुहोस्। यदि तपाईंलाई कागजात बनाउन वा प्रक्रिया बुझ्न गाह्रो भएमा भिसा सम्बन्धी विज्ञ 行政書士 सँग सल्लाह लिन सक्नुहुन्छ।
