行政書士 को विश्लेषण! विदेशी कर्मचारीका लागि अंग्रेजीमा 雇用契約書 भनेको के हो? कसरी लेख्ने र 在留資格 आवेदन दिँदा ध्यान दिनुपर्ने महत्त्वपूर्ण कुराहरू

जापानमा कामदारको अभाव भइरहेको सन्दर्भमा उत्कृष्ट विदेशी प्रतिभाहरूलाई काममा राख्ने कम्पनीहरूको संख्या द्रुत रूपमा बढिरहेको छ। तर, पहिलो पटक विदेशी कर्मचारी भित्र्याउने कम्पनीहरूका लागि सबैभन्दा ठूलो बाधा भनेको "雇用契約 को प्रक्रिया" हो।

"के日本語को 雇用契約書 मा मात्र हस्ताक्षर गराउँदा सुरक्षित हुन्छ?" "अंग्रेजीको 雇用契約書 मा के र कसरी लेख्नुपर्छ?" "出入国在留管理庁（入管） मा भिसा (在留資格) आवेदन दिँदा के-के कुराहरू जाँच गरिन्छ?"

यस लेखमा, जापानको 在留資格 (भिसा) आवेदन सम्बन्धी विशेषज्ञ 行政書士 ले विदेशी नागरिकलाई काममा राख्दा अनिवार्य हुने "अंग्रेजीमा 雇用契約書" को महत्त्व, लेख्ने तरिका र समस्याहरूबाट बच्नका लागि व्यावहारिक बुँदाहरूलाई कानुनी शब्दहरू सरल नेपालीमा बुझिने गरी व्याख्या गर्नेछन्। उदाहरणहरू सहित प्रस्तुत गरिएको हुनाले कृपया अन्तिम सम्म हेर्नुहोला।

1. विदेशी कर्मचारी राख्दा "अंग्रेजीमा 雇用契約書" किन आवश्यक पर्छ?

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, जापानको 労働法 अनुसार सम्झौता पत्र अनिवार्य रूपमा विदेशी भाषामा नै बनाउनुपर्छ भन्ने नियम छैन।日本語को सम्झौता पत्र भए तापनि दुवै पक्ष सहमत भई हस्ताक्षर गरेमा कानुनी रूपमा त्यो मान्य हुन्छ।

तर, व्यावहारिक रूपमा "विदेशी कर्मचारीले राम्रोसँग बुझ्न सक्ने भाषा" मा सम्झौता पत्र तयार गर्नु अपरिहार्य छ। यसका मुख्य दुईवटा कारणहरू छन्:

① "थाहा थिएन" भन्ने जस्ता श्रम सम्बन्धी विवादहरू रोक्न

日本語 राम्रोसँग नबुझ्ने विदेशी कर्मचारीलाई日本語को सम्झौता पत्रमा मात्र हस्ताक्षर गराउँदा, पछि गएर "तलबको प्रणाली सोचेको भन्दा फरक रहेछ", "ओभरटाइम भत्ता यसैमा समावेश छ भन्ने थाहा थिएन", वा "बिदाको बारेमा गलत बुझाई भएछ" जस्ता ठूला समस्याहरू आउन सक्छन्। दुवै पक्ष बीचको बुझाइमा अस्पष्टता नहोस् भन्नका लागि साझा भाषा अंग्रेजी (वा सम्बन्धित व्यक्तिको मातृभाषा) मा कागजात तयार गर्न सुझाव दिइन्छ।

② 出入国在留管理庁（入管） मा भिसा आवेदन दिँदा फाइदा पुग्ने हुनाले

विदेशी नागरिकले जापानमा काम गर्नका लागि 在留資格 (उदाहरणका लागि 「技術・人文知識・国際業務」 आदि) आवेदन दिँदा, 入管 लाई "उचित श्रम अवस्थामा सम्झौता गरिएको छ" भन्ने कुरा प्रमाणित गर्नुपर्छ। 入管法 र 法務省 को निर्देशिकामा पनि विदेशी कर्मचारीलाई श्रमका सर्तहरू स्पष्ट रूपमा जानकारी गराउनुपर्ने कडा नियम छ। त्यसैले कर्मचारीले बुझ्ने भाषामा 雇用契約書 वा 労働条件通知書 तयार गरिएको खण्डमा भिसाको जाँच प्रक्रिया सहज रूपमा अगाडि बढ्ने सम्भावना रहन्छ।

2. सरकारी निकायको तथ्याङ्कबाट हेर्दा! श्रम सर्तहरू स्पष्ट पार्नुपर्ने कानुनी दायित्व

यहाँ, सरकार र सार्वजनिक निकायहरूले जारी गरेका आधिकारिक जानकारीहरू बुझौँ।

厚生労働省 र 出入国在留管理庁（入管） ले विदेशी कामदारहरूको उचित श्रम वातावरण सुनिश्चित गर्नका लागि 「外国人労働者の雇用管理の改善等に関して事業主が適切対処するための指針」 तय गरेका छन्।

【सार्वजनिक स्रोतमा आधारित महत्त्वपूर्ण बुँदाहरू】

• श्रम सर्तहरू स्पष्ट पार्नुपर्ने (श्रम मापदण्ड ऐनको धारा १५): तलब, काम गर्ने समय, काम गर्ने ठाउँ जस्ता मुख्य श्रम सर्तहरू सम्झौता गर्दा "लिखित रूपमा" दिनुपर्दछ। यो नियम जापानी र विदेशी दुवैका लागि समान रूपमा लागू हुन्छ।

• बुझ्न सक्ने भाषामा स्पष्ट पार्नुपर्ने (厚生労働省 को निर्देशिका): 厚生労働省 को निर्देशिका अनुसार विदेशी कामदारलाई श्रम सर्तहरू जानकारी गराउँदा "ती विदेशी कामदारले बुझ्न सक्ने भाषाको प्रयोग गर्ने जस्ता कुरामा ध्यान दिनुपर्नेछ" भनी स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको छ。

• 入管 को जाँच (出入国在留管理庁): 在留資格 को स्वीकृतिको मापदण्डको रूपमा "जापानी नागरिक सरह वा सोभन्दा बढी पारिश्रमिक पाएको हुनुपर्ने" र "श्रम सम्बन्धी कानुनहरूको पालना गरिएको हुनुपर्ने" कुराको कडा जाँच गरिन्छ। यदि सम्झौता पत्रमा कुनै त्रुटि वा कानुनी उल्लंघन पाइएमा भिसा अस्वीकृत हुनेछ।

(सम्बन्धित स्रोत: 厚生労働省 「外国人労働者の雇用管理の改善等に関して事業主が適切に対処するための指針」、出入国在留管理庁 「在留資格変更許可申請・在留資格認定証明書交付申請の審査基準」)

3. सिधै प्रयोग गर्न सकिने! अंग्रेजीमा 雇用契約書 को नमुना र संरचना

कम्पनी र विदेशी कर्मचारीको एउटा काल्पनिक उदाहरण प्रयोग गरेर व्यावहारिक रूपमा प्रयोग हुने अंग्रेजी 雇用契約書 को संरचना सजिलो तरिकाले बुझौँ।

【काल्पनिक उदाहरण】

• कम्पनीको नाम: Global Tech Solutions 株式会社 (Minato-ku, Tokyo)

• कर्मचारीको नाम: माइकल स्मिथ (अमेरिकी नागरिक - IT इन्जिनियर)

• कामको विवरण: सिस्टम विकास तथा विदेशी ग्राहकहरूको व्यवस्थापन

सामान्यतया अंग्रेजी 雇用契約書 A4 साइजको पानामा २ देखि ३ पेज जतिमा तयार पारिन्छ। यसका मुख्य बुँदाहरू र तिनको अर्थ सरल भाषामा बुझौँ।

सम्झौता पत्रका मुख्य बुँदाहरू

अंग्रेजी सम्झौता पत्रमा प्रत्येक विषयलाई "Article (धारा)" को रूपमा विभाजन गरिन्छ।

Article 1: श्रम सर्तहरूको आधारभूत कुराहरू (Working Conditions)

यहाँ काम गर्ने ठाउँ, कामको विवरण र काम गर्ने समय स्पष्ट पारिन्छ।

• कामको विवरण (Content of service): "सिस्टम विकास सम्बन्धी कार्य र सोसँग सम्बन्धित कामहरू" जस्ता भिसाको दायरा (技術・人文知識・国際業務 आदि) भित्र पर्ने काम स्पष्ट रूपमा लेखिन्छ।

• काम गर्ने ठाउँ (Workplace): वास्तवमा काम गर्ने कार्यालयको ठेगाना लेखिन्छ। यदि वर्क फ्रम होम (रिमोट वर्क) पनि गर्ने हो भने सो कुरा पनि उल्लेख गर्नु राम्रो हुन्छ।

• काम गर्ने समय र ब्रेक (Work hours / Break): उदाहरणका लागि "बिहान ९:०० बजेदेखि बेलुका ६:०० बजेसम्म (१ घण्टा ब्रेक, वास्तविक काम ८ घण्टा)" भनी स्पष्ट लेखिन्छ। कामको आवश्यकता अनुसार ओभरटाइम (समय थप गरेर काम) गर्नुपर्ने हुन सक्छ भन्ने कुरा पनि थप गरिन्छ।

• बिदाहरू (Holidays): शनिबार, आइतबार, सार्वजनिक बिदा, नयाँ वर्षको बिदा आदि कम्पनीले तोकेको बिदा स्पष्ट रूपमा लेखिन्छ।

Article 2: तलब र भत्ताहरू (Wages)

पैसा सम्बन्धी कुराहरूमा सबैभन्दा बढी विवाद हुने भएकाले यसलाई धेरै विस्तृत रूपमा लेखिन्छ।

• आधारभूत तलब (Monthly basic salary): उदाहरणका लागि "मासिक तलब ४५०,००० येन (जसमा 〇 घण्टाको निश्चित ओभरटाइम भत्ता समावेश छ)" भनी जापानी येनमा स्पष्ट लेखिन्छ।

• थप भत्ता / ओभरटाइम (Extra wages): ओभरटाइम (Overwork), रात्रिकालीन काम (Late-night labor), वा बिदाको दिन काम (Holiday labor) गर्दा पाइने थप रकमको अनुपात (जापानको श्रम मापदण्ड ऐन अनुसार २५% देखि ३५% वा सोभन्दा बढी) स्पष्ट लेखिन्छ।

• यातायात खर्च र अन्य भत्ता (Transportation fee / Others): कोठाबाट कार्यालय आउँदा-जाँदा लाग्ने वास्तविक यातायात खर्च दिइन्छ कि दिइँदैन र त्यसको अधिकतम सीमा कति हो भन्ने कुरा लेखिन्छ।

• तलब वृद्धि र बोनस (Revision of wages / Bonus): तलब वृद्धि वर्षमा १ पटक कार्यसम्पादन अनुसार विचार गरिने कुरा र बोनस कम्पनीको व्यावसायिक अवस्था र व्यक्तिगत मूल्याङ्कनको आधारमा तय गरिने कुरा उल्लेख गरिन्छ।

Article 3: अनुशासन र नियमहरू (Service regulations)

यो विदेशी कर्मचारीले कम्पनीको सदस्यको रूपमा पालना गर्नुपर्ने नियम हो। "कम्पनीको नियमहरू पालना गर्ने", "एकअर्कालाई आदर गर्दै इमानदारीपूर्वक काम गर्ने", "स्वास्थ्यको ख्याल राख्ने" जस्ता कुराहरू सजिलो अंग्रेजीमा तोकिएको हुन्छ।

Article 4: गोपनीयता कायम राख्नुपर्ने दायित्व (Duty of confidentiality)

कम्पनीका ग्राहकहरूको जानकारी वा प्राविधिक गोपनीयताहरू काम गर्दाको समयमा मात्र नभई काम छोडेपछि पनि तेस्रो पक्षलाई भन्न पाइने छैन भन्ने महत्त्वपूर्ण प्रतिज्ञा हो।

Article 5: परीक्षणकाल (Probationary employment period)

जापानका धेरै कम्पनीहरूले काम सुरु गर्दा तोक्ने "परीक्षणकाल" सम्बन्धी बुँदा हो। सामान्यतया यो ३ देखि ६ महिनाको हुन्छ। यस अवधिमा कर्मचारीको काम गर्ने व्यवहार निकै खराब भएमा वा आफ्नो व्यक्तिगत इतिहास (बायोडाटा) मा गम्भीर झूटो कुरा बोलेको पाइएमा सम्झौता रद्द गर्न सकिने नियम राखिन्छ।

Article 6: काम छोड्ने र निष्कासन (Resignation / Dismissal)

• आफ्नो इच्छाले काम छोड्ने: यदि कर्मचारी आफैँले काम छोड्न चाहेमा "घटीमा २ हप्ता अगाडि (वा १ महिना अगाडि) लिखित रूपमा जानकारी दिनुपर्ने" जस्ता प्रक्रिया तोकिन्छ।

• निष्कासन (कामबाट निकाल्ने): यदि भवितव्यले शारीरिक वा मानसिक गम्भीर बिरामीका कारण काम गर्न नसक्ने भएमा वा कम्पनीको नियम पटक-पटक उल्लंघन गर्दा पनि सुधार नभएमा कम्पनीले सम्झौता अन्त्य गर्न सक्ने सर्तहरू लेखिन्छ।

अन्त्यमा, सम्झौता भएको प्रमाणको रूपमा सम्झौता गरिएको मिति (Date), कम्पनीको नाम र प्रतिनिधिको हस्ताक्षर, साथै कर्मचारीको आफ्नै हस्ताक्षर (Signature) गरेर दुईवटा समान प्रतिलिपि तयार गरी दुवै पक्षले एक-एक प्रति सुरक्षित राख्छन्।

4. विज्ञको सुझाव! विदेशी कर्मचारी राख्दा असफल नहुनका लागि व्यावहारिक बुँदाहरू

अंग्रेजीमा 雇用契約書 तयार गर्दा र 入管 मा भिसा आवेदन दिँदा 行政書士 को दृष्टिकोणबाट विशेष ध्यान दिनुपर्ने ३ वटा मुख्य बुँदाहरू यस प्रकार छन्:

① जापानको 労働法 लाई पहिलो प्राथमिकता दिइन्छ

अंग्रेजीमा जतिसुकै राम्रो सम्झौता पत्र बनाए तापनि, यदि त्यसको सामग्री जापानको श्रम मापदण्ड ऐनसँग बाझिन्छ भने त्यो बुँदा स्वतः अमान्य हुन्छ। उदाहरणका लागि, "ओभरटाइम भत्ता पटक्कै दिइने छैन" वा "सवैतनिक बिदा (Paid leaves) दिइने छैन" भनी लेख्नु पूर्ण रूपमा गैरकानुनी हो। अंग्रेजीको 雇用契約書 अनिवार्य रूपमा जापानको श्रम कानुन सम्मत हुनुपर्छ।

② कम्पनीको नियमावली (就業規則) को अंग्रेजी अनुवाद पनि सँगै तयार गर्नु उत्तम

सम्झौता पत्रमा सबै मसिना नियमहरू लेख्न सम्भव हुँदैन। त्यसैले सम्झौता पत्रमा "अन्य विवरणहरू कम्पनीको नियमावली (Service regulations) अनुसार हुनेछ" भनी लेख्ने चलन छ। तर, यदि कम्पनीको नियमावली日本語मा मात्र छ भने विदेशी कर्मचारीले नियम बुझ्न सक्दैनन्। मुख्य-मुख्य भागहरूको अंग्रेजी अनुवाद तयार गरेर जतिबेला पनि हेर्न मिल्ने बनाउँदा कम्पनीको अनुशासन कायम राख्न सजिलो हुन्छ।

③ 入管 मा बुझाउने कागजातहरू बीच एकरूपता हुनुपर्छ

在留資格 (भिसा) आवेदन दिँदा यस 雇用契約書 को प्रतिलिपि वा 労働条件通知書 बुझाउनुपर्छ। यस अवस्थामा "कम्पनीले तयार पारेको 採用理由書 को सामग्री", "सम्बन्धित व्यक्तिको विश्वविद्यालयको मेजर विषय/कार्य अनुभव" र सम्झौता पत्रमा लेखिएको "कामको विवरण" एकआपसमा मिल्दोजुल्दो हुनु अत्यन्तै जरुरी छ। यदि यी कुराहरू मेल खाएनन् भने 入管 ले यसलाई "शंकास्पद आवेदन" मान्न सक्छ र थप कागजातहरू माग गर्ने वा खराब अवस्थामा भिसा अस्वीकृत हुने जोखिम बढ्छ।

5. यो थाहा पाउन मन थियो! विदेशी रोजगार सम्बन्धी बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Q&A)

कम्पनीका भर्ना व्यवस्थापकहरू र विदेशी कर्मचारीहरूबाट बारम्बार सोधिने प्रश्नहरूलाई Q&A को रूपमा यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।

Q1.日本語को सम्झौता पत्र र अंग्रेजीको सम्झौता पत्रमा बुझाइ फरक पर्यो भने कुनलाई प्राथमिकता दिइन्छ?

A1. सामान्यतया सम्झौता पत्रमा नै "日本語 संस्करणलाई मूल (प्राथमिकता) मानिनेछ" भन्ने नियम स्पष्ट लेखेर सम्भावित विवादहरूबाट बच्न सकिन्छ। अनुवादको भिन्नताका कारण हुन सक्ने असमझदारी रोक्न अंग्रेजी सम्झौता पत्रको अन्त्यमा "यो सम्झौता पत्र日本語 र अंग्रेजी दुवै भाषामा तयार पारिएको हो, तर व्याख्यामा कुनै फरक परेमा日本語 संस्करणको अभिव्यक्तिलाई प्राथमिकता दिइनेछ (In case of any discrepancy, the Japanese text shall prevail.)" भन्ने वाक्य राख्नु व्यावहारिक नियम हो। यसले गर्दा जापानको कानुनमा आधारित सही निर्णय गर्न सम्भव हुन्छ।

Q2. परीक्षणकाल (Probation period) मा हुँदा जतिबेला पनि सजिलै कामबाट निकाल्न सकिन्छ भन्ने कुरा साँचो हो?

A2. होइन, यो ठूलो भ्रम हो। परीक्षणकालमा भए तापनि उचित र वस्तुनिष्ठ रूपमा तर्कसंगत कारण नभई कम्पनीले एकतर्फी रूपमा कामबाट निकाल्न जापानको कानुन अनुसार निकै गाह्रो छ। श्रम मापदण्ड ऐन अनुसार परीक्षणकालमा भए तापनि १४ दिनभन्दा बढी काम गरिसकेको खण्डमा सामान्य निष्कासन सरह ३० दिन अगाडि जानकारी दिनुपर्छ वा सो अवधि बराबरको भत्ता भुक्तानी गर्नुपर्छ। साथै, "मलाई यो मान्छेको काम गर्ने तरिका चित्त बुझेन" भन्ने जस्ता व्यक्तिगत कारणले मात्र निकाल्न पाइँदैन। क्षमताको अभाव प्रमाणित गर्ने वस्तुनिष्ठ तथ्याङ्क वा कम्पनीले सिकाउँदा वा तालिम दिँदा पनि सुधार नभएको प्रमाण आवश्यक पर्छ। जथाभाबी कामबाट निकाल्दा गम्भीर श्रम विवाद उत्पन्न हुन सक्ने भएकाले सधैँ पहिले नै 社労士 जस्ता विशेषज्ञहरूसँग परामर्श लिनुहोस्।

Q3. यदि 在留資格 (भिसा) को आवेदन "अस्वीकृत" भयो भने यो 雇用契約 के हुन्छ?

A3. भिसा नआएको खण्डमा सम्झौता स्वतः खारेज हुने गरी सम्झौता पत्रमा 「停止条件」 वा 「解除条件」 पहिले नै समावेश गरेको हुनुपर्छ। विदेशी नागरिकले जापानमा काम गर्नका लागि कानुनी रूपमा मान्य 在留資格 हुनु अनिवार्य छ। यदि भिसा अस्वीकृत हुँदा पनि सम्झौता मान्य रहिरहने हो भने, कम्पनीले "काम गर्न नसक्ने कर्मचारीलाई पनि तलब तिर्नुपर्ने" जस्तो खराब परिस्थितिको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। यसबाट बच्नका लागि "यो सम्झौता कर्मचारीले जापान सरकारबाट कानुनी रूपमा काम गर्न योग्य 在留資格 प्राप्त गर्ने र सो कायम राख्ने सर्तमा मात्र लागू हुनेछ" जस्ता बुँदा (भिसा नआएमा स्वतः खारेज हुने नियम) अनिवार्य रूपमा राख्नुपर्छ।

6. निष्कर्ष: सुरक्षित विदेशी रोजगार, सही सम्झौता पत्र र भिसा आवेदनबाट सुरु हुन्छ

विदेशी कर्मचारी भर्ना गर्नु कम्पनीका लागि नयाँ ऊर्जा प्राप्त गर्ने एउटा उत्कृष्ट अवसर हो। तर, फरक संस्कृति र भाषा भएका साझेदारलाई स्वागत गर्ने हुनाले नै रोजगारीको सुरुवात विन्दु मानिने "雇用契約書" तयार गर्दा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।

इन्टरनेटमा पाइने नमुनाहरू जस्ताको तस्तै प्रयोग गर्दा वा 入管 को जाँचको मापदण्डलाई ध्यान नदिई सम्झौता गर्दा भिसा अस्वीकृत हुने मात्र नभई भविष्यमा ठूला श्रम सम्बन्धी समस्याहरू भोग्नुपर्ने हुन सक्छ।

• आफ्नो कम्पनीको श्रम सर्तहरू जापानको कानुन सम्मत छन् कि छैनन् भनी चिन्तित हुनुहुन्छ?

• अंग्रेजीमा 雇用契約書 वा कम्पनीको नियमावली सही रूपमा तयार गर्न चाहनुहुन्छ?

• 入管 मा भिसा आवेदन पहिलो पटक मै सफल बनाउन चाहनुहुन्छ?

यदि तपाईंहरू यस्ता समस्यामा हुनुहुन्छ भने कृपया एक पटक जापानको 在留資格 तथा भिसा सम्बन्धी विशेषज्ञ 行政書士 सँग निःसंकोच परामर्श लिनुहोस्। तपाईंको व्यवसायको विकास र विदेशी कर्मचारीहरूको जापानमा सुरक्षित जीवनका लागि कानुनी विज्ञको रूपमा हामी पूर्ण रूपमा सहयोग गर्नेछौँ।

सेवा सूची