नमस्ते! म जापानी visa (在留資格) र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी मामिलाहरूमा विशेषज्ञता हासिल गरेको 行政書士 हुँ।
पछिल्ला वर्षहरूमा, अन्तर्राष्ट्रिय विवाह र जीवनशैलीको विविधतासँगै "विदेशी नागरिकता भएका आमाबुवाले जापानी बच्चा (या वयस्क) लाई कानुनी रूपमा धर्मपुत्र/धर्मपुत्री राख्न चाहन्छु" भन्ने जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय 養子縁組 सम्बन्धी परामर्शहरू निकै बढिरहेका छन्। तर, फरक-फरक नागरिकता भएका व्यक्तिहरू बीचको कानुनी प्रक्रिया अत्यन्तै जटिल हुने भएकाले "कहाँबाट सुरु गर्ने नै थाहा भएन" वा "बच्चाको भिसा र नागरिकता के हुन्छ होला?" भनी चिन्तित हुनेहरू पनि थुप्रै हुनुहुन्छ।
त्यसैले यस पटक, कुनै विदेशी नागरिकले जापानी बच्चालाई 養子縁組 गर्दा अपनाउनुपर्ने प्रक्रिया, आवश्यक पर्ने कागजातहरू र प्रक्रिया पूरा भएपछिको नागरिकता तथा 戸籍 को व्यवस्थापनबारे जटिल कानुनी शब्दहरूलाई सकेसम्म सरल बनाएर बुझाउने प्रयास गरेको छु।
1. अन्तर्राष्ट्रिय 養子縁組 को आधारभूत नियम: कुन देशको कानुन लागू हुन्छ? (準拠法 को बारेमा)
विदेशी नागरिक र जापानी नागरिकले जापानभित्रै 養子縁組 गर्नुपर्दा सबैभन्दा पहिले आउने प्रश्न भनेकै "कुन देशको कानुन पालना गर्ने?" भन्ने हो। कानुनको भाषामा यसलाई 準拠法 भनिन्छ।
मुख्य कुरा भन्नुपर्दा, "आमाबुवा बन्ने व्यक्तिको देशको कानुन (養親 को 本国法)" र "धर्मपुत्र/धर्मपुत्री बन्ने बच्चाको देशको कानुन अर्थात् (जापानी कानुन)" दुवैको सर्तहरू पूरा भएको हुनुपर्छ।
① आमाबुवा बन्ने व्यक्तिको देशको कानुन (養親 को 本国法)
養親 बन्ने विदेशी नागरिकको आफ्नो देशको कानुन अनुसार 養子縁組 का "कानुनी सर्तहरू (जस्तै: उमेर, विवाहित/अविवाहितको अवस्था आदि)" पूरा भएको हुनुपर्दछ। उदाहरणका लागि, कतिपय देशहरूमा "निश्चित उमेर नपुगी आमाबुवा बन्न नमिल्ने" वा "एकल (अविवाहित) व्यक्तिले बच्चा राख्न नपाउने" जस्ता कडा नियमहरू हुन सक्छन्। यदि आफ्नो देशको कानुनले "एकल 養子縁組" लाई अनुमति दिँदैन भने, आफ्नो जापानी जीवनसाथी (श्रीमान्/श्रीमती) सँगै मिलेर संयुक्त रूपमा 養親 बन्नुपर्ने अवस्था पनि आउन सक्छ।
② बच्चा बन्ने व्यक्तिको देशको कानुन (養子 को 本国法 ＝ जापानी कानुन)
養子 बन्ने व्यक्ति जापानी नागरिक हुने भएकाले, जापानी देवानी कानुन (Civil Code) ले तोकेको "बालबालिकाको संरक्षण सम्बन्धी सर्तहरू (保護要件)" पूरा गर्नैपर्छ। जापानी कानुनमा बच्चाको उमेर अनुसार निम्नानुसारका कडा नियमहरू छन्:
-
१५ वर्षभन्दा कम उमेरको बच्चालाई 養子縁組 गर्दा: बच्चाको कानुनी प्रतिनिधि (जन्मदिने आमाबुवा वा संरक्षक) को मन्जुरी आवश्यक पर्दछ।
-
नाबालक (अठार वर्ष मुनिको बच्चा) लाई 養子縁組 गर्दा: नियम अनुसार जापानको 家庭裁判所 बाट अनुमति लिनुपर्छ (यसका लागि 家庭裁判所 को 許可審判書 आवश्यक हुन्छ)।
-
विवाहित व्यक्तिलाई 養子縁組 गर्दा: उनको श्रीमान् वा श्रीमतीको मन्जुरी आवश्यक पर्दछ।
यसरी दुवै देशको कानुनका सर्तहरू पूरा गरेपछि मात्र अन्तर्राष्ट्रिय 養子縁組 को बाटो खुल्दछ।
2. अन्तर्राष्ट्रिय 養子縁組 को ठोस प्रक्रिया र दर्ता गर्ने तरिका
सर्तहरू पूरा भएको सुनिश्चित भएपछि, अर्को चरण भनेको सम्बन्धित सरकारी कार्यालयमा दर्ता गर्नु हो। "जापानभित्रै दर्ता गर्दा" र "विदेशबाट दर्ता गर्दा" यसको प्रक्रिया फरक हुन्छ।
(1) जापानभित्रै दर्ता गर्ने अवस्था (जापानी तरिका)
यदि तपाईं जापानमै बस्नुहुन्छ भने, आफू बस्ने क्षेत्रको स्थानीय निकाय (市区町村役場) मा गएर 養子縁組届 बुझाउनुपर्छ।
आवश्यक पर्ने मुख्य कागजातहरू
-
養親 (विदेशी नागरिक) को योग्यता प्रमाणित गर्ने कागजातहरू: आफ्नो देशको कानुन अनुसार योग्य रहेको प्रमाणित गर्ने 独身証明書 वा 養子縁組要件具備証明書 आदि (यसको जापानी अनुवाद अनिवार्य छ)।
-
家庭裁判所 को 許可審判書 को प्रतिलिपि: यदि 養子 बन्ने व्यक्ति नाबालक हो भने, पहिले नै 家庭裁判所 मा निवेदन दिएर अनुमति लिइसकेको हुनुपर्छ।
-
戸籍謄本: जापानी 養子 को नागरिकता प्रमाणित गर्ने मुख्य कागजात।
-
監護者の同意書 (सम्बन्धित संरक्षकको मन्जुरीनामा): यदि बच्चालाई व्यवहारिक रूपमा हेरचाह गरिरहेको अर्कै कोही व्यक्ति (監護者) छ भने, दर्ता फारामको その他 (अन्य) महलमा मन्जुरीको कुरा लेखेर हस्ताक्षर र छाप लगाउनु पर्दछ।
【महत्त्वपूर्ण】 普通養子縁組 र 特別養子縁組 को भिन्नतामा ध्यान दिनुहोस्
कतिपय विदेशी कानुनहरूमा "जन्मदिने आमाबुवासँगको नाता कानुनी रूपमा पूर्ण रूपमा विच्छेद हुने 養子 प्रणाली (नाता तोडिने स्वरूप)" लाई मात्र मान्यता दिइएको हुन्छ। जापानको सामान्य 普通養子縁組 ले भने जन्मदिने आमाबुवासँगको नाता पनि कायम राख्दै नयाँ आमाबुवासँग पनि सम्बन्ध जोड्ने सुविधा दिन्छ। यदि विदेशी नागरिकको देशले "नाता तोडिने स्वरूप" लाई मात्र मान्यता दिन्छ भने, जापानको 普通養子縁組 लाई उसको देशले स्वीकार नगर्ने जोखिम रहन्छ।
त्यस्तो अवस्थामा, 家庭裁判所 को प्रक्रियाकै चरणदेखि अझ कडा सर्तहरू भएको 特別養子縁組 (जन्मदिने आमाबुवासँगको नाता पूर्ण रूपमा तोडिने प्रणाली) मार्फत कानुनी रूपमा अघि बढ्नुपर्ने हुन्छ। यसमा निकै उच्च तहको कानुनी निर्णय आवश्यक पर्ने भएकाले, हामीजस्ता विशेषज्ञहरूसँग परामर्श लिनुहुन हार्दिक सुझाव दिन्छौं।
(2) विदेशबाट दर्ता गर्ने अवस्था (विदेशी तरिका)
विदेशी नागरिक बसोबास गर्ने देश वा तपाईंहरू दुवैजना रहेको देशको स्थानीय कानुन (行为地法) अनुसार 養子縁組 स्थापना गर्दा अपनाइने प्रक्रिया हो।
त्यहाँको स्थानीय कानुन अनुसार 養子縁組 पूरा भइसकेपछि, "सूचनात्मक दर्ता (報告的届出)" गर्नुपर्ने हुन्छ। स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्दा, 養子縁組 सफल भएको प्रमाणित गर्ने त्यहाँको सरकारी कागजात (प्रमाणपत्र) सहित ३ महिनाभित्र उक्त देशमा रहेको जापानी दूतावास वा वाणिज्य दूतावासमा गएर दर्ता गराउनुपर्छ। यसो गर्न छुटाएमा जापानको तर्फबाट आमाबुवा-छोराछोरीको नाता सही रूपमा दर्ता नहुने भएकाले विशेष ध्यान दिनुहोला।
3. 養子縁組 पछिको "नागरिकता, 戸籍, 住民票, 苗字 (थर)" को वास्तविक व्यवस्थापन
प्रक्रिया सफलतापूर्वक सम्पन्न भएपछि, बच्चाको कानुनी हैसियत र व्यावहारिक जीवनमा के-कस्ता परिवर्तनहरू आउँछन् त? धेरैले सोध्ने मुख्य बुँदाहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:
① नागरिकता के हुन्छ? (जापानी नागरिकता हराउँछ कि?)
जापानी नागरिकलाई 養子 को रूपमा राख्दैमा त्यस बच्चाको जापानी नागरिकता स्वतः समाप्त हुँदैन। तर, 養親 को देशको कानुन अनुसार 養子縁組 भएपछि "स्वतः आमाबुवाको देशको नागरिकता पनि प्राप्त हुने" नियम हुन सक्छ। त्यस्तो अवस्थामा, बच्चा केही समयका लागि "दोहोरो नागरिकता (Double Nationality)" को स्थितिमा पुग्दछ। जापानी कानुन अनुसार दोहोरो नागरिकता भएमा, तोकिएको उमेरभित्र कुनै एक देशको नागरिकता रोज्नुपर्ने कानुनी दायित्व रहन्छ।
② 戸籍 को विवरण कसरी परिवर्तन हुन्छ?
विदेशमा जापानको जस्तो 戸籍 प्रणाली नहुने भएकाले, विदेशी 養親 को लागि छुट्टै 戸籍 बन्ने होइन। बरु जापानी बच्चाको 戸籍 मा परिवर्तन आउँछ:
-
एकल रूपमा 養子縁組 गरेको अवस्थामा: जापानी 養子 को 戸籍 मा "〇 वर्ष 〇 महिना 〇 गते, विदेशी नागरिक 〇〇 (養親 को नाम) सँग 養子縁組 सम्पन्न भयो" भन्ने विवरण थपिन्छ।
-
जापानी जीवनसाथीसँग (दम्पती भई) 養子縁組 गरेको अवस्थामा: 養子 बन्ने व्यक्ति सामान्यतया जापानी आमा (養母) को 戸籍 भित्र समावेश हुन्छ।
-
特別養子縁組 को अवस्थामा: एउटा नयाँ 戸籍 बनाइन्छ र जन्मदिने आमाबुवाको विवरण बाहिर नदेखिने गरी विशेष व्यवस्था गरिन्छ।
③ 苗字 (थर) के हुन्छ?
श्रीमान्-श्रीमती दुवै मिलेर 養子縁組 गरेका हुन् भने, बच्चाको थर जापानी आमाको जस्तै 苗字 बन्दछ। विदेशी नागरिकले एकल रूपमा 養子縁組 गरेको अवस्थामा भने, नियम अनुसार बच्चाको पुरानै 苗字 कायम रहन्छ। तर, 家庭裁判所 मा "氏の変更許可 (थर परिवर्तनको अनुमति)" को लागि निवेदन दिएर विदेशी बुवा वा आमाको थर अनुसार मिलाउन पनि सकिन्छ।
④ 住民票 को अद्यावधिक कसरी हुन्छ?
養子縁組 गर्दैमा 住民票 मा रहेको अद्यावधिक स्वतः एउटै परिवारको रूपमा हुँदैन। तर, यदि तपाईंहरू एउटै ठेगानामा सँगै बस्ने हुनुहुन्छ भने, स्थानीय कार्यालयमा 「転入届」 वा 「世帯変更届」 बुझाएर विदेशी अभिभावक र जापानी 養子 लाई "同一世帯 (एउटै परिवार)" को रूपमा दर्ता गराउन सकिन्छ।
4. धेरैले बिर्सने कुरा: अन्तर्राष्टрії 養子縁組 र 在留資格 (VISA) को गहिरो सम्बन्ध
行政書士 को हैसियतले मैले सबैभन्दा बढी जोड दिनुपर्ने विषय नै यही भिसा (在留資格) को समस्या हो। वास्तवमा, कानुनी रूपमा 養子縁組 सम्पन्न हुँदैमा विदेशी आमाबुवा वा उनीहरूको परिवारलाई "जापानमा सधैं बस्न पाउने भिसा" स्वतः मिल्ने होइन, न त विदेशमा रहेको बच्चालाई सजिलै जापान बोलाउन नै सकिन्छ।
出入国在留管理庁 (入管) को छानबिनमा यो 養子縁組 "साँच्चै नै आमाबुवा र छोराछोरीको रूपमा व्यावहारिक सम्बन्ध कायम गर्नका लागि नै हो कि (भिसा पाउनका लागि मात्र गरिएको नक्कली सम्बन्ध त होइन)" भन्ने कुरा अत्यन्तै कडा रूपमा हेरिन्छ।
सरकारी निकाय (出入国在留管理庁) को मापदण्ड र ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
出入国在留管理庁 ले जारी गरेको निर्देशिका र व्यावहारिक जाँचबुझका क्रममा, अन्तर्राष्ट्रिय 養子縁組 सँग सम्बन्धित भिसा (जस्तै: "日本人の配偶者等" वा "定住者" आदि) को आवेदन दिँदा निम्नलिखित कुराहरूलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ:
-
経済的扶養能力の証明 (आर्थिक पालनपोषण क्षमताको प्रमाण): 養親 बन्ने विदेशी नागरिकसँग बच्चालाई जापानमा राम्रोसँग पालनपोषण र शिक्षादीक्षा दिन सक्ने स्थिर आम्दानी वा सम्पत्ति छ कि छैन।
-
सँगै बस्ने र हेरचाह गर्ने वास्तविक अवस्था: कागजमा मात्र आमाबुवा-छोराछोरी बनेर पुग्दैन, वास्तवमै एउटै छानामुनि बसेर आमाबुवाको रूपमा जिम्मेवारी पूरा गरिरहनुभएको छ वा गर्ने स्पष्ट योजना छ कि छैन।
-
उमेरको औचित्य: विशेष गरी "वयस्क (उमेर पुगिसकेको व्यक्ति)" लाई 普通養子縁組 मार्फत धर्मपुत्र/धर्मपुत्री राख्न खोज्दा, उक्त उमेरमा किन 養子 बनाउनुपर्यो भन्ने उचित कारण (जस्तै: पारिवारिक व्यवसाय हस्तान्तरण वा लामो समयदेखिको पालनपोषणको सम्बन्ध आदि) बलियो प्रमाणसहित बुझाउन सकिएन भने भिसा पाउन अत्यन्तै गाह्रो हुन्छ।
5. थाहा पाउनैपर्ने कुरा: अन्तर्राष्ट्रिय 養子縁組 बारे अक्सर सोधिने प्रश्न र उत्तरहरू (Q&A)
परामर्शका क्रममा धेरैले सोध्ने मुख्य ३ वटा प्रश्नहरूको उत्तर यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:
Q1. विदेशमा बस्ने विदेशी आमाबुवा र जापानमा रहेका वयस्क (२० वर्षभन्दा माथिका) जापानी नागरिकबिच 養子縁組 हुन सक्छ?
A1. कानुनी रूपमा यो सम्भव भए पनि, भिसा पाउन भने निकै गाह्रो छ। जापानी देवानी कानुन अनुसार, आफूभन्दा कम उमेरको छ भने वयस्क व्यक्तिलाई पनि 普通養子縁組 गर्न मिल्छ। तर, वयस्कहरू बीचको यस्तो सम्बन्धमा 入管 ले "जापानमा बस्नका लागि भिसा पाउने उद्देश्यले मात्र गरिएको नक्कली सम्बन्ध त होइन" भनी कडा शङ्का गर्दछ। विशेष परिस्थिति (जस्तै: जापानमा धेरै वर्षदेखि व्यावहारिक रूपमा आमाबुवा र छोराछोरी झैं सँगै बसेको, वा जापानमा आमाबुवाको व्यवसाय सम्हाल्न लागेको आदि) लाई शतप्रतिशत प्रमाणित गर्न नसकेसम्म 在留資格 (भिसा) को अनुमति पाउन सहज छैन।
Q2. 養子縁組 गरेपछि बच्चाले मेरो देशको नागरिकता तुरुन्तै पाउँछ?
A2. यो पूर्ण रूपमा तपाईंको देशको कानुन (नागरिकता ऐन) मा निर्भर गर्दछ। 養子縁組 हुनासाथ बच्चालाई स्वतः नागरिकता दिने देशहरू (जस्तै: अमेरिकाका केही सर्तहरू वा केही युरोपेली देशहरू) पनि छन् भने, प्रक्रिया पूरा भएपछि नागरिकता प्राप्तिका लागि छुट्टै आवेदन (帰化申請 आदि) दिनुपर्ने देशहरू पनि छन्। त्यसैले पहिले नै जापानमा रहेको आफ्नो देशको दूतावास वा वाणिज्य दूतावासमा "जापानी नागरिकलाई 養子 बनाउँदा नागरिकताको नियम के छ" भनी सिधै बुझिराख्नु अनिवार्य हुन्छ।
Q3. 家庭裁判所 बाट अनुमति पाउन कति समय लाग्छ होला?
A3. व्यक्तिको परिस्थिति अनुसार फरक परे तापनि सामान्यतया केही महिनादेखि ६ महिना जति लाग्न सक्छ। 家庭裁判所 ले "यो 養子縁組 ले वास्तवमै बच्चाको हित र सुख दिन्छ कि दिँदैन" भन्ने कुरा निकै गम्भीरताका साथ अनुसन्धान (調査) गर्दछ। 家庭裁判所 का अनुसन्धान अधिकृतसँगको अन्तर्वार्ता वा पारिवारिक वातावरणको निरीक्षण समेत हुन सक्ने भएकाले, कागजात बुझाउनासाथ तुरुन्तै अनुमति पाइने होइन। त्यसैले आफ्नो योजना अनुसार समय तालिकामा पर्याप्त समय राखेर मात्र तयारी सुरु गर्नुहोला।
6. निष्कर्ष: निश्चित प्रक्रियाका लागि विशेषज्ञको परामर्श लिनुहोस्
अन्तर्राष्ट्रिय 養子縁組 जापानको "देवानी कानुन" र "戸籍法" मात्र नभएर विदेशी नागरिकको "आफ्नो देशको कानुन" र 出入国在留管理庁 को "入管法" सम्मका बहुआयामिक कानुनहरू जोडिएको एक अत्यन्तै जटिल प्रक्रिया हो।
तयार गर्नुपर्ने कागजातहरू पनि धेरै हुन्छन् र विदेशी भाषाका सबै कागजातहरूको सही जापानी अनुवाद पछि पठाउनुपर्ने हुन्छ। यदि कागजातमा केही कमीकमजोरी भएमा वा 入管 मा बुझाउने स्पष्टीकरण अपूर्ण भएमा, दुःखको कुरा, कानुनी रूपमा 養子縁組 त सफल भयो तर "जापानमा सँगै बस्न भिसा पाइएन" भन्ने जस्तो अप्रिय अवस्था आउन सक्छ।
हाम्रो कार्यालयले कानुनी प्रक्रियाको चरणदेखि लिएर 入管 मा दिइने भिसा आवेदनसम्म, तपाईंको नयाँ पारिवारिक यात्राको सुरुवातका लागि सम्पूर्ण कानुनी सहयोग प्रदान गर्दछ।
"हाम्रो अवस्थामा कहाँबाट सुरु गर्ने होला?" वा "अदालतका कागजातहरू बुझ्न निकै गाह्रो भयो, कसरी लेख्ने होला?" भन्ने जस्ता अन्योलमा हुनुहुन्छ भने, ढिला नगरी जुनसुकै बेला हामीसँग परामर्श गर्न सक्नुहुन्छ। आउनुहोस्, तपाईंको सुरक्षित भविष्यको पहिलो कदम सँगै चालौं।
