अन्तर्राष्ट्रिय विवाह गरेका दम्पतीहरूका सन्तानको राष्ट्रियता (नागरिकता) कस्तो नियमले निर्धारण हुन्छ होला? वास्तवमा, कुन देशको राष्ट्रियता दिने भन्ने कुरा देश अनुसार फरक-फरक हुन्छ। यसलाई मुख्यतया दुई भागमा बाँड्न सकिन्छ: 「血統主義」 र 「出生地主義」。
१. 「血統主義」 र 「出生地主義」 को भिन्नता
सबैभन्दा पहिले, विश्वभरि अपनाइने यी दुई मुख्य मान्यताहरूबारे जानिराखौँ।
-
血統主義 (रक्त सम्बन्धमा आधारित): यो मान्यतामा "आमा वा बाबु कुन देशको नागरिक हुन्" भन्ने कुरालाई प्राथमिकता दिइन्छ। जापानले यही नीति अपनाएको छ। यदि आमा वा बाबुमध्ये कोही एक जना जापानी नागरिक हुनुहुन्छ भने, बच्चा जुनसुकै देशमा जन्मिए पनि सामान्यतया 日本国籍 प्राप्त गर्दछ।
-
出生地主義 (जन्मस्थलमा आधारित): यो मान्यतामा "बच्चा कुन देशमा जन्मिएको छ" भन्ने कुरालाई महत्त्व दिइन्छ। अमेरिका र क्यानडा यसका प्रमुख उदाहरण हुन्। आमा-बाबुको राष्ट्रियता जेसुकै भए पनि, बच्चा ती देशको भूमिमा जन्मिएमा उसले सोही देशको राष्ट्रियता प्राप्त गर्दछ।
यदि बच्चा 「出生地主義」 अपनाउने देशमा जन्मियो भने, उसले त्यो देशको राष्ट्रियता र 日本国籍 दुवै प्राप्त गर्न सक्ने हुनाले "दोहोरो राष्ट्रियता" (重国籍) को अवस्था आउन सक्छ।
२. जापानको नियम कस्तो छ?
जापानमा सन् १९८५ को कानुन संशोधन अनुसार, आमा वा बाबुमध्ये कोही एक जना जापानी नागरिक भएमा सन्तानले 日本国籍 प्राप्त गर्न सक्ने "父母両系血統主義" लागू गरिएको छ।
विदेशमा बच्चा जन्मिँदा विशेष ध्यान दिनुपर्ने कुरा छ। बच्चा विदेशमा जन्मिँदा त्यहाँको स्थानीय निकायमा जन्म दर्ता गर्नुका साथै जापानमा पनि 出生届 बुझाउनु अनिवार्य हुन्छ। यदि यो प्रक्रिया पूरा गरिएन भने, बच्चाको नाम जापानको 戸籍मा चढ्दैन र पछि 日本国籍 प्राप्त गर्न ढिलाइ हुने जस्ता समस्याहरू आउन सक्छन्।
३. यदि "दोहोरो राष्ट्रियता" भयो भने के गर्ने?
विभिन्न राष्ट्रियता भएका दम्पतीहरूबाट जन्मेका बालबालिकाहरू जन्मँदा नै दुवै देशको राष्ट्रियता पाउने र दोहोरो राष्ट्रियता हुने अवस्था धेरै हुन्छ। जापानमा "国籍選択制度" भन्ने प्रणाली छ, जसअनुसार एउटा निश्चित उमेरसम्ममा दुईमध्ये कुन राष्ट्रियता राख्ने भन्ने निर्णय गर्नुपर्ने हुन्छ।
सन् २०२२ को अप्रिलदेखि लागू भएको सिभिल कोड संशोधन अनुसार, यो छनोट गर्ने अन्तिम समय "२० वर्ष नपुग्दासम्म" तोकिएको छ। यदि तोकिएको समयभित्र निर्णय गरिएन भने, 法務大臣 बाट सूचना (ताकेता) आउन सक्छ र अन्त्यमा 日本国籍 गुमाउने जोखिम पनि रहन्छ। त्यसैले, समय सीमाबारे राम्ररी जानकारी राख्नु अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छ।
【 विशेषज्ञको सल्लाह】 धेरैले सोध्ने प्रश्न र उत्तर
Q1: विदेशमा बच्चा जन्मियो, जापानमा 出生届 बुझाउने म्याद कहिलेसम्म हो?
A: बच्चा जन्मेको दिनसमेत गणना गरेर "३ महिनाभित्र" हो। यो कागजात जापानी दूतावास, कन्सुलेट वा जापानको नगरपालिका कार्यालयमा बुझाउनुपर्छ। यो प्रक्रिया बिर्सनुभयो भने 日本国籍 प्राप्त गर्न र 戸籍मा नाम दर्ता गर्न गाह्रो हुन सक्छ, त्यसैले समयमै पूरा गर्नुहोस्।
Q2: अमेरिकामा बच्चा जन्मियो, दोहोरो राष्ट्रियता हुने देखिन्छ। केही विशेष प्रक्रिया आवश्यक छ?
A: हो, "国籍留保の届出" (राष्ट्रियता सुरक्षित राख्ने सूचना) भन्ने अत्यन्त महत्त्वपूर्ण प्रक्रिया छ। 出生届 बुझाउने समयमा नै "日本国籍लाई कायम राख्ने" इच्छा जाहेर गर्दै आवेदन दिनुपर्छ। यदि यो प्रक्रिया बिर्सनुभयो भने बच्चा जन्मेको समयदेखि नै 日本国籍 गुम्न सक्ने हुँदा विशेष ध्यान दिनुहोला।
Q3: २० वर्षसम्ममा राष्ट्रियता नछान्दा के तुरुन्तै 日本国籍 गुम्छ?
A: तुरुन्तै गुम्ने त होइन, तर राष्ट्रियता छान्ने काम कानुनद्वारा तोकिएको कर्तव्य हो। म्याद नाघेपछि 法務省 बाट राष्ट्रियता छनोट गर्नुपर्ने भनी सूचना (ताकेता) आउँछ। पछि गर्ने भनी पन्छाएर नराख्नुहोस्, भविष्यको योजनालाई ध्यानमा राखी चाँडै विचार गर्नु उचित हुन्छ।
निष्कर्ष
अन्तर्राष्ट्रिय विवाहबाट जन्मेका सन्तानको राष्ट्रियता सम्बन्धी समस्या धेरै देशको कानुनसँग जोडिएको हुनाले निकै संवेदनशील हुन्छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, बच्चा जन्मेको क्षणदेखि नै जापान र सम्बन्धित अर्को देशमा कस्तो प्रक्रिया आवश्यक पर्छ भन्ने कुरा पहिल्यै बुझेर राख्नु हो।
हाम्रो कार्यालयले यस किसिमको राष्ट्रियता प्राप्ति र भिसासम्बन्धी परामर्शहरू धेरै वर्षदेखि दिँदै आएको छ। यदि तपाईँलाई "मेरो केसमा के हुन्छ?" जस्ता कुनै पनि द्विविधा छ भने, ढुक्क भएर हाम्रो कार्यालयमा सल्लाह लिनुहोस्। तपाईँको परिवारको उज्ज्वल भविष्यका लागि हामी उचित सहयोग गर्न तत्पर छौँ।
