Kết hôn quốc tế là một cột mốc quan trọng trong cuộc đời. Việc tôn trọng văn hóa và giá trị của nhau để cùng xây dựng một cuộc sống mới thật tuyệt vời. Tuy nhiên, khi bắt tay vào các thủ tục giấy tờ, chắc hẳn bạn sẽ có vô vàn câu hỏi như: "Quốc tịch của mình sẽ ra sao?", "Có nên đổi họ không?", "戸籍 (Koseki) sẽ được đăng ký như thế nào?"...
Dù có tìm kiếm trên mạng, bạn cũng dễ bị choáng ngợp bởi những thuật ngữ pháp lý khô khan, khó hiểu.
Trong bài viết này, tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu nhất về những thắc mắc xoay quanh "Quốc tịch – 戸籍 – Họ tên" trong hôn nhân quốc tế, để bất cứ ai cũng có thể nắm bắt được.
1. Quốc tịch sẽ thay đổi như thế nào khi kết hôn quốc tế? "Cái bẫy" tự động lấy quốc tịch
Nhiều người lo lắng rằng "Khi kết hôn với người Nhật, liệu quốc tịch của mình có tự động thay đổi không?". Tuy nhiên, theo luật pháp Nhật Bản, việc kết hôn không đồng nghĩa với việc bạn sẽ mất quốc tịch Nhật hay tự động có được quốc tịch của đối phương.
Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý một trường hợp. Tùy thuộc vào quốc gia của đối phương, họ có thể có luật "những người kết hôn với công dân nước đó sẽ tự động được cấp quốc tịch".
Ví dụ, ở một số quốc gia, phụ nữ nước ngoài kết hôn với nam giới bản địa sẽ tự động được cấp quốc tịch của nước đó ngay khi kết hôn. Nếu người Nhật, dù không có ý định, nhưng rơi vào trường hợp này, họ sẽ không mất quốc tịch Nhật, nhưng kết quả là sẽ ở trong tình trạng "song tịch".
Khi có hai quốc tịch, bạn cần phải tuyên bố lựa chọn một trong hai quốc tịch trong một khoảng thời gian nhất định. Nếu để mặc không giải quyết, có thể dẫn đến những rắc rối không mong muốn. Vì vậy, việc tìm hiểu trước luật pháp của quốc gia đối phương là vô cùng quan trọng.
Ngược lại, nếu bạn chủ động nộp đơn xin nhập quốc tịch vì "muốn có quốc tịch nước đó", bạn sẽ mất quốc tịch Nhật theo 国籍法. Khi kết hôn, hãy xác định rõ việc đổi quốc tịch này là một phần bắt buộc của thủ tục hay là hành vi tự nguyện lựa chọn quốc tịch của bạn.
2. 戸籍 là của người Nhật. Vậy khi kết hôn quốc tế thì sao?
"Khi kết hôn, tên của người vợ/chồng là người nước ngoài có được ghi vào 戸籍 của tôi không?" – Đây là câu hỏi mà tôi nhận được rất nhiều.
Để trả lời ngắn gọn: 戸籍 là văn bản dùng để công chứng các mối quan hệ nhân thân của "người Nhật", nên người nước ngoài không thể có tên trong đó. Hãy hiểu rằng, nó chỉ đơn thuần ghi lại "婚姻の事実" (sự thật về việc kết hôn) trong 戸籍 của người Nhật mà thôi.
Khi người Nhật kết hôn với người nước ngoài, nếu người Nhật đó đã là chủ hộ thì thông tin kết hôn sẽ được ghi vào 戸籍 đó. Nếu chưa là chủ hộ, một 戸籍 mới sẽ được lập ra và thông tin kết hôn sẽ được ghi vào đó.
Nói cách khác, dù bạn có xem 戸籍 của người Nhật, thì việc đối phương là người nước ngoài chỉ có thể được xác nhận ở mục "婚姻事項". Hãy nhớ rằng, người bạn đời nước ngoài sẽ không được ghi tên vào 戸籍謄本 (bản sao hộ tịch) giống như người Nhật đâu nhé.
3. Câu chuyện đau đầu về "Họ tên". Có nên đổi hay không?
Nhiều người băn khoăn: "Kết hôn quốc tế có bắt buộc phải theo họ của đối phương không?". Về nguyên tắc, họ tên sẽ không tự động thay đổi.
Tuy nhiên, việc vợ chồng muốn mang cùng một họ là điều hết sức tự nhiên. Có một vài cách để người Nhật đổi sang họ của người bạn đời nước ngoài:
① Đặc lệ trong vòng 6 tháng sau kết hôn (Thủ tục tại 市町村役場) Nếu trong vòng 6 tháng kể từ khi kết hôn, bạn có thể đổi sang họ của đối phương bằng cách nộp "外国人配偶者の氏への変更届" tại 市町村役場 mà không cần sự cho phép của tòa án. Cách này cho phép bạn đăng ký họ bằng Katakana, ngay cả khi họ của đối phương không phải là chữ Hán.
② Cách xin phép tại tòa án Nếu đã quá 6 tháng, hoặc trong các trường hợp đặc biệt như muốn đưa cả tên đệm (middle name) vào họ, bạn cần làm thủ tục xin "氏の変更許可" tại 家庭裁判所. Dù đơn thuần muốn đổi họ không phải lúc nào cũng được chấp thuận, nhưng nếu bạn chứng minh được "tính cần thiết phải dùng cùng một họ trong đời sống xã hội" thì khả năng được cấp phép là rất cao.
4. Mối liên hệ với 在留資格 (Visa)
Song song với các thủ tục trên, điều cực kỳ quan trọng là "在留資格申請" (xin tư cách lưu trú). Kết hôn không đồng nghĩa với việc tự động được ở lại Nhật.
Để có được "日本人の配偶者等", bạn không chỉ cần nộp đơn đăng ký kết hôn, mà còn phải chứng minh với "入管" về tính chân thực của cuộc hôn nhân cũng như khả năng duy trì sinh kế ổn định. Dù các thủ tục như chọn quốc tịch hay đổi họ không ảnh hưởng trực tiếp đến việc xin visa, nhưng thực hiện tất cả các thủ tục cùng lúc đòi hỏi rất nhiều năng lượng và sự chuẩn bị.
[Q&A] Góc giải đáp thắc mắc
Q1. Vợ/chồng người nước ngoài có được ghi vào "住民票" (phiếu cư trú) không?
A. Có, họ sẽ được ghi vào. Hiện nay, những người nước ngoài có tư cách lưu trú nhất định như "中長期在留者" hoặc "特別永住者" đều là đối tượng của "住民基本台帳制度" giống như người Nhật. Khi kết hôn và bắt đầu chung sống, hãy làm thủ tục "世帯合併" tại 市町村役場, khi đó họ sẽ được ghi vào 住民票 cùng một hộ gia đình với bạn.
Q2. Nếu đối phương có tên đệm (middle name), tôi có thể thêm nó vào họ của mình không?
A. Về nguyên tắc, tên đệm được coi là "một phần của tên", nên không thể tự động thêm vào họ kiểu Nhật. Nếu bạn thực sự muốn thêm tên đệm của đối phương vào họ của mình, bạn cần làm thủ tục xin "氏の変更許可" tại 家庭裁判所, giải thích lý do và xin sự cho phép. Thủ tục này khá phức tạp nên tôi khuyên bạn nên tham khảo ý kiến của chuyên gia.
Q3. Nếu không lựa chọn quốc tịch, tôi có thực sự bị mất quốc tịch Nhật không?
A. Luật quốc tịch (国籍法) quy định rằng khi trở thành người có hai quốc tịch, bạn phải lựa chọn quốc tịch trong thời hạn quy định. Không loại trừ khả năng "法務大臣" sẽ gửi thông báo yêu cầu bạn lựa chọn. Nếu không tuân theo thông báo này, bạn có nguy cơ cuối cùng sẽ mất quốc tịch Nhật. Đừng chủ quan nghĩ rằng "mình không sao", hãy hiểu đúng quy định và hoàn tất các thủ tục cần thiết trong thời hạn nhé.
Lời kết
Các thủ tục kết hôn quốc tế do có sự đan xen của nhiều luật lệ và chế độ nên có thể khiến bạn cảm thấy vô cùng phức tạp. Tuy nhiên, nếu sắp xếp và giải quyết từng vấn đề một, mọi chuyện sẽ không hề khó khăn.
Điều quan trọng nhất là hai bạn muốn xây dựng cuộc sống tại Nhật như thế nào và dự định tương lai ra sao. Từ thủ tục đổi họ, 戸籍 cho đến việc xin tư cách lưu trú, nếu có bất kỳ lo lắng nào, đừng ngần ngại chia sẻ. Hãy tham khảo ý kiến của những chuyên gia hoặc các 行政書士 chuyên về thủ tục nhập quan nhé.
Chúc hai bạn có một khởi đầu mới thật hạnh phúc!
