जापानमा काम गर्ने वा अध्ययन गर्ने विदेशीहरूका लागि आफ्नो परिवारसँगै बस्न पाउनु ठूलो सपना हो। तर, जापानको 入管 नियम (Visa Rule) अनुसार जोकोहीले सजिलै आफ्नो परिवारलाई बोलाउन पाउँदैनन्।
तपाईंको हातमा कुन प्रकारको 在留資格 (Visa) छ, तपाईंको कमाउने क्षमता कस्तो छ र परिवारसँगको सम्बन्ध कस्तो छ भन्ने कुराले भिसा पाउने वा नपाउने निर्णय गर्छ।
यस लेखमा, म विशेष गरी परिवार बोलाउनका लागि प्रयोग गरिने मुख्य भिसा 「家族滞在」 का सर्त र ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू बारे सरल भाषामा बुझाउनेछु।
१. "परिवार" अन्तर्गत कसलाई बोलाउन मिल्छ?
सबैभन्दा पहिले, जापानको कानुनले "परिवार" भन्नाले कसलाई बुझाउँछ भन्ने थाहा पाउनु जरुरी छ। हाम्रो देशमा परिवारको परिभाषा ठूलो भए पनि, जापानको 「家族滞在」 भिसामा मुख्यतया: श्रीमती/श्रीमान (配偶者) र छोराछोरी (子) लाई मात्र बोलाउन मिल्छ।
配偶者 का सर्तहरू: कानुनी रूपमा विवाह भएको श्रीमती वा श्रीमान् हुनुपर्छ। विवाह दर्ता भएको हुनु अनिवार्य छ। लिभिङ-इन पार्टनर वा सम्बन्ध विच्छेद गरिसकेका पूर्व श्रीमती/श्रीमानलाई यो भिसामा बोलाउन मिल्दैन।
छोराछोरी (子) का सर्तहरू: आफ्नै छोराछोरी वा कानुनी रूपमा धर्मपुत्र/धर्मपुत्री बनाएका छोराछोरीलाई बोलाउन मिल्छ। उमेरको ठ्याक्कै हद नभए पनि, उनीहरू "अभिभावकको संरक्षण (扶養) मा रहेको" हुनुपर्छ। वयस्क भइसकेका छोराछोरी विद्यार्थी छन् र अभिभावककै भरमा छन् भने पनि प्रयास गर्न सकिन्छ, तर सामान्यतया १८ वर्ष मुनिका छोराछोरीको भिसा छिटो लाग्छ।
सुझाव: बाआमा, दाजुभाइ वा दिदीबहिनीलाई 「家族滞在」 भिसामा बोलाउन मिल्दैन। यसबारे तल "Q&A" मा विस्तृत जानकारी दिइएको छ।
२. तपाईंको भिसाको प्रकार र परिवार बोलाउने क्षमता
तपाईं कुन भिसामा जापानमा हुनुहुन्छ, त्यसले तपाईंको परिवार बोलाउन पाउने अधिकार तय गर्छ:
① 就労ビザ (Working Visa) मा हुनुहुन्छ भने: यदि तपाईंसँग 「技術・人文知識・国際業務」, 「技能」 (जस्तै: कुक), वा 「経営・管理」 जस्ता सामान्य वर्किंग भिसा छ भने परिवार बोलाउन सक्नुहुन्छ।
तर, 「特定技能1号」 र 「技能実習」 मा हुनुहुन्छ भने अहिलेको नियम अनुसार परिवार बोलाउन मिल्दैन। 「特定技能2号」 मा उत्तीर्ण भएर लेभल बढाएपछि मात्र परिवार बोलाउने बाटो खुल्छ।
② 留学ビザ (Student Visa) मा हुनुहुन्छ भने: युनिभर्सिटी वा 専門学校 मा पढ्ने विद्यार्थीले पनि परिवार बोलाउन सक्छन्। तर, वर्किंग भिसाको तुलनामा यसको चेकजाँच धेरै कडा हुन्छ। मुख्य कारण "पैसा" हो। विद्यार्थीको काम पढ्ने हो र アルバイト को समय पनि सीमित हुन्छ। त्यसैले, घरबाट पैसा आएको वा बैंकमा पर्याप्त बचत भएको बलियो प्रमाण चाहिन्छ।
③ विशेष अवस्था (高度専門職 आदि): उच्च दक्ष जनशक्ति 「高度専門職」 भिसा भएकाहरूका लागि विशेष सुविधाहरू छन्। निश्चित आम्दानी भएमा, बच्चाको हेरचाह गर्ने उद्देश्यले "बाआमा" लाई पनि जापान बोलाएर सँगै बस्न पाउने व्यवस्था हुन सक्छ।
३. सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा: 「扶養能力」 (आम्दानीको क्षमता)
入管 ले भिसा दिँदा एउटा कुरा मुख्य रूपमा हेर्छ: "परिवार जापान आएपछि उनीहरू खान-बस्न समस्यामा त पर्दैनन्?" यसलाई नै 「扶養能力」 भनिन्छ।
चेक गरिने मुख्य कुराहरू:
-
स्थिर आम्दानी: तपाईंको मासिक तलबले परिवार पाल्न पुग्छ कि पुग्दैन?
-
करको अवस्था: तपाईंले 税金, 年金, र 健康保険 समयमै तिर्नुभएको छ कि छैन?
-
बस्ने ठाउँ: परिवार सँगै बस्नका लागि पर्याप्त कोठा वा अपार्टमेन्ट छ कि छैन?
अहिलेको समयमा कर नतिरेको (Unpaid Tax) पाइएमा भिसा पाउन धेरै गाह्रो छ। यदि बाँकी छ भने आवेदन दिनुअघि सबै तिर्नुहोस् र किन ढिलो भयो भनेर 反省文 (Letter of Apology) तयार पार्नुपर्छ।
४. तपाईंले जान्नै पर्ने केही प्रश्न र उत्तर (Q&A)
Q1: मेरो बाआमा नेपालमा वृद्ध हुनुहुन्छ र एक्लै हुनुहुन्छ। उहाँहरूलाई जापान बोलाउन मिल्दैन?
A1: सामान्यतया बाआमाका लागि 「家族滞在」 भिसा हुँदैन। तर, विशेष अवस्थामा 「老親扶養ビザ」 भनिने प्रक्रिया छ, जो 「特定活動（告示外）」 अन्तर्गत पर्छ। यो धेरै गाह्रो प्रक्रिया हो। यसका लागि: (१) बाआमा ७० वर्षभन्दा माथिको हुनुपर्ने, (२) नेपालमा हेरचाह गर्ने कोही पनि नभएको हुनुपर्ने, (३) बाआमा बिरामी वा कमजोर भएर एक्लै बस्न नसक्ने हुनुपर्ने, र (४) तपाईंको आम्दानी धेरै राम्रो (लगभग ६० लाख येन भन्दा माथि) हुनुपर्ने जस्ता कडा सर्तहरू छन्। यसका लागि विशेषज्ञ 行政書士 सँग सल्लाह लिनु अनिवार्य छ।
Q2: 「家族滞在」 मा आएका श्रीमती/श्रीमानले काम गर्न पाउँछन्?
A2: सिधै काम गर्न मिल्दैन। तर 入管 मा गएर 「資格外活動許可」 लिएपछि हप्ताको २८ घण्टासम्म アルバイト गर्न मिल्छ। यदि फुल-टाइम काम गर्ने हो भने उहाँहरूको आफ्नै योग्यता अनुसार 就労ビザ मा परिवर्तन गर्नुपर्छ।
Q3: बैंक ब्यालेन्स धेरै छ तर तलब थोरै छ भने भिसा लाग्छ?
A3: बैंक ब्यालेन्स हुनु राम्रो हो, तर 入管 ले "मासिक रूपमा आउने स्थिर तलब" लाई बढी प्राथमिकता दिन्छ। बचत आज छ भोलि सकिन सक्छ, तर तलब सधैं आइरहने हुनाले यसलाई बढी सुरक्षित मानिन्छ।
५. परिवार बोलाउने प्रक्रिया (५ चरण)
यस प्रक्रियालाई 「在留資格認定証明書交付申請（COE申請）」 भनिन्छ।
१. कागजात तयारी: नेपालबाट 結婚証明書 (विवाह दर्ता) र 出生証明書 (जन्म दर्ता) को जापानिज अनुवाद तयार पार्ने। २. 入管 मा निवेदन: जापानमा हुनुभएको तपाईंले नजिकैको 入管 मा गएर फाइल बुझाउने। ३. छानबिन: यसका लागि १ देखि ३ महिनासम्म लाग्न सक्छ। ४. COE पठाउने: भिसा स्वीकृत भएपछि आउने COE पत्र नेपाल पठाउने। ५. दूतावासमा भिसा: परिवारले त्यो COE लिएर काठमाडौंस्थित जापानिज दूतावासमा भिसाका लागि आवेदन दिने।
निष्कर्ष
परिवार बोलाउने प्रक्रिया सजिलो देखिए पनि यसमा "तपाईंको आम्दानी र परिवारको सम्बन्ध" लाई कानुनी रूपमा बुझाउन सक्नुपर्छ। एक पटक आवेदन बिग्रियो भने अर्को पटक झन् गाह्रो हुन्छ।
यदि तपाईंको आम्दानीमा समस्या छ वा कागजातहरू जटिल छन् भने, जोखिम नलिनुहोस् र विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नुहोस्।
