Bài viết này được giải thích bởi 行政書士 chuyên về thủ tục 在留資格 (VISA) tại Nhật Bản.
Đối với những người nước ngoài đang sinh sống tại Nhật, việc mang thai và sinh con là một niềm hạnh phúc lớn lao. Tuy nhiên, đi kèm với đó là không ít lo lắng về "rào cản ngôn ngữ" hay "thủ tục phức tạp". Đặc biệt là với những ai lần đầu sinh con tại Nhật, chắc hẳn sẽ cảm thấy bối rối không biết nên bắt đầu từ đâu.
Trong bài viết này, dưới góc nhìn của một 行政書士, tôi sẽ hướng dẫn chi tiết từ những việc cần làm ngay khi biết mình mang thai, các thủ tục tại chính quyền địa phương, cho đến các quy định quan trọng về 在留資格 của em bé sau khi chào đời.
1. Khi biết mình mang thai, việc đầu tiên cần làm là 「妊娠届」 và 「母子手帳」
Sau khi được bác sĩ chẩn đoán xác nhận đã mang thai, việc quan trọng nhất bạn cần làm là đến UBND quận/thành phố (市役所/区役所) nơi mình sinh sống để nộp 「妊娠届」.
Khi nộp đơn này, bạn sẽ nhận được 「母子健康手帳（母子手帳）」. Đây là cuốn sổ cực kỳ quan trọng giúp quản lý tập trung từ tình trạng sức khỏe của mẹ, sự phát triển của bé cho đến hồ sơ tiêm chủng sau này.
【Những lợi ích của 母子手帳】
-
Ghi chép tình trạng sức khỏe: Lưu lại toàn bộ quá trình từ khi mang thai, lúc sinh con cho đến sức khỏe sau sinh.
-
Theo dõi sự phát triển của bé: Ghi lại kết quả các buổi khám định kỳ, biểu đồ chiều cao, cân nặng của bé.
-
Quản lý tiêm chủng: Nhật Bản có rất nhiều loại vaccine cho trẻ em, cuốn sổ này sẽ giúp bạn lưu giữ đầy đủ lịch sử tiêm chủng.
-
Lời khuyên hữu ích: Cung cấp thông tin cần thiết về dinh dưỡng và bí quyết chăm sóc trẻ nhỏ.
Hiện nay, nhiều địa phương đã có sẵn phiên bản đa ngôn ngữ như tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Việt... Bạn hãy thử nói với nhân viên tại quầy rằng: 「外国語の手帳がほしい」 (Tôi muốn nhận sổ bản tiếng nước ngoài).
2. Hỗ trợ kinh phí khám thai 「妊婦健診公費負担」
Cuốn sổ 「別冊（受診券）」 nhận cùng với 母子手帳 có vai trò rất quan trọng về mặt tài chính. Tại Nhật, vì mang thai và sinh con không phải là bệnh tật, nên 健康保険 thông thường sẽ không chi trả và bạn sẽ phải tự thanh toán toàn bộ 検診費用. Tuy nhiên, bằng cách sử dụng các phiếu khám này, chính quyền địa phương sẽ hỗ trợ một phần (hoặc phần lớn) chi phí khám thai cho bạn.
Tại quầy hướng dẫn của văn phòng hành chính, bạn cũng có thể nhận được giải thích về các chế độ hỗ trợ của khu vực từ các 保健師. Hãy nhớ mang theo 在留カード và hộ chiếu để đi làm thủ tục sớm nhé.
3. Thủ tục 「在留資格」 sau khi em bé chào đời
Đây là điểm cần lưu ý kỹ nhất đối với các cặp vợ chồng người nước ngoài. Khi em bé chào đời tại Nhật, ngoài việc nộp 「出生届」 tại tòa thị chính, bạn còn phải làm thủ tục tại 入管 (Cục Quản lý xuất nhập cảnh).
① 出生届 (Nộp tại tòa thị chính): Phải nộp trong vòng 14 ngày kể từ khi bé chào đời.
② 在留資格取得許可申請 (Nộp tại 入管): Nếu cả cha và mẹ đều là người nước ngoài, để em bé có thể tiếp tục cư trú tại Nhật, bạn cần làm đơn xin cấp 在留資格 trong vòng 30 ngày kể từ khi sinh.
Nếu quên thủ tục này, em bé có nguy cơ rơi vào tình trạng cư trú bất hợp pháp. Vì vậy, bạn cần chủ động sắp xếp thời gian để thực hiện đúng hạn.
4. Tiền trợ cấp khi sinh con 「出産育児一時金」
Về nguyên tắc, khi sinh con tại Nhật, bạn sẽ được nhận một khoản trợ cấp gọi là 「出産育児一時金」. Tính đến năm 2026, số tiền này thông thường là 500.000 yên.
Chỉ cần bạn tham gia bảo hiểm y tế (国民健康保険 hoặc 社会保険 tại nơi làm việc), dù là người nước ngoài, bạn vẫn hoàn toàn có quyền nhận khoản tiền này. Hiện nay, nhiều bệnh viện áp dụng 「直接支払制度」 (chế độ thanh toán trực tiếp), giúp bạn không cần phải chuẩn bị sẵn một số tiền lớn tại quầy thanh toán của bệnh viện.
【Hỏi đáp thắc mắc】 Q&A bạn cần biết
Q1: Chúng tôi chưa đăng ký kết hôn (事実婚) thì thủ tục cho bé như thế nào?
A1: Nếu người cha là người Nhật, cần làm thủ tục 「認知」 (nhận con). Trường hợp cả cha và mẹ đều là người nước ngoài, quy trình nộp 出生届 và xin 在留資格 cho bé tại 入管 vẫn giống như bình thường. Tuy nhiên, về vấn đề quốc tịch và hộ chiếu, bạn cần liên hệ xác nhận thêm với Đại sứ quán của nước mình.
Q2: Tôi đang nợ tiền bảo hiểm 国民健康保険. Liệu tôi có được nhận 出産育児一時金 không?
A2: Ngay cả khi đang nợ bảo hiểm, nếu bạn vẫn đang có tư cách tham gia bảo hiểm thì phần lớn trường hợp vẫn được nhận trợ cấp. Tuy nhiên, có thể sẽ có sự điều chỉnh như khấu trừ vào số tiền nợ. Bạn nên sớm đến quầy bảo hiểm của quận để được tư vấn cụ thể.
Q3: Sau khi sinh xong tôi định đưa bé về nước ngay. Có cần phải làm 在留資格申請 không?
A3: Nếu em bé sẽ xuất cảnh khỏi Nhật Bản trong vòng 60 ngày kể từ khi sinh, thì không cần làm thủ tục xin 在留資格 tại 入管. Tuy nhiên, nếu có rủi ro về việc hoãn chuyến bay hoặc sức khỏe của bé không tốt khiến việc xuất cảnh bị chậm trễ, thì việc làm thủ tục trước vẫn sẽ an tâm hơn.
Tổng kết
Các thủ tục liên quan đến mang thai và sinh con tại Nhật đòi hỏi bạn phải đi lại nhiều nơi từ văn phòng hành chính, bệnh viện cho đến Đại sứ quán và 入管. Đặc biệt là thời hạn làm việc với 入管 rất nghiêm ngặt, vì vậy nếu có bất kỳ lo lắng nào, bạn nên sớm tham vấn ý kiến của các chuyên gia.
Để chuẩn bị đón thành viên mới một cách trọn vẹn nhất, hãy cùng thực hiện các thủ tục này một cách thật kỹ lưỡng nhé!
