"Tôi muốn sống an tâm tại Nhật Bản để tránh khỏi tình trạng bất ổn hoặc sự đàn áp tại quê nhà." "Nếu quay về nước, tính mạng của tôi sẽ bị đe dọa, nên tôi muốn tiếp tục ở lại Nhật Bản."
Ngày càng có nhiều người nước ngoài gặp phải những lo lắng này và đang tìm hiểu về các chế độ như "特定活動" hay "難民認定" để được bảo hộ tại Nhật Bản.
Tuy nhiên, thủ tục xét duyệt 難民認定 của Nhật Bản nổi tiếng là rất cẩn trọng so với tiêu chuẩn quốc tế. Có lẽ nhiều người cũng mang tâm lý rằng "liệu có phải việc được chấp thuận là cực kỳ khó khăn hay không?".
Trong bài viết này, 行政書士 – chuyên gia về thủ tục 入管 và 在留資格 – sẽ giải thích một cách dễ hiểu, hạn chế tối đa các thuật ngữ pháp lý phức tạp về bộ máy 難民認定 tại Nhật Bản, các điều kiện cần thiết khi nộp đơn, quy trình thực hiện thực tế, cũng như biện pháp "人道的配慮による救済措置(避難民対応)" đang nhận được nhiều sự chú ý trong những năm gần đây.
1. Thực trạng và thực tế nghiêm ngặt của "難民認定" tại Nhật Bản
Tiêu chí xét duyệt để được công nhận 難民 tại Nhật Bản vô cùng khắt khe.
Ví dụ, theo dữ liệu do 出入国在留管理庁 công bố, vào năm 2022, mặc dù có hơn 10.000 lượt nộp đơn, nhưng số lượng người nước ngoài thực sự nhận được "難民認定" chỉ dừng lại ở con số 202 người.
Nếu chỉ nhìn vào con số, đây có vẻ là một cánh cửa rất hẹp. Tuy nhiên, trong những trường hợp khẩn cấp được truyền thông quốc tế đưa tin rộng rãi, hoặc khi cục diện chính trị tại quê nhà thay đổi đột ngột khiến người nộp đơn không thể trở về nước, chính phủ Nhật Bản vẫn có thể tiến hành xét duyệt nhanh chóng hoặc áp dụng các biện pháp cứu trợ đặc biệt.
Các trường hợp thực tế: Bảo hộ khẩn cấp và 人道的配慮
-
Trường hợp vận động viên thể thao: Vào năm 2021, một cầu thủ bóng đá đại diện cho Myanmar đã bày tỏ sự phản đối đối với quân đội quê nhà, dẫn đến tình trạng nguy hiểm đến tính mạng nếu quay về nước. Trước tình hình đó, 出入国在留管理局 đã nhanh chóng cấp 難民認定 cho cầu thủ này.
-
Trường hợp ウクライナ避難民: Trước tình hình tại Ukraine từ năm 2022, chính府 Nhật Bản đã thực thi chính sách tiếp nhận tích cực mang tính nhân đạo dưới hình thức "ウクライナ避難民", tách biệt với tiêu chuẩn 難民認定 thông thường.
Như vậy, dù tiêu chí xét duyệt về mặt nguyên tắc rất khắt khe, vẫn tồn tại những trường hợp linh hoạt áp dụng các biện pháp bảo hộ 在留 tùy thuộc vào hoàn cảnh cá nhân và sự thay đổi tình hình tại quốc gia gốc.
2. "3 điều kiện cơ bản" để nhận 難民認定 là gì?
Chế độ 難民認定 dựa trên quy tắc quốc tế (Công ước về người tị nạn) được xây dựng vào năm 1951. Luật pháp Nhật Bản cũng tuân thủ quy tắc này để quyết định "ai là đối tượng được bảo hộ dưới dạng 難民".
Tóm tắt các thuật ngữ pháp lý chuyên ngành một cách đơn giản, để được công nhận là 難民, bạn cần đáp ứng đầy đủ 3 điều kiện cơ bản sau đây:
-
Có mối lo sợ chính đáng (Lý do đầy đủ về việc bị đàn áp) Có nguy cơ hoặc sự sợ hãi rõ ràng rằng tính mạng hoặc tự do của bạn sẽ bị đe dọa (bị đàn áp) nếu ở lại quê nhà vì một trong các lý do: "chủng tộc", "tôn giáo", "quốc tịch", "thành viên của một nhóm xã hội cụ thể", hoặc "quan điểm chính trị".
-
Đang ở bên ngoài quốc gia gốc Đã rời khỏi nước mình và hiện đang cư trú trong lãnh thổ Nhật Bản.
-
Không thể nhận được sự bảo hộ từ quốc gia gốc Không thể nhận được sự bảo vệ từ chính phủ hoặc cảnh sát nước mình, hoặc do quá sợ hãi nên không mong muốn sự bảo hộ từ quốc gia gốc.
Những lý do như "tình hình kinh tế quê nhà khó khăn" hay "muốn làm việc tại Nhật Bản vì lương cao" (lý do kinh tế) sẽ không thuộc đối tượng của 難民認定. Tiêu chí đánh giá lớn nhất luôn là "liệu có nguy hiểm cụ thể đối với tính mạng hoặc tự do cá nhân hay không".
3. Quy trình nộp đơn 難民認定 và sự bảo hộ theo "人道的配慮"
Đơn xin 難民認定 sẽ được nộp tại 地方出入国在留管理局 gần nhất.
Các bước thực hiện cơ bản
-
Nộp hồ sơ xin phép và tài liệu chứng minh: Chuẩn bị và nộp các giấy tờ chứng minh lý do tại sao việc trở về nước lại nguy hiểm.
-
Phỏng vấn xét duyệt: Người thẩm định nhập cảnh (入国審査官) sẽ tiến hành phỏng vấn trực tiếp và chi tiết.
-
Thông báo kết quả: Nhận thông báo quyết định chấp thuận (認定) hoặc không chấp thuận (不認定).
Sự bảo hộ bổ sung (人道配慮) khi không được công nhận là "難民"
Dù kết quả xét duyệt xác định bạn không thuộc diện "難民" theo Công ước người tị nạn, bạn vẫn không nên bỏ cuộc.
Những năm gần đây, 出入国管理法 đã được sửa đổi (sửa đổi năm 2023, có hiệu lực từ năm 2024), chế độ "準難民 (Đối tượng bảo hộ bổ sung)" mới đã được bắt đầu nhằm bảo vệ những người đi lánh nạn từ các khu vực xung đột dù không hoàn toàn khớp với định nghĩa 難民 theo công ước.
Ngoài ra, cân nhắc đến hoàn cảnh cá nhân cũng như môi trường gia đình, cũng có những trường hợp Bộ trưởng Bộ Tư pháp sẽ đưa ra quyết định cấp phép 在留 đặc biệt (như visa 特定活動) vì "lý do nhân đạo".
4. Giải đáp thắc mắc qua các câu hỏi thường gặp (Q&A)!
Dưới đây là lời giải đáp cho những thắc mắc mà người nước ngoài cũng như gia đình, người liên quan thường gửi đến chúng tôi.
Q1. Trong thời gian nộp đơn 難民認定, tôi có được phép làm việc tại Nhật Bản không?
A. Giấy phép làm việc sẽ không được cấp ngay lập tức sau khi nộp đơn. Việc này phụ thuộc vào tình trạng xét duyệt sau khi nộp đơn và loại 在留資格 ban đầu của bạn. Nếu người đang cư trú hợp pháp tại Nhật Bản thực hiện thủ tục một cách đúng đắn, giấy phép làm việc có thể được cấp sau một khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, để ngăn chặn việc nộp đơn sai mục đích hoặc nhằm mục đích đi làm đơn thuần, tiêu chí xét duyệt đã được thắt chặt. Nếu cảm thấy lo lắng, bạn nên thảo luận trước với chuyên gia.
Q2. "Bằng chứng về sự đàn áp" cần thiết khi nộp đơn cụ thể là những gì?
A. Rất đa dạng, bao gồm hình ảnh, tin nhắn đe dọa, giấy tờ từ cảnh sát, bài báo,... Bên cạnh các văn bản chứng minh chính bản thân bạn đang bị nhắm tới, các báo cáo từ tổ chức quốc tế hoặc tài liệu truyền thông thể hiện hoàn cảnh của những người có cùng vị thế tại quê nhà cũng là những tư liệu rất có giá trị. Ngay cả khi bạn nghĩ rằng "mình không có bằng chứng trong tay", thông qua việc lắng nghe kỹ hoàn cảnh thực tế, chúng tôi vẫn thường tìm ra được những tài liệu có thể sử dụng để nộp.
Q3. Nếu không được công nhận, tôi có bị trục xuất khỏi Nhật Bản ngay lập tức không?
A. Ngay cả sau khi nhận thông báo 不認定, bạn vẫn có thể tiến hành "審査請求(異議申し立て)" trong một thời hạn nhất định. Bằng việc thực hiện thủ tục khiếu nại, bạn sẽ có cơ hội được xét duyệt lại. Tuy nhiên, do luật sửa đổi, việc nộp đơn lại nhiều lần mà không đáp ứng được các điều kiện nhất định có thể không còn thuộc đối tượng được bảo hộ. Do đó, việc chuẩn bị một cách chắc chắn dưới sự tư vấn chuyên môn ngay từ lần nộp đơn đầu tiên hoặc khi khiếu nại là cực kỳ quan trọng.
5. Lời kết: Hãy tư vấn với 行政書士 chuyên môn nếu bạn cảm thấy lo lắng
Thủ tục 難民認定 cũng như các thủ tục xin phép 在留 vì lý do nhân đạo tại Nhật Bản đòi hỏi rào cản tài liệu chứng minh rất cao. Rào cản ngôn ngữ và sự phức tạp của hệ thống pháp lý sẽ mang lại sự lo âu lớn nếu bạn tự mình thực hiện.
-
"Tôi muốn biết liệu hoàn cảnh của mình có thể nộp đơn được không?"
-
"Tôi không biết phải giải thích thế nào về lý do không thể về nước."
-
"Tôi đã bị 不認定 và đang lo lắng không biết phải xử lý ra sao."
Nếu bạn đang có những băn khoăn này, xin vui lòng liên hệ với 行政書士 chuyên về VISA và 在留資格 tại Nhật Bản. Chúng tôi sẽ lắng nghe chi tiết hoàn cảnh của bạn và đưa ra giải pháp hỗ trợ pháp lý tối ưu nhất.