Chào các bậc phụ huynh người Việt đang sinh sống tại Nhật Bản. Chắc hẳn vấn đề giáo dục của con cái luôn là mối quan tâm hàng đầu của các bạn.
"Con mình không có quốc tịch Nhật thì có vào được trường tiểu học công lập không?", "Thủ tục cần những gì?", hay "Con chưa thạo tiếng Nhật thì có sao không?"... Với tư cách là một 行政書士 chuyên về mảng VISA và lưu trú, tôi sẽ giải đáp chi tiết những thắc mắc này để các bạn yên tâm hơn.
Về cơ bản, trẻ em mang quốc tịch nước ngoài đang sinh sống tại Nhật Bản hoàn toàn có thể nhập học tại các trường tiểu học công lập giống như trẻ em người Nhật.
Bài viết này sẽ hướng dẫn từ điều kiện nhập học, thủ tục cụ thể, chi phí cho đến những vấn đề mà nhiều phụ huynh thường lo lắng dựa trên những thông tin mới nhất.
1. Trẻ em người nước ngoài có được vào trường tiểu học công lập không?
Tại Nhật, trẻ em quốc tịch Nhật Bản có "nghĩa vụ" phải đi học, nhưng với trẻ em quốc tịch nước ngoài thì không bắt buộc về mặt pháp lý. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các bé không được đi học, mà ngược lại, các bé được đảm bảo bình đẳng về "quyền được giáo dục".
Dựa trên các công ước quốc tế về nhân quyền, Chính phủ Nhật Bản tạo điều kiện cho trẻ em nước ngoài có cơ hội học tập miễn phí tại các trường công lập nếu phụ huynh có nguyện vọng. Ngay cả trong trường hợp chưa có 在留資格 (Visa) hợp lệ tại thời điểm đó, về nguyên tắc, nếu bé thực sự đang cư trú tại địa phương, nhà trường vẫn sẽ tiếp nhận nhập học.
2. Quy trình làm thủ tục nhập học cụ thể
Khác với trẻ em người Nhật sẽ tự động nhận được 就学通知書 từ chính quyền, đối với trẻ em nước ngoài, điểm khác biệt lớn nhất là phụ huynh phải "tự mình đi đăng ký".
-
Bước 1: Thảo luận với 教育委員会 tại địa phương Đầu tiên, bạn hãy đến cửa hàng trực tiếp tại 教育委員会 của UBND nơi mình đang sống (Shiyaksuko hoặc Kuyaksuko). Hãy trình bày rõ nguyện vọng: "Tôi muốn cho con nhập học trường tiểu học".
-
Bước 2: Nộp 就学申請書 Bạn sẽ điền vào tờ khai 就学申請書 và nộp tại quầy. Khi đi, hãy mang theo các giấy tờ xác minh danh tính của bé như 在留カード hoặc hộ chiếu.
-
Bước 3: Nhận 就学通知書 Sau khi hồ sơ được chấp nhận, bạn sẽ nhận được 就学通知書 gửi về nhà, trong đó có ghi tên trường và hướng dẫn về buổi lễ khai giảng.
【Lưu ý】 Một số nơi có thể gửi thông báo trước cho các gia đình đã đăng ký 住民登録, nhưng nếu bạn không nhận được cũng đừng quá lo lắng. Hãy chủ động liên hệ sớm (tốt nhất là khoảng mùa thu của năm trước khi bé muốn nhập học) để mọi việc diễn ra suôn sẻ.
3. Chuyện chi phí: Học phí và Tiền sách giáo khoa
Khi học tại trường tiểu học công lập, học phí là hoàn toàn miễn phí. Ngoài ra, sách giáo khoa cũng được cấp phát miễn phí. Đây là chính sách chung của giáo dục bắt buộc tại Nhật áp dụng cho cả trẻ em nước ngoài.
Tuy nhiên, các bạn sẽ cần tự chi trả các khoản sau:
-
Tiền ăn bán trú (Kyushoku): Khoảng vài nghìn yên mỗi tháng.
-
Đồ dùng học tập: Cặp sách (Randoseru), vở, hộp bút, đồ thể thao, giày đi trong nhà...
-
Chi phí hoạt động ngoài khóa: Tiền đi tham quan, dã ngoại hoặc quỹ du lịch tốt nghiệp.
Đối với các gia đình gặp khó khăn về kinh tế, có một chế độ hỗ trợ gọi là 就学援助制度. Dù có những giới hạn về thu nhập nhưng đây là một nguồn hỗ trợ rất tốt, bạn nên thảo luận với nhà trường hoặc 教育委員会 để biết thêm chi tiết.
4. Có bắt buộc phải cho con đi học trường công không?
Theo 学校教育法, phụ huynh người Nhật bắt buộc phải cho con đi học, nếu vi phạm có thể bị phạt tiền. Tuy nhiên, quy định này thường không áp dụng bắt buộc đối với phụ huynh người nước ngoài.
Vì vậy, thay vì trường công lập, bạn có thể chọn cho con học trường quốc tế (International School) hoặc tự dạy tại nhà (Home-schooling).
【Điểm cần lưu ý】 Nếu sau này bé có nguyện vọng học lên đại học tại Nhật nhưng lại không tốt nghiệp tiểu học/trung học tại đây, bé có thể phải thi kỳ thi 高等学校卒業程度認定試験（旧大検） để chứng minh năng lực học tập. Để mở rộng cơ hội cho tương lai của con, việc tận dụng hệ thống giáo dục của Nhật Bản là một lợi thế rất lớn.
5. Chế độ hỗ trợ công cộng và hỗ trợ đa ngôn ngữ
文部科学省 và 出入国在留管理庁 đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ để học sinh người nước ngoài có thể hòa nhập tốt hơn:
-
Hỗ trợ tiếng Nhật: Nhiều địa phương có các lớp dạy tiếng Nhật riêng ngay tại trường hoặc cử tình nguyện viên nói tiếng mẹ đẻ (tiếng Việt) đến hỗ trợ bé trong thời gian đầu.
-
Thông báo đa ngôn ngữ: Gần đây, nhiều trường học đã sử dụng các ứng dụng dịch thuật hoặc mẫu đơn từ đa ngôn ngữ để liên lạc với phụ huynh dễ dàng hơn.
Giải đáp thắc mắc Q&A
Q1. Ở nhà tôi đang gia hạn 在留カード (hoặc đã quá hạn), con tôi có bị từ chối nhập học không? A1. Bạn hoàn toàn có thể nhập học. Các trường công lập Nhật Bản ưu tiên quyền được giáo dục của trẻ em đang thực tế cư trú tại đó, không phụ thuộc vào tình trạng Visa. Hãy cứ trao đổi thẳng thắn với 教育委員会. Nhà trường là nơi để học tập, không phải là nơi để báo cáo cho 入管, nên bạn hãy yên tâm nhé.
Q2. Tôi lo lắng con sẽ bị bắt nạt vì hoàn toàn không biết tiếng Nhật.
A2. Hiện nay, rất nhiều trường học tại Nhật có văn hóa chào đón các bạn nhỏ đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Các chế độ hỗ trợ riêng cho trẻ cần học tiếng Nhật cũng rất phổ biến. Bạn nên đi tham quan trường và trao đổi trước với Hiệu trưởng hoặc giáo viên chủ nhiệm về các phương án hỗ trợ dành cho bé.
Q3. Cặp sách Randoseru và đồng phục đắt quá, tôi không đủ khả năng mua.
A3. Trước hết hãy kiểm tra về chế độ 就学援助制度. Ngoài ra, tùy khu vực mà các hội phụ huynh (PTA) hoặc tổ chức NPO thường có các buổi tặng lại đồ dùng cũ còn tốt từ các học sinh đã tốt nghiệp. Đừng ngần ngại hỏi nhà trường rằng "Tôi đang tìm đồ cũ (used)", họ sẽ cung cấp thông tin cho bạn.
Lời khuyên từ chuyên gia
Trường tiểu học ở Nhật không chỉ là nơi dạy chữ, mà còn là nơi tuyệt vời để các bé học về quy tắc xã hội, cách làm việc nhóm thông qua việc dọn dẹp, ăn bán trú và các sự kiện địa phương.
Dù rào cản ngôn ngữ và khác biệt văn hóa có thể khiến bạn lo lắng lúc đầu, nhưng hãy mạnh dạn bước tới 教育委員会 để bắt đầu. Nếu gặp khó khăn trong việc giao tiếp với chính quyền hoặc chuẩn bị hồ sơ, hãy liên hệ với các 行政書士 chuyên về Visa để được hỗ trợ tận tình nhé!
