"Quốc tịch của con sinh ra giữa người Nhật và người nước ngoài sẽ như thế nào?" "Thông tin của con sẽ được ghi vào 戸籍 ra sao?"
Đối với những cặp vợ chồng đã kết hôn quốc tế và đang mong chờ sự chào đời của thiên thần nhỏ, hoặc những gia đình vừa mới chào đón thành viên mới, chúng tôi nhận được rất nhiều câu hỏi lo lắng về vấn đề này. Chỉ cần sai sót một bước nhỏ trong thủ tục cũng có thể ảnh hưởng đến 在留資格 (visa) của con, cũng như nền tảng cuộc sống của gia đình sau này. Vì vậy, chúng ta cần thực hiện mọi việc thật cẩn trọng.
Trong bài viết này, từ góc độ của một chuyên gia, tôi sẽ giải thích dễ hiểu về các quy định trong 国籍法 của Nhật Bản, sự khác biệt trong thủ tục tùy thuộc vào việc cha hay mẹ là người Nhật, cùng những điểm cần đặc biệt lưu ý.
Tư duy về "国籍" trong 国籍法 của Nhật Bản
Trước hết, điều quan trọng nhất bạn cần nắm rõ là các quy tắc xác định quốc tịch của Nhật Bản.
Trên thế giới có hai nguyên tắc cơ bản. Một là "出生地主義" (nguyên tắc nơi sinh - ví dụ như Mỹ hay Canada), nơi quốc tịch được quyết định bởi nơi em bé chào đời. Hai là "血統主義" (nguyên tắc huyết thống), nơi quốc tịch được quyết định bởi quốc tịch của cha mẹ.
Nhật Bản áp dụng "血統主義". Điều này có nghĩa là, dù con được sinh ra tại Nhật Bản hay ở nước ngoài, thì yếu tố quan trọng nhất chính là việc "cha hoặc mẹ là người Nhật".
Trước đây, từng có quy định cũ chỉ công nhận quốc tịch cho con nếu cha là người Nhật. Tuy nhiên, luật đã được sửa đổi, hiện nay dù cha hay mẹ là người Nhật thì con đều có thể lấy quốc tịch Nhật Bản.
Các trường hợp thủ tục: Khi mẹ là người Nhật và khi cha là người Nhật
Vậy, thủ tục cụ thể sẽ như thế nào? Thực tế, quy trình sẽ có chút thay đổi tùy thuộc vào tình trạng khi con chào đời và mối quan hệ hôn nhân của cha mẹ.
1. Trường hợp mẹ là người Nhật Nếu mẹ là người Nhật, con sẽ tự động có quốc tịch Nhật Bản dựa trên sự thật là con được sinh ra. Vì việc sinh con là sự thật khách quan, bạn chỉ cần nộp 出生届 tại cơ quan hành chính (市区町村役場), tên của con sẽ được ghi vào 戸籍 của mẹ. Đây là trường hợp đơn giản nhất.
2. Trường hợp cha là người Nhật Nếu cha là người Nhật, thủ tục sẽ khác biệt tùy thuộc vào việc cha mẹ có đang trong mối quan hệ hôn nhân hợp pháp hay không. Nếu cặp đôi đã kết hôn, chỉ cần nộp 出生届 là con sẽ được ghi vào 戸籍 của cha.
Vấn đề thường phát sinh khi con sinh ra ngoài giá thú (cha mẹ chưa kết hôn). Trong trường hợp này, cần phải thực hiện thủ tục "認知" (nhận con) để người cha xác nhận đó là con của mình. Chỉ sau khi thủ tục 認知 này hoàn tất, con mới có quyền lấy quốc tịch Nhật Bản.
Ý nghĩa của việc tạo lập 戸籍
Tại Nhật Bản, 戸籍 là giấy tờ cực kỳ quan trọng để chứng minh quan hệ nhân thân của mỗi cá nhân. Khi con có quốc tịch Nhật Bản, thông tin sẽ được ghi vào 戸籍. Đây là giấy tờ nền tảng cho mọi thủ tục trong tương lai như làm hộ chiếu, nhập học, hay khi con lớn lên đi làm và cần thay đổi 在留資格.
Ngay cả khi con cũng lấy quốc tịch của phía người cha/mẹ là người nước ngoài và trở thành người có "quốc tịch kép", thì việc đăng ký đúng trong 戸籍 của Nhật Bản vẫn là điều kiện tiên quyết để con có thể sinh sống ổn định tại Nhật mà không gặp rắc rối.
Mối quan hệ giữa "国籍" và "在留資格" mà bạn cần biết
Từ đây, tôi xin chia sẻ sâu hơn dưới góc độ chuyên gia. Một điểm mà nhiều người thường bỏ sót chính là mối quan hệ giữa "thủ tục lấy quốc tịch" và "在留資格 (visa)".
Dựa trên 国籍法第3条, trong các trường hợp như lấy quốc tịch sau khi đã thực hiện thủ tục 認知, bạn cần phải nộp thông báo lên 法務局. Nếu quên làm thủ tục này, con sẽ không thể tự động có quốc tịch Nhật Bản.
Nếu con không lấy quốc tịch Nhật Bản và vẫn mang quốc tịch nước ngoài khi sinh sống tại Nhật, bạn bắt buộc phải xin cấp 在留資格 (như 永住者 hoặc 定住者, v.v.). Lưu ý rằng sau khi con chào đời, nếu quá thời hạn nhất định (ví dụ 60 ngày), bạn sẽ cần phải xin cấp 在留資格, vì vậy hãy đặc biệt chú ý quản lý thời hạn.
Các câu hỏi thường gặp (Q&A)
Q1: Có sao không nếu con có quốc tịch kép?
A: Theo luật Nhật Bản, nếu vô tình trở thành người có quốc tịch kép, con cần chọn một trong hai quốc tịch trước năm 22 tuổi. Tuy nhiên, việc có quốc tịch kép tại thời điểm này không có nghĩa là vi phạm pháp luật ngay lập tức. Điều quan trọng là tuân thủ đúng luật pháp của mỗi quốc gia.
Q2: Nếu chưa kết hôn, khi nào thì nên thực hiện 認知?
A: Bạn có thể thực hiện 胎児認知 (nhận con khi đang mang thai) trước khi con chào đời. Tuy nhiên, nếu thực hiện sau khi con sinh, tôi khuyên bạn nên làm càng sớm càng tốt. Nếu thủ tục chậm trễ, việc xin 在留資格 cho con hoặc xác nhận quốc tịch Nhật Bản sẽ mất thời gian, có thể ảnh hưởng đến các thủ tục an sinh xã hội của con.
Q3: Nên nộp 出生届 ở đâu?
A: Về nguyên tắc, đó là cơ quan hành chính (市区町村役場) nơi mẹ cư trú hoặc nơi sinh con. Nếu sinh con ở nước ngoài, hãy nộp tại Đại sứ quán hoặc Lãnh sự quán Nhật Bản tại nước đó. Tuy nhiên, tùy thuộc vào tình trạng hôn nhân mà có trường hợp cần làm thủ tục tại 法務局 ở Nhật, nên tốt nhất hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia trước.
Lời kết: Đừng lo lắng một mình, hãy tìm đến chuyên gia
Các thủ tục về quốc tịch và 戸籍 nếu làm sai một lần sẽ tốn rất nhiều công sức và thời gian để sửa đổi. Đặc biệt, 国籍法 có nhiều sửa đổi, và tùy vào từng hoàn cảnh cá nhân hay luật pháp của nước đối phương mà câu trả lời có thể khác nhau.
行政書士 không chỉ hỗ trợ bạn soạn thảo các giấy tờ phức tạp này, mà còn có thể đưa ra những lời khuyên tổng thể hướng đến tương lai của con cái.
Nếu bạn đang băn khoăn "Liệu mình có nên hỏi không?", hãy mạnh dạn liên hệ với chuyên gia. Để chuẩn bị một tương lai tươi sáng cho con, hãy bắt đầu bằng việc thực hiện thủ tục một cách chính xác.
