अन्तर्राष्ट्रिय विवाह गरेका वा विदेशमा बसोबास गर्ने परिवारहरूका लागि श्रीमान-श्रीमतीबीचको सम्बन्ध बिग्रिएर "बच्चालाई साथैमा लिएर जाने" कुरा निकै गम्भीर समस्या हुन सक्छ। "आफ्नै बच्चा त हो नि, अनुमति बिना जापान लिएर जाँदा के नै होला र" भनेर सोच्नु निकै जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
यस लेखमा, जापानको 在留資格 र VISA सम्बन्धी विशेषज्ञ 行政書士 को रूपमा म अन्तर्राष्ट्रिय नियम "हेग सन्धि" (Hague Convention) को आधारभूत कुराहरू र जापान फर्किएपछि आवश्यक पर्ने 在留資格 「特定活動」 को बारेमा सजिलो भाषामा व्याख्या गर्नेछु।
१. पछिल्लो समय चर्चामा रहेको "हेग सन्धि" भनेको के हो?
हेग सन्धि (正式名称：国際的な子の奪取の民事上の側面に関する条約) लाई सजिलो गरी भन्नुपर्दा, "यदि कुनै बच्चालाई सीमा पार गराएर अर्को देशमा लगिएको छ भने, उसलाई पहिलेकै देशमा फिर्ता पठाएर त्यहीँ छलफल गरिनुपर्छ" भन्ने एउटा अन्तर्राष्ट्रिय सहमति हो।
जापान सन् २०१४ अप्रिलमा यस सन्धिमा आबद्ध भएको थियो। यस नियमका कारण, उदाहरणका लागि विदेशमा बसिरहेका बुवा वा आमामध्ये एकले अर्को पक्षको अनुमति बिना बच्चालाई जापान लिएर आएमा, बच्चालाई पुरानै देशमा फिर्ता पठाउने कानुनी प्रक्रिया सुरु हुन सक्छ।
बच्चालाई किन "पुरानै देशमा फिर्ता" पठाउनुपर्छ? बच्चाका लागि आफू बसिरहेको वातावरण अचानक परिवर्तन हुनु ठूलो मानसिक भार हो। कुन अभिभावकले बच्चा हुर्काउने (अभिभावकीय अधिकार वा 親権) भन्ने विवाद बच्चालाई लगिएको देशमा नभई, "बच्चा पहिले बसिरहेको देश" को अदालतले निर्णय गर्नुपर्छ भन्ने यसको मुख्य उद्देश्य हो।
२. वास्तविक उदाहरण: जर्मनीबाट अनुमति बिना बच्चालाई जापान ल्याएको केस
यहाँ एउटा उदाहरण हेरौं:
एक जापानी महिला A र जर्मन पुरुष B लिभिङ-टुगेदर (विवाह दर्ता नगरी) बसिरहेका थिए र उनीहरूको ५ वर्षको छोरा C थियो। उनीहरू जर्मनीमा बस्थे, तर कोरोनाको समयमा बच्चा हुर्काउन गाह्रो भएपछि A ले B लाई नसोधि "बच्चालाई जापानमै हुर्काउँछु" भन्ने निर्णय गरिन् र C लाई लिएर जापान आइन्।
यो केस "अवैध रूपमा बच्चा लगिएको" मानिन सक्छ। जर्मनीको कानुन अनुसार यदि दुवै अभिभावकसँग बच्चाको अधिकार छ भने, एक पक्षको अनुमति बिना बच्चा लैजान पाइँदैन। आफ्नै बच्चा भए तापनि अर्को पक्षको अनुमति बिना सीमा पार गराउनु अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी झमेलाको कारण बन्छ।
३. जापानको अदालत र 在留資格 「特定活動」
यस्तो समस्या भएमा, जापानको 家庭裁判所 मा "बच्चालाई जर्मनी फिर्ता पठाउने कि नपठाउने" भन्ने बारेमा बहस हुन्छ।
यस समयमा, बच्चा फिर्ता लिन जापान आउने विदेशी अभिभावक (यस अवस्थामा जर्मन पुरुष B) लाई जापानमा बसेर अदालती प्रक्रिया पूरा गर्न समय चाहिन्छ। तर, 観光ビザ (短期滞在) को अवधि निकै छोटो हुने भएकाले पर्याप्त छलफल वा कानुनी लडाइँ गर्न गाह्रो हुन सक्छ।
यस्तो अवस्थामा, जापानको न्याय मन्त्रीले विशेष रूपमा अनुमति दिने 在留資格 「特定活動」 प्रदान गरिन्छ।
हेग सन्धिमा आधारित 「特定活動」 भनेको के हो? यो हेग सन्धि सम्बन्धी अदालतको प्रक्रिया र अन्य कानुनी कार्यका लागि जापानमा बस्न दिइने विशेष अनुमति हो। यसले गर्दा विदेशी अभिभावकले जापानमा निश्चित अवधिसम्म बसेर कानुनी प्रक्रियामा ध्यान दिन पाउँछन्।
४. तपाईंले जान्नुपर्ने सरकारी प्रक्रियाहरू
हेग सन्धिको प्रक्रियाका लागि मुख्य रूपमा 外務省 ले काम गर्छ।
१. सहयोगको निवेदन (援助申請): बच्चा लगिएको पक्षको अभिभावकले बच्चा फिर्ता पाउनका लागि 外務省 मा निवेदन दिन्छन्। २. स्थान पहिचान र छलफल: 外務省 ले बच्चाको ठेगाना पत्ता लगाउँछ र पहिले छलफलबाट समस्या समाधान गर्न प्रोत्साहन गर्छ। ३. अदालती प्रक्रिया: यदि छलफलबाट समाधान भएन भने, टोकियो वा ओसाकाको 家庭裁判所 मा 返還裁判 (फिर्ता गर्ने सम्बन्धी मुद्दा) चल्छ।
आधिकारिक स्रोतहरू:
-
外務省：ハーグ条約（子の返還手続）
-
出入国在留管理庁：在留資格「特定活動」について
५. तपाईंले जान्न चाहेका ३ प्रश्न र उत्तर (Q&A)
Q1. यदि बच्चाले "म जापानमै बस्छु" भन्यो भने फिर्ता नपठाउँदा हुन्छ?
A1. यदि बच्चाको उमेर र बुझ्ने क्षमता पुगेको छ (सामान्यतया १०-१२ वर्ष वा सोभन्दा माथि) भने उसको विचारलाई सम्मान गरिन्छ। तर, साना बच्चाहरूको हकमा "पुरानै देशमा फिर्ता पठाउनु" नै मुख्य नियम हो। यदि फिर्ता पठाउँदा बच्चालाई ठूलो खतरा हुन्छ भन्ने प्रमाणित भएमा मात्र केही अपवाद मान्न सकिन्छ, तर यो प्रमाणित गर्न निकै कठिन हुन्छ।
Q2. यदि दुवै अभिभावक जापानी हुन् तर विदेशमा सम्बन्ध विच्छेद भएको हो भने पनि यो नियम लाग्छ?
A2. हो, लाग्छ। अभिभावकको नागरिकता जे भए पनि यसले फरक पार्दैन। उदाहरणका लागि, अमेरिकामा बस्ने जापानी दम्पतीमध्ये श्रीमतीले श्रीमानको अनुमति बिना बच्चा जापान ल्याइन् भने, उनीहरूलाई पनि हेग सन्धि लागु हुन्छ र बच्चालाई अमेरिका फिर्ता पठाउन आदेश दिन सकिन्छ।
Q3. मुद्दाका लागि जापान आउने विदेशी अभिभावकले जापानमा काम गर्न पाउँछन्?
A3. हेग सन्धिको प्रक्रियाका लागि दिइने 特定活動 भिसा विशेष गरी "अदालती प्रक्रिया र बच्चासँगको भेटघाट" का लागि हो। त्यसैले, यस भिसामा काम गर्न (Working) पाइँदैन। जापान बसाइको खर्च आफैँले व्यवस्था गर्नुपर्ने हुन्छ।
निष्कर्ष: अन्तर्राष्ट्रिय पारिवारिक समस्याका लागि विशेषज्ञको सल्लाह लिनुहोस्
हेग सन्धि जोडिएका केसहरू सामान्य पारिवारिक झगडा मात्र नभई दुई देशबीचको कानुन जोडिने जटिल विषय हुन्।
-
अनुमति बिना बच्चा जापान लिएर आउनुभएको छ वा तपाईंको बच्चा कसैले लिएर गएको छ?
-
जापानमा मुद्दा लड्नका लागि कुन 在留資格 लिने भन्ने थाहा छैन?
-
特定活動 भिसाको प्रक्रिया सजिलो बनाउन चाहनुहुन्छ?
यदि तपाईं यस्ता समस्यामा हुनुहुन्छ भने एक्लै चिन्ता नलिनुहोस्। अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी मामिलाका विशेषज्ञ 行政書士 सँग परामर्श लिनुहोस्। हामी तपाईंलाई कानुनी सल्लाह र प्रक्रियामा पूर्ण सहयोग गर्नेछौँ।
