Đối với những ai đang kết hôn quốc tế hoặc các gia đình đang sinh sống tại nước ngoài, việc "đưa con đi" khi mối quan hệ vợ chồng chẳng may rạn nứt là một vấn đề cực kỳ nghiêm trọng. Đừng bao giờ nghĩ rằng "Vì là con mình nên việc tự ý đưa con về Nhật Bản sẽ không sao", bởi suy nghĩ này có thể dẫn đến những rắc rối pháp lý rất lớn.
Trong bài viết này, một 行政書士 chuyên về 在留資格 và VISA sẽ giải thích một cách dễ hiểu nhất về những kiến thức cơ bản của "Công ước Hague" – một quy tắc quốc tế quan trọng – cũng như tư cách lưu trú 特定活動 liên quan khi bạn quay trở lại Nhật Bản.
1. "Công ước Hague" mà dạo gần đây hay nghe nhắc tới là gì?
Công ước Hague (tên chính thức là: 正式名称：国際的な子の奪取の民事上の側面に関する条約) có thể hiểu đơn giản là một cam kết quốc tế với nội dung: "Nếu một đứa trẻ bị đưa đi xuyên biên giới trái phép, hãy đưa đứa trẻ đó trở lại quốc gia ban đầu để bố mẹ cùng ngồi lại thảo luận kỹ lưỡng".
Nhật Bản đã tham gia công ước này từ tháng 4 năm 2014. Nhờ có quy tắc này, ví dụ nếu một người cha hoặc mẹ đang sống ở nước ngoài mà tự ý đưa con về Nhật Bản mà không có sự đồng ý của người còn lại, các thủ tục để đưa đứa trẻ trở lại quốc gia ban đầu sẽ được thực hiện.
Tại sao cần phải "đưa trẻ trở lại quốc gia ban đầu"? Đối với một đứa trẻ, việc thay đổi môi trường sống đột ngột là một cú sốc lớn. Quan điểm cốt lõi ở đây là việc tranh chấp ai sẽ là người nuôi con (quyền nuôi con) nên được quyết định tại tòa án của "quốc gia nơi đứa trẻ đã sinh sống từ trước", chứ không phải tại quốc gia mà đứa trẻ vừa bị đưa đến.
2. Ví dụ thực tế: Trường hợp tự ý đưa con từ Đức về Nhật
Hãy cùng xem qua một ví dụ thực tế sau đây:
Chị A (người Nhật) và anh B (người Đức) sống chung như vợ chồng (không đăng ký kết hôn chính thức) và có một bé trai C 5 tuổi. Cả gia đình đang sống tại Đức, nhưng do quá mệt mỏi với việc nuôi con trong đại dịch Covid, chị A đã tự ý quyết định "sẽ nuôi con ở Nhật" và đưa bé C về Nhật mà không hỏi ý kiến anh B.
Trường hợp này rất có thể bị coi là "đưa trẻ đi bất hợp pháp". Theo luật pháp Đức, nếu cả hai bố mẹ đều có quyền nuôi con, việc một bên tự ý đưa con đi mà không có sự đồng ý của bên kia là không được phép. Dù là con ruột của mình, việc đưa bé băng qua biên giới mà thiếu sự đồng ý của đối phương sẽ dẫn đến những rắc rối trực tiếp với luật pháp quốc tế.
3. Xét xử tại Nhật Bản và trong trường hợp này, 在留資格「特定活動」 là gì?
Khi xảy ra những rắc rối như trên, một cuộc xét xử sẽ diễn ra tại 家庭裁判所 của Nhật Bản để quyết định xem "có nên đưa đứa trẻ trở lại Đức hay không".
Lúc này, người cha/mẹ ngoại quốc (trong trường hợp này là anh B) sang Nhật để đưa con về sẽ cần thời gian để thực hiện các thủ tục tại tòa án. Tuy nhiên, nếu chỉ dùng 観光ビザ (hoặc 短期滞在), thời hạn thường quá ngắn để có thể thảo luận hoặc theo đuổi vụ kiện một cách đầy đủ.
Vì vậy, có những trường hợp Bộ trưởng Tư pháp Nhật Bản sẽ cấp một loại tư cách lưu trú đặc biệt gọi là 特定活動.
"特定活動 dựa trên Công ước Hague" là gì? Đây là giấy phép lưu trú đặc biệt được cấp để người cha/mẹ có thể ở lại Nhật Bản thực hiện các thủ tục và xét xử liên quan đến Công ước Hague. Nhờ đó, người cha/mẹ ngoại quốc có thể cư trú tại Nhật trong một khoảng thời gian nhất định để tập trung vào các thủ tục pháp lý.
4. Quy trình thực hiện tại các cơ quan chính thức mà bạn nên biết
Đối với các thủ tục của Công ước Hague, 外務省 sẽ là cơ quan đầu mối tiếp nhận.
-
Hỗ trợ đơn từ: Người cha/mẹ bị mất con sẽ nộp đơn lên 外務省 để yêu cầu hỗ trợ đưa con trở về.
-
Xác định vị trí và thảo luận: 外務省 sẽ xác định nơi ở của đứa trẻ và khuyến khích các bên giải quyết thông qua thương lượng trước.
-
Thủ tục tại tòa án: Nếu thảo luận không thành công, một cuộc 返還裁判 sẽ được diễn ra tại 家庭裁判所 ở Tokyo hoặc Osaka.
Nguồn thông tin chính thống:
-
外務省：ハーグ条約（子の返還手続）
-
出入国在留管理庁：正式名称：在留資格「特定活動」について
5. Giải đáp thắc mắc: Những điều bạn muốn biết về Công ước Hague
Q1. Nếu đứa trẻ nói "Con muốn ở lại Nhật" thì có thể không cần quay về không?
A1. Nếu đứa trẻ đã đến độ tuổi và có khả năng nhận thức nhất định (thường là từ 10-12 tuổi trở lên), ý kiến của bé sẽ được tôn trọng. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ, nguyên tắc chung vẫn là "phải quay lại quốc gia ban đầu". Ngoài ra, nếu việc quay lại gây nguy hiểm nghiêm trọng cho đứa trẻ, tòa án có thể xem xét ngoại lệ, nhưng điều này cực kỳ khó khăn để chứng minh.
Q2. Nếu hai vợ chồng đều là người Nhật ly hôn ở nước ngoài, Công ước Hague có áp dụng không?
A2. Có, vẫn áp dụng bình thường. Quốc tịch của cha mẹ không quan trọng. Ví dụ, một cặp vợ chồng người Nhật sống tại Mỹ, nếu người vợ tự ý đưa con về Nhật mà không được chồng đồng ý, trường hợp này vẫn thuộc phạm vi của Công ước Hague và có thể bị yêu cầu đưa trẻ quay lại Mỹ.
Q3. Người cha/mẹ ngoại quốc sang Nhật để dự tòa có được phép đi làm không?
A3. 在留資格「特定活動」 được cấp cho các thủ tục của Công ước Hague về cơ bản là để phục vụ việc "xét xử và thăm gặp con cái". Do đó, về nguyên tắc, bạn không được phép đi làm (làm thêm hay làm chính thức). Bạn cần chuẩn bị sẵn chi phí sinh hoạt cho thời gian lưu trú tại Nhật.
Tổng kết: Khi gặp rắc rối quốc tế về con cái, hãy tìm đến chuyên gia
Những trường hợp liên quan đến Công ước Hague không đơn thuần là chuyện nội bộ gia đình mà là vấn đề pháp lý phức tạp giữa các quốc gia.
-
Bạn lỡ đưa con về Nhật hoặc con bạn bị đưa đi mà chưa có sự đồng ý?
-
Bạn không biết nên xin loại 在留資格 nào để tham gia xét xử tại Nhật?
-
Bạn muốn thực hiện thủ tục xin visa 特定活動 một cách suôn sẻ?
Nếu bạn đang lo lắng về những vấn đề này, đừng tự mình gánh vác. Hãy liên hệ với 行政書士 chuyên về các nghiệp vụ quốc tế để nhận được sự tư vấn và hỗ trợ thủ tục pháp lý đúng đắn nhất.
