जापानमा बस्नुहुने विदेशी नागरिकहरूका लागि "शरणार्थी मान्यता" (Refugee status) को विषय सुन्दा धेरै टाढाको वा अपरिचित कुरा जस्तो लाग्न सक्छ। तर, आफ्नो देशमा जारी द्वन्द्व वा दमनबाट ज्यान जोगाउन भागेर जापानमा नयाँ जीवनको जग बसाल्न खोज्नुभएकाहरूका लागि, यो प्रक्रियाले भविष्यको दिशा निर्धारण गर्ने ठूलो भूमिका खेल्छ।
यस पटक, धेरैलाई चासो लाग्ने र अलमलमा पार्ने विषयहरू— "शरणार्थीको रूपमा मान्यता पाएपछि के हुन्छ?" र "यदि मान्यता पाइएन भने के हुन्छ?"— यस बारेमा म सरल तरिकाले बुझाउँदै छु।
१. शरणार्थीको रूपमा मान्यता पाएपछि जीवनमा कस्ता परिवर्तन आउँछन्?
शरणार्थीको रूपमा मान्यता पाउनुभयो भने, जापानमा बस्दा धेरै प्रकारको मानसिक शान्ति र स्थिरता प्राप्त हुन्छ। यसका मुख्य फाइदाहरू निम्न छन्:
-
"定住者" (Teijusha) भिसा प्राप्त हुने: सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको जापानमा लामो समयसम्म ढुक्कसँग बस्न पाउने अनुमति मिल्नु हो। प्रायः यस्तो अवस्थामा ५ वर्षको "定住者" भिसा दिइन्छ। यसले गर्दा जापानमा काम गर्न र सामान्य जीवन बिताउनका लागि रहेका धेरै प्रतिबन्धहरू हट्छन् र तपाईंले जापानी नागरिक सरह नै स्थिर जीवन जिउन सक्नुहुन्छ।
-
"難民旅行証明書" (Refugee Travel Document) जारी हुने: यदि आफ्नो देशको राहदानी (Passport) बनाउन सक्ने अवस्था छैन भने पनि, जापानी सरकारले जारी गर्ने "難民旅行証明書" लिएर तपाईं विदेश यात्रा गर्न सक्नुहुन्छ। साथै, पुन: प्रवेश अनुमति (Re-entry permit) लिएर जापानबाट बाहिरिएपछि फेरि फर्किन पनि पाउनुहुन्छ।
-
परिवारलाई जापान बोलाउन मिल्ने: शरणार्थी मान्यता पाएका व्यक्तिहरूले आफ्नो देशमा रहेका पति/पत्नी वा नाबालिग छोराछोरीलाई जापानमा बोलाएर सँगै बस्नका लागि "在留資格認定証明書" (Certificate of Eligibility) को आवेदन दिन सक्नुहुन्छ। बिछोडिएका परिवारसँग पुनर्मिलन भई जापानमा नयाँ सुरुवात गर्ने यो एक ठूलो अवसर हो।
-
永住許可 (Permanent Residency) को सम्भावना: सामान्यतया永住許可 लिनका लागि "आफैं कमाएर खान सक्ने क्षमता वा सम्पत्ति" को कडा जाँच हुन्छ। तर, शरणार्थी मान्यता पाएकाहरूका लागि यो शर्त खुकुलो पारिने विशेष प्रावधान रहेको छ।
२. यदि "शरणार्थी" को रूपमा मान्यता पाइएन भने के हुन्छ?
दुर्भाग्यवश, सबैले शरणार्थी मान्यता पाउँछन् भन्ने छैन। तर, मान्यता नपाउँदैमा तुरुन्तै देश फर्किनुपर्ने बाध्यात्मक अवस्था नै सिर्जना हुन्छ भन्ने पनि होइन।
-
在留特別許可 (Special Permission to Stay) को सम्भावना: मानवीय आधारमा विचार गर्नुपर्ने अवस्था छ भनी निर्णय भएमा, "特定活動" जस्ता भिसा दिएर जापानमा बस्न दिइने केसहरू पनि हुन्छन्। व्यावहारिक रूपमा, जापानमा लामो समयसम्म बसोबास गर्दै जाँदा पछि "定住者" मा परिवर्तन गर्न सकिने सम्भावना पनि रहन्छ।
-
審査請求 (Appeal) वा अदालतमा मुद्दा लड्न सकिने: यदि तपाईं नतिजासँग सन्तुष्ट हुनुहुन्न भने, निर्णयको सूचना पाएको निश्चित समयभित्र कानुनी रूपमा उजुरी (審査請求) दिने वा अदालतमा उक्त निर्णय खारेज गर्न माग गर्ने अधिकार हुन्छ। यो प्रक्रिया चलिरहेको बेला तुरुन्तै देश निकाला (強制送還) गरिँदैन।
३. विदेशी साथीहरूबाट बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Q&A)
Q1: शरणार्थी आवेदन दिएको समयमाアルバイト (पार्ट-टाइम काम) गर्न मिल्छ?
A: यो तपाईंको आवेदनको अवस्थामा भर पर्छ। शरणार्थी आवेदन दिँदैमा तुरुन्तै काम गर्ने अनुमति पाइने होइन। आवेदन दिएको समय र तपाईंको हालको भिसा अवस्था अनुसार यो फरक पर्ने भएकाले, तपाईंको अवस्था "काम गर्न मिल्ने/नमिल्ने" के छ भन्ने कुरा एकपटक सम्बन्धित विज्ञसँग अनिवार्य रूपमा बुझ्नुहोला।
Q2: परिवार बोलाउने प्रक्रियामा कस्तो जाँच हुन्छ?
A: परिवार बोलाउने प्रक्रियामा पनि कडा जाँच हुन्छ। शरणार्थी भएको कारणले मात्रै बिना शर्त अनुमति पाइन्छ भन्ने हुँदैन। बोलाउने व्यक्तिसँग जापानमा परिवार पाल्न सक्ने स्थिर आम्दानी छ वा छैन भन्ने कुराको गम्भीरतापूर्वक जाँच गरिन्छ।
Q3: 帰化 (जापानी नागरिकता) लिन सजिलो हुन्छ?
A: शरणार्थी सन्धिले "帰化 (Naturalization) को प्रक्रिया सकेसम्म सजिलो बनाउने" भनी उल्लेख गरे तापनि, जापानमा शरणार्थी भएकै कारणले मात्रै नागरिकता परीक्षामा विशेष छुट दिइने कुनै कानुनी प्रावधान छैन। सामान्य 帰化 प्रक्रिया सरह नै जापानी भाषाको क्षमता र 素行要件 लगायतका शर्तहरू पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ।
अन्त्यमा: एक्लै चिन्ता नगर्नुहोस्, विज्ञसँग सल्लाह गर्नुहोस्
शरणार्थी मान्यता वा त्यससँग सम्बन्धित भिसाका प्रक्रियाहरू निकै जटिल हुन्छन् र यसका लागि गहिरो कानुनी ज्ञान आवश्यक पर्छ। साथै, जापानको अध्यागमन (Immigration) सम्बन्धी नियमहरूमा बारम्बार परिवर्तन भइरहने भएकाले सधैं भर्खरको जानकारीका आधारमा निर्णय लिनुपर्छ।
यदि तपाईं असुरक्षित महसुस गर्दै हुनुहुन्छ वा अलमलमा हुनुहुन्छ भने, एकपटक 行政書士 जस्ता विज्ञसँग परामर्श गर्नुहोस्। तपाईंको हालको अवस्थालाई हेरेर के गर्न सकिन्छ र कस्ता विकल्पहरू छन् भन्ने कुरा हामीसँगै बसेर छलफल गर्न सक्छौं।
