"जापानी र विदेशी अभिभावकबाट जन्मेका बालबालिकाको 国籍 के हुन्छ होला?" "戸籍 मा कसरी दर्ता हुन्छ होला?"
अन्तर्राष्ट्रिय विवाह गरेर सन्तानको आगमनको प्रतिक्षा गरिरहनुभएका दम्पतीहरू, वा भर्खरै सन्तान जन्माउनुभएका परिवारहरूबाट हामीलाई यस्ता प्रश्नहरू धेरै आउने गर्दछन्। प्रक्रियामा एउटा सानो गल्तीले पनि बालबालिकाको 在留資格 (भिसा) र भविष्यको जीवनमा असर पर्न सक्ने भएकाले, यी प्रक्रियाहरू सावधानीपूर्वक अघि बढाउनु आवश्यक हुन्छ।
यस पटक, जापानको 国籍法 को आधारभूत नियमहरू, बुबा वा आमा को जापानी नागरिक हो भन्ने कुरामा आधारित प्रक्रियागत भिन्नता, र तपाईंले जान्नै पर्ने सावधानीका विषयहरूलाई सरल भाषामा व्याख्या गर्नेछौं।
जापानको 国籍法 मा "国籍" को अवधारणा
सबैभन्दा पहिले, तपाईंले जान्नुपर्ने कुरा जापानमा 国籍 प्राप्त गर्ने नियम हो।
विश्वमा 国籍 निर्धारण गर्ने दुई मुख्य तरिकाहरू छन्। एउटा जन्मिएको स्थानको आधारमा 国籍 निर्धारण हुने "जन्मस्थानको आधार (出生地主義)" हो (जस्तै क्यानडा वा अमेरिका)। अर्को चाहिँ अभिभावकको 国籍 को आधारमा बच्चाको 国籍 निर्धारण हुने "रक्त सम्बन्धको आधार (血統主義)" हो।
जापानले "रक्त सम्बन्धको आधार (血統主義)" लाई अपनाएको छ। अर्थात्, बच्चा जापानमा जन्मेको होस् वा विदेशमा, जन्मिएको क्षणमा "अभिभावक मध्ये एक जना जापानी हुनुहुन्छ" भन्ने तथ्यलाई सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
पहिले बुबा जापानी नागरिक भएको अवस्थामा मात्र बच्चाको 国籍 लाई मान्यता दिने पुरानो नियम थियो, तर अहिले कानुन संशोधन भइसकेको छ। अब बुबा वा आमा जो जापानी नागरिक भए पनि, बच्चाले जापानी 国籍 प्राप्त गर्न सक्ने व्यवस्था छ।
प्रक्रियाको फरक: आमा जापानी हुँदा र बुबा जापानी हुँदा
त्यसो भए, प्रक्रियाहरू कस्ता हुन्छन्? वास्तवमा, बच्चा जन्मिँदाको अवस्था र आमा-बुबाको वैवाहिक सम्बन्धका आधारमा प्रक्रिया अलि फरक हुन सक्छ।
१. आमा जापानी नागरिक हुँदा आमा जापानी नागरिक हुनुहुन्छ भने, बच्चाले जन्मको तथ्यबाट नै जापानी 国籍 प्राप्त गर्दछ। जन्मिएको कुरा वस्तुगत रूपमा स्पष्ट हुने भएकाले, सम्बन्धित नगरपालिकाको कार्यालय (市区町村役場) मा 出生届 बुझाएपछि बच्चा आमाको 戸籍 मा दर्ता हुन्छ। यो सबैभन्दा सरल अवस्था हो।
२. बुबा जापानी नागरिक हुँदा बुबा जापानी नागरिक हुनुहुन्छ भने, वैवाहिक सम्बन्ध छ कि छैन भन्ने आधारमा प्रक्रिया फरक हुन्छ। वैवाहिक सम्बन्ध भएका दम्पतीको बच्चाको हकमा, 出生届 बुझाएपछि बच्चा बुबाको 戸籍 मा समावेश हुन्छ।
विवाह नभएको अवस्थामा समस्या आउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा बुबाले "यो मेरो बच्चा हो" भनेर स्वीकार गर्ने "認知" भन्ने प्रक्रिया आवश्यक हुन्छ। यो 認知 प्रक्रिया पूरा भएपछि मात्र बच्चाले जापानी 国籍 प्राप्त गर्ने अधिकार पाउँछ।
戸籍 बनाउनुको अर्थ
जापानमा व्यक्तिको पहिचान प्रमाणित गर्ने "戸籍" अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। बच्चाले जापानी 国籍 प्राप्त गरेपछि, उसको नाम जापानको 戸籍 मा दर्ता हुन्छ। भविष्यमा राहदानी (पासपोर्ट) बनाउन, विद्यालयमा भर्ना हुन, वा पछि जापानमा काम गरेर 在留資格 परिवर्तन गर्नुपर्दा यो नै सबैभन्दा आधारभूत कागजात हो।
यदि विदेशी साझेदारको देशमा पनि 国籍 प्राप्त गरेर "दोहोरो नागरिकता" (二重国籍) को अवस्थामा पुगे पनि, जापानको 戸籍 मा सही रूपमा दर्ता हुनु नै जापानमा समस्यारहित जीवन बिताउने मुख्य सर्त हो।
जान्नै पर्ने "国籍" र "在留資格" बीचको सम्बन्ध
यहाँदेखि, म एक विशेषज्ञको रूपमा केही गहिरो कुरा बताउन चाहन्छु। धेरैले ध्यान नदिने एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा "国籍 प्राप्त गर्ने प्रक्रिया" र "在留資格 (भिसा)" बीचको सम्बन्ध हो।
国籍法第3条 に基づき、認知 पछि 国籍を取得するケースなどでは、法務局への届出が必要になります。 यदि यो दर्ता गर्न बिर्सनुभयो भने, बच्चाले स्वतः जापानी 国籍 प्राप्त गर्न सक्ने अवस्था रहँदैन।
यदि बच्चाले जापानी 国籍 प्राप्त नगरी विदेशी नागरिककै रूपमा जापानमा बस्ने हो भने, छुट्टै "在留資格 (जस्तै 永住者 वा 定住者 आदि)" को लागि आवेदन दिनुपर्छ। बच्चा जन्मेको केही समय (६० दिन जति) कटेपछि 在留資格 को आवेदन आवश्यक पर्ने भएकाले समयसीमाको ख्याल राख्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ।
प्रायः सोधिने प्रश्नहरू (Q&A)
Q1: बच्चा दोहोरो नागरिकता (二重国籍) को अवस्थामा भयो भने के हुन्छ?
A: जापानको कानुन अनुसार, यदि अनपेक्षित रूपमा दोहोरो नागरिकता भयो भने, २२ वर्ष पुग्नु अघि कुनै एक 国籍 छान्नु पर्ने हुन्छ। यद्यपि, हालको अवस्थामा दोहोरो नागरिकता हुनु आफैँमा गैरकानुनी होइन। सम्बन्धित देशहरूको कानुनको पालना गर्नु आवश्यक हुन्छ।
Q2: विवाह भएको छैन भने, 認知 कहिले गर्नुपर्छ?
A: 胎児認知 भनिन्छ, बच्चा जन्मनु अघि नै यो प्रक्रिया गर्न सकिन्छ। तर, जन्मिएपछि 認知 गर्ने हो भने जतिसक्दो चाँडो गर्न सिफारिस गर्दछौँ। प्रक्रिया ढिलो भयो भने, बच्चाको 在留資格 प्राप्त गर्न वा जापानी 国籍 पुष्टि गर्न ढिलाइ हुन सक्छ र सामाजिक सुरक्षा प्रक्रियाहरूमा असर पर्न सक्छ।
Q3: 出生届 कहाँ बुझाउने हो?
A: सामान्यतया, आमाको बसोबास स्थान वा बच्चा जन्मेको स्थानको नगरपालिका कार्यालयमा बुझाउनुपर्छ। यदि विदेशमा जन्मनुभएको हो भने, सम्बन्धित देशको जापानी दूतावास वा महावाणिज्य दूतावासमा बुझाउनुहोस्। यद्यपि, वैवाहिक अवस्था अनुसार जापानको 法務局 मा प्रक्रिया गर्नुपर्ने हुन सक्छ, त्यसैले पहिले नै विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नु राम्रो हुन्छ।
निष्कर्ष: एक्लै चिन्ता नगर्नुहोस्, विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नुहोस्
国籍 र 戸籍 को प्रक्रियामा एक पटक गल्ती भयो भने त्यसलाई सच्याउन धेरै समय र मिहिनेत लाग्छ। विशेष गरी, 国籍法 धेरै पटक संशोधन हुन्छ र साझेदारको देशको कानुन अनुसार पनि व्यक्तिगत परिस्थिति फरक-फरक हुने गर्दछ।
行政書士 हरूले यस्ता जटिल कागजात तयार गर्न मद्दत गर्नुका साथै, बालबालिकाको भविष्यलाई ध्यानमा राखेर पूर्ण सल्लाह दिन सक्छन्।
"यस्तो कुरा सोध्दा हुन्छ कि हुँदैन होला?" भनेर अन्योलमा हुनुहुन्छ भने, एक पटक विशेषज्ञसँग परामर्श गरिहाल्नुहोस्। बच्चाको उज्ज्वल भविष्यका लागि, सही प्रक्रिया अपनाएर पहिलो पाइला चाल्नुहोस्।
