नेपालबाट जापान आएर बस्नुभएका सम्पूर्ण दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा,
जापानमा बस्दै गर्दा, काम गर्दै गर्दा र मिहिनेत गरेर सम्पत्ति जोड्दै गर्दा कहिलेकाहीँ मनमा एउटा कुरा पक्कै आउँछ— "यदि मलाई केही भइहाल्यो भने के होला?" आफ्नो कडा परिश्रमबाट आर्जेको सम्पत्ति परिवारलाई कसरी सुरक्षित हस्तान्तरण गर्ने भन्ने कुरालाई बेवास्ता गर्न मिल्दैन।
तर, "जापानी भाषा राम्रोसँग आउँदैन, के मेरो遺言書 मान्य होला?", "公証役場 जान त धेरै गाह्रो होला नि?" जस्ता चिन्ताले धेरैलाई पिरोलिरहेको हुन सक्छ।
नआत्तिनुहोस्। जापानी भाषा मातृभाषा नभएका मानिसहरूका लागि पनि जापानमा वैध遺言書 बनाउनु पूर्ण रूपमा सम्भव छ। आजको यस लेखमा, विदेशी नागरिकहरूले जापानमा遺言書 बनाउँदा के–के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ भन्नेबारे सहज रूपमा बुझाउँदै छु।
遺言書का प्रकारहरू र तपाईंको लागि उपयुक्त विकल्प
जापानमा मुख्यतया दुई प्रकारका遺言書 बनाउने तरिका छन्: 公証証書遺言 र 自筆証書遺言।
१. 公証証書遺言 (公証人मार्फत गरिने): सुरक्षित र भरपर्दो यो विधिमा公証役場 (नोटरी कार्यालय) मा गएर公証人 (कानुनी विज्ञ) को रोहवरमा遺言書 तयार पारिन्छ। यो सबैभन्दा भरपर्दो विधि हो, जसमा प्रक्रियागत त्रुटि हुने सम्भावना एकदमै कम हुन्छ।
"भाषा आउँदैन" भनेर चिन्ता लिनुपर्दैन। तपाईंले आफ्नो तर्फबाट दोभाषे (Translator) लैजान सक्नुहुन्छ। यदि बिरामी हुनुहुन्छ वा उमेरका कारण बाहिर जान सक्नुहुन्न भने,公証人 नै अस्पताल वा घरसम्म आउने सुविधा पनि छ।
公証人ले遺言को बेहोरा पढेर सुनाउनुहुन्छ, तपाईंले दोभाषेमार्फत कुरा बुझ्नुहुन्छ, अनि २ जना証人 (साक्षी) को उपस्थितिमा署名・押印 (हस्ताक्षर र छाप) गरेपछि यो औपचारिक公証証書 बन्छ। यसको सक्कल प्रति公証役場मा सुरक्षित राखिने भएकाले हराउने वा जालसाजी हुने डर हुँदैन।
२. 自筆証書遺言 (आफ्नै हातले लेखिने): आफ्नो तरिकाले बनाउने अर्को विधि हो, आफूखुसी लेखिने遺言書। जापानको कानुनअनुसार तपाईंले आफ्नो मातृभाषामा遺言書 लेख्नुभयो भने पनि त्यसको कानुनी मान्यता हुन्छ। आफैंले लेखेर, हस्ताक्षर गरेर, र財産目録 (सम्पत्तिको विवरण) मा पनि सहीछाप गर्नुभयो भने कुन भाषामा लेखिएको भन्ने कुराले फरक पार्दैन।
तर, एउटा कुरामा भने विशेष ध्यान दिनुहोला: पछि जापानमै相続 (सम्पत्ति हस्तान्तरण) गर्दा सरकारी निकायले उक्त कागजात जाँच्ने हुनाले अनुवाद (Translation) आवश्यक पर्छ। अनुवादमा केही त्रुटि भयो वा भाषा अस्पष्ट भयो भने पछि परिवारले झन्झट बेहोर्नुपर्ने हुन सक्छ। त्यसैले सुरुदेखि नै कुनै विज्ञको सल्लाहमा काम गर्नु राम्रो हुन्छ।
遺言書 लेख्नुअघि थाहा पाउनुपर्ने कुराहरू
जापानमा相続 (सम्पत्ति हस्तान्तरण) गर्दा相続税 (उत्तराधिकार कर) लाग्छ। यो नियम遺言書 भए पनि वा नभए पनि लागू हुन्छ। साथै, जापानमा "遺留分 (इरयु-बुन)" भन्ने नियम छ, जसअनुसार हकवालाहरूले पाउने न्यूनतम सम्पत्तिको हिस्सा सुनिश्चित गरिएको हुन्छ। यो कानुनी प्रक्रिया जटिल हुन सक्छ, विशेष गरी विदेशी नागरिकहरूको हकमा आफ्नो देशको कानुन र जापानको कानुन दुवै जोडिन सक्ने भएकाले पूर्व तयारी धेरै महत्वपूर्ण हुन्छ।
प्रायः सोधिने प्रश्नहरू (Q&A)
Q1. जापानी भाषा बोल्न सक्दिनँ। दोभाषे को हुनुपर्छ?
A. कानुनी रूपमा कुनै विशेष योग्यता चाहिँदैन, तर公証役場को काम अलि गम्भीर हुने भएकाले सही कुरा बुझाउन सक्ने मान्छे चाहिन्छ। आफन्त नै भए पनि हुन्छ, तर काममा कुनै झन्झट नहोस् भन्नका लागि कुनै विश्वसनीय व्यक्ति वा विज्ञलाई साथमा लैजानु राम्रो हुन्छ।
Q2. आफ्नै भाषामा लेख्दा के–के कुरामा ध्यान दिने?
A. पछि कानुनी रूपमा "यो मृतकको आधिकारिक遺言書 हो" भनेर प्रमाणित गर्न सकिने हुनुपर्छ। मिति, नाम, र हस्ताक्षर स्पष्ट हुनुपर्छ।司法書士 वा行政書士 जस्ता विज्ञको उपस्थितिमा काम गर्नुभयो भने पछि परिवारलाई धेरै सजिलो हुन्छ।
Q3. बैंकमा भएको पैसा र घरजग्गा सबै遺言मा खुलाउन सकिन्छ?
A. हुन्छ। तर, बैंकको हकमा遺言書 भए पनि कहिलेकाहीँ थप कानुनी कागजात चाहिन्छ।遺言書मा कुन सम्पत्ति कसलाई दिने हो भन्ने कुरा जति स्पष्ट लेख्नुहुन्छ, परिवारलाई त्यति नै सजिलो हुन्छ।
निष्कर्ष
जापानमा मिहिनेत गरेर कमाएको सम्पत्ति आफ्ना प्रियजनलाई सुरक्षित हस्तान्तरण गर्नु एउटा जिम्मेवारी हो। यो कुरा तपाईंको परिवारका लागि सबैभन्दा ठूलो "उपहार" पनि हुन सक्छ।
कानुनका प्रक्रियाहरू सुरुमा गाह्रो जस्तो लाग्न सक्छ, तर सही तरिका अपनाउनु भयो भने बाटो सधैं खुला छ। यदि तपाईंलाई एक्लै गर्न गाह्रो भयो भने, ढुक्क भएर कुनै司法書士 वा行政書士सँग सल्लाह लिनुहोस्।
यो लेखबारे केही जिज्ञासा भए कृपया कमेन्ट वा म्यासेज गर्नुहोला!
