行政書士解説！जापानमा तलब पाउनुभएन? समस्या समाधानका लागि एक निर्देशिका
जापानमा मिहिनेतका साथ काम गरिरहनुभएको छ, तर "भनिएअनुसारको तलब नपाएको" वा "सोध्दै नसोधी कोठा भाडा र खाना खर्च कटाएर हातमा केही पनि बाँकी नरहेको" जस्ता समस्या भोगिरहनुभएको छ? यस्तो कठिन परिस्थितिमा पर्नुभएका धेरै विदेशीहरू हुनुहुन्छ।
विशेष गरी भाषा र संस्कृतिको पर्खालका कारण "म विदेशी भएर पो यस्तो भएको हो कि" वा "उजुरी गर्यो भने भिसा रद्द हुन्छ कि" भन्ने डरले धेरैजना चुपचाप सहने गर्छन्। तर, म यहाँ स्पष्ट पार्न चाहन्छु: तपाईं जुनसुकै अवस्थामा भए पनि, जापानमा काम गर्ने हरेक व्यक्तिसँग कानुनद्वारा सुरक्षित रहने अधिकार छ।
यस लेखमा, तलब नपाएर चिन्तित हुनुभएका विदेशी साथीहरूका लागि आफ्नो रक्षा कसरी गर्ने र पाउनुपर्ने तलब कसरी पाउने भन्नेबारे आवश्यक जानकारी दिनेछु।
जापानको कानुन तपाईंको पक्षमा छ
सबैभन्दा पहिले बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने, जापानको कानुन (जस्तै 労働基準法) सबै कामदारको सुरक्षाका लागि बनाइएको हो। यदि तपाईंसँग काम गर्ने वैध योग्यता छैन भने पनि, कम्पनीले "तपाईं अवैध अवस्थामा हुनुहुन्छ, त्यसैले तलब दिन्नँ" भन्न पाउँदैन।
कानुनअनुसार तलब भुक्तानीमा निम्न "५ वटा सिद्धान्त" लागू हुन्छन्:
-
तलब नगद (वा बैंक ट्रान्सफर) मा दिइनुपर्छ।
-
तलब सीधै सम्बन्धित व्यक्तिलाई नै हातमा दिनुपर्छ।
-
तलब पूरा रकम दिनुपर्छ।
-
तलब महिनामा कम्तीमा एक पटक दिनुपर्छ।
-
तलब तोकिएको निश्चित दिनमा दिनुपर्छ।
यदि कम्पनीले तपाईंको मन्जुरी बिना कोठा भाडा, खाना खर्च, काम गर्ने कपडाको खर्च वा अन्य कुनै बहानामा तलब कटाएको छ भने, त्यो कानुनविपरीत हुने सम्भावना धेरै छ। "जापान आउँदाको यात्रा खर्च कटाएको" भन्दै तलबबाट पैसा काट्ने कार्य पनि कानुनले स्वीकार गर्दैन।
तलब नपाउँदा के गर्ने?
यदि अहिले तपाईंले तलब पाइरहनुभएको छैन भने, एक्लै चिन्ता नगर्नुहोस्। निम्न ठाउँहरूमा परामर्श लिनुहोस्। तपाईंको काम गर्ने अवस्था जे भए पनि, यी निकायहरूले श्रम समस्या समाधानका लागि सहयोग गर्छन्।
१. 労働基準監督署 (労基署) मा परामर्श यो जापानका हरेक क्षेत्रमा रहेको सरकारी कार्यालय हो। यहाँ तपाईंले तलब नपाएको समस्याबारे相談 गर्न सक्नुहुन्छ र आवश्यक परेमा कम्पनीको अनुसन्धान वा निर्देशन गराउन सक्नुहुन्छ।
-
सुझाव: भाषामा चिन्ता छ भने "के यहाँ दोभासे (Translation) हुनुहुन्छ?" भनेर सोध्नुहोस्। बारअनुसार धेरै भाषाहरूमा सहयोग गर्ने काउन्टर पनि हुन्छन्।
-
महत्वपूर्ण अधिकार: 労基署 मा परामर्श गरेको कारण देखाउँदै कम्पनीले 入管 मा "यो विदेशीले गैरकानुनी काम गरिरहेको छ" भनी उजुरी गर्न पाउँदैन। परामर्शले तत्कालै देश निकाला (Deportation) हुने अवस्था आउँदैन, त्यसैले ढुक्क हुनुहोस्।
२. विज्ञ र सहयोग संस्थाको उपयोग अहिले हरेक प्रान्तमा "外国人雇用管理アドバイザー" को व्यवस्था गरिएको छ। साथै, अधिवक्ताहरूको समूह (弁護士) र विभिन्न NGO/NPO हरू पनि विदेशीहरूको अधिकार रक्षाका लागि सक्रिय छन्। समस्या पर्दा यस्ता तेस्रो पक्षको सहयोग लिनु समाधानको सबैभन्दा छोटो बाटो हो।
धेरैले सोध्ने प्रश्नहरू (Q&A)
Q1: कम्पनीले "तपाईंलाई 入管 मा रिपोर्ट गर्छु" भन्दै धम्काउँदैछ। म परामर्श लिन गएँ भने के मलाई जबरजस्ती स्वदेश फर्काइन्छ?
A: होइन, केही हुँदैन। तलब नपाएको विषयमा परामर्श लिएको कारणले मात्र 労基署 ले तुरुन्तै 入管 लाई रिपोर्ट गर्ने काम गर्दैन। 労働基準法 ले तपाईंलाई ढुक्कसँग काम गर्ने अधिकार दिएको छ, त्यसैले कम्पनीको यस्तो धम्कीसँग डराउनुपर्दैन।
Q2: सम्झौतापत्रमा "कोठा भाडा काटिनेछ" भनिएको छ। के यो पनि गैरकानुनी हो?
A: तलबबाट पैसा काट्नका लागि कामदार र रोजगारदाताबीच औपचारिक लिखित सहमति ( 労使協定 ) हुनैपर्छ। मुखले भनेको भरमा मात्र वा कानुनविपरीत धेरै रकम काटिएको छ भने त्यो गलत हो। सबैभन्दा पहिले कुन शीर्षकमा कति रकम काटिएको छ, त्यो राम्रोसँग जाँच गर्नुहोस्।
Q3: कम्पनी टाट पल्टिन (दिवालिया) लागेको छ भन्छन्, के तलब पाउने आशा छोडिदिने?
A: आशा नछोड्नुहोस्। जापानमा 未払賃金立替払制度 भन्ने सरकारी व्यवस्था छ। कम्पनी टाट पल्टिएर तलब नपाएको अवस्थामा, सरकारले नपाएको तलबको केही हिस्सा आफैँले तिरी दिने व्यवस्था छ। यो कामदारको रक्षाका लागि बनाइएको एक सुरक्षित जाल (Safety Net) हो।
निष्कर्ष: आफ्नो अधिकारको रक्षा गर्नुहोस्
जापानमा काम गर्दा समस्या पर्यो भने "कसै न कसैसँग परामर्श गर्नु" सबैभन्दा महत्वपूर्ण छ। "रोजगार सम्झौतापत्र", "तलबको विवरण (Pay slip)", "कम्पनीसँगको कुराकानीको रेकर्ड (LINE वा ईमेल)" जस्ता प्रमाणहरू सधैं सुरक्षित राख्नुहोस्, यसले पछि धेरै मद्दत गर्छ।
तपाईंहरूले जापानमा ढुक्क र खुसीका साथ काम गर्न सक्नुहोस्, हाम्रो यही चाहना छ। यदि कार्यस्थलको वातावरणमा शंका लागेमा, सुरुमा 社労士 जस्ता विज्ञहरू वा सरकारी श्रम परामर्श केन्द्रमा सम्पर्क गर्नुहोस्।
