जापानमा बस्ने विदेशीहरूका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा नै 「在留資格」 हो। तर, कुनै नराम्रो उद्देश्य नभए तापनि कानुनी नियम वा प्रक्रियाहरू थाहा नपाएर अन्जानमै गल्ती गर्दा जापानमा बस्न नमिल्ने हुने अवस्थाहरू धेरै देखिने गरेका छन्।
"जापानमा दुःख गरेर काम वा स्कूल त फिक्स भयो, तर भिसा थपिएन भने के गर्ने होला..." "के कस्ता गल्तीहरू गर्दा भिसा रद्द हुन सक्छ?"
आज हामी यस्तै चिन्तामा रहेका विदेशी नागरिकहरू र विदेशी कर्मचारी राख्ने कम्पनीका प्रतिनिधिहरूका लागि जापानमा बस्न नमिल्ने हुनुका मुख्य कारणहरू र त्यसबाट बच्ने उपायहरूका बारेमा जापानको भिसा विशेषज्ञ 行政書士 का तर्फबाट सजिलो तरिकाले व्याख्या गर्नेछौँ।
1. जापानमा बस्न नमिल्ने हुने 「३ मुख्य कारणहरू」
विदेशी नागरिकहरू जापानमा बस्न नमिल्ने हुने अवस्थाहरूलाई मुख्य रूपमा तलका ३ भागमा बाँड्न सकिन्छ:
-
भिसा थप्ने वा चेन्ज गर्ने आवेदन स्वीकृत नभएमा (不許可)
-
भइरहेको भिसा बीचमै खारेज भएमा (在留資格の取消)
-
कानुन उल्लंघनका कारण देशबाट निकालिएमा (出国命令・強制退去)
यसका बारेमा विस्तृत रूपमा बुझौँ।
2. कारण ①: भिसा थप्न वा चेन्ज गर्न अस्वीकृत हुनु (不許可)
जापानमा बस्ने प्रत्येक विदेशी नागरिकको बस्न पाउने एउटा निश्चित अवधि तोकिएको हुन्छ। यो अवधिलाई बढाउने प्रक्रियालाई 在留期間更新 र आफ्नो काम वा गतिविधिको प्रकार अनुसार भिसा परिवर्तन गर्ने प्रक्रियालाई 在留資格変更 भनिन्छ।
यी आवेदनहरू दिँदैमा १००% पास हुन्छन् भन्ने हुँदैन। नेपाल वा अन्य देशका नागरिक जो भए पनि, सरकार (出入国在留管理庁) ले "यो व्यक्तिलाई जापानमा निरन्तर राख्न उपयुक्त छ" भनेर मान्ने 「सत्य र उचित कारण」 हुन आवश्यक छ।
के कस्तो अवस्थामा 不許可 हुन्छ?
-
स्कूल नियमित नगएको, ग्रेड वा एटेन्डेन्स एकदमै कम भएको अवस्थामा (留学生)
-
कम्पनी छोडेपछि अर्को काम फेला नपरेको वा भिसा नमिल्ने सामान्य शारीरिक श्रम मात्र गरिरहेको अवस्थामा (技術・人文知識・国際業務など)
-
कर (Tax), 年金 (पेन्सन) वा 健康保険料 (स्वास्थ्य बीमा शुल्क) तिर्न बाँकी राखेको वा ढिलो तिरेको अवस्थामा
-
विगतमा तोकिएको समयभन्दा बढी समय अनुमति बिना काम (資格外活動 / アルバイト) गरेको रेकर्ड भएमा
【महत्त्वपूर्ण】यदि भिसा सकिने बेला 不許可 भयो भने के हुन्छ?
भिसा आवेदन प्रक्रियामा रहेको बेला पुरानो भिसाको म्याद सकिए पनि नतिजा नआएसम्म 特例期間 का रूपमा बढीमा २ महिनासम्म जापानमा कानुनी रूपमा बस्न पाइन्छ। तर, यदि अन्तिम नतिजा 不許可 नै आयो भने पनि तपाईं तुरुन्तै गैरकानुनी रूपमा बसेको (不法滞在) मानिँदैन। यस्तो बेला 出入国在留管理庁 मा उपस्थित भएर नेपाल फर्कने तयारीका लागि दिइने 特定活動 (फर्कने तयारीको अवधि) भिसामा चेन्ज गर्न पाइयो भने, तोकिएको समयभित्र आफ्नै इच्छाले स्वदेश फर्कन सकिन्छ। यसरी आफ्नै इच्छाले समयमै देश छोड्दा 強制退去 (जबरजस्ती देश निकाला) को रेकर्ड बस्दैन र भविष्यमा फेरि जापान आउनका लागि लाग्ने प्रतिबन्ध अवधि (上陸拒否期間) को पेनाल्टी पनि लाग्दैन।
3. कारण ②: भइरहेको भिसा बीचमै खारेज हुनु (在留資格の取消)
"मेरो भिसाको म्याद अझै बाँकी छ, त्यसैले ढुक्क छ" भनेर बस्नु हुँदैन। यदि तपाईंको बसाइको अवस्था नियम विपरीत छ भने सरकारले बीचमै भिसा रद्द गर्न सक्छ। यसलाई 在留資格の取消 भनिन्छ।
भिसा रद्द हुनुका मुख्य कारणहरू
-
झुटो विवरण पेश गरेर आवेदन दिएमा (नक्कली बसाइ) आवेदन दिँदा बुझाएका कागजातहरू (बायोडाटा, शैक्षिक प्रमाणपत्र, कम्पनीको सम्झौता पत्र आदि) मा झुटो विवरण लेखेको वा अरूको कागजात नक्कली बनाएर भिसा लिएको कुरा प्रमाणित भएमा।
-
भिसा अनुसारको काम लामो समयसम्म नगरेमा कुनै उचित कारण बिना आफ्नो भिसाले अनुमति दिएको मुख्य काम लगातार ३ महिनाभन्दा बढी नगरेको अवस्थामा।
-
उदाहरण: 技術・人文知識・国際業務など को भिसा भए पनि कम्पनी छोडेको ३ महिनासम्म अर्को प्रोफेसनल काम नखोजेर アルバイト मात्र गरिरहेमा।
-
उदाहरण: म्यारिज भिसा (日本人の配偶者等) भए तापनि डिभोर्स भइसकेको वा व्यावहारिक रूपमा श्रीमान्-श्रीमती अलग बसेको ६ महिनाभन्दा बढी भएमा।
-
भिसा रद्द भएपछिको प्रक्रिया
यदि नियतवश झुटो विवरण वा जालसाजी गरेको पत्ता लागेमा तुरुन्तै 強制退去 को कारबाही गरी देशबाट निकालिन्छ। तर, काम नपाएर सामान्य रूपमा ३ महिना बितेको जस्तो अवस्थामा भने सरकारले "यो मितिसम्ममा देश छोड्नुहोला" भनेर एउटा निश्चित समय दिन्छ। त्यो अवधिभित्र आफ्नै इच्छाले देश छोड्दा धेरै ठूलो समस्या हुँदैन।
4. कारण ③: सबैभन्दा खराब अवस्था 「出国命令」 र 「強制退去」
जापानको अध्यागमन कानुन वा फौजदारी कानुनको गम्भीर उल्लंघन गरेमा सरकारले विदेशी नागरिकलाई जबरजस्ती देशबाट निकाल्छ। यसमा 出国命令 (देश छोड्ने आदेश) र 強制退去 (जबरजस्ती देश निकाला) गरी २ प्रकारका व्यवस्थाहरू छन्।
出国命令 (तुलनात्मक रूपमा कम पेनाल्टी)
भिसाको म्याद सकिएको (ओभरस्टे / 不法滞在) कुरा आफैँलाई थाहा भई आफैँ प्रहरी वा अध्यागमन कार्यालय (इमिग्रेसन) मा उपस्थित भएको अवस्थामा यो व्यवस्था लागु हुन्छ। तलका सर्तहरू पूरा भएमा हिरासतमा नबसी सजिलैसँग स्वदेश फर्कन सकिन्छ:
-
आफ्नै इच्छाले देश छोड्ने विचारका साथ इमिग्रेसनमा उपस्थित भएको हुनुपर्ने
-
अनुमति बिना धेरै काम गरेको (資格外活動違反) जस्ता अन्य कुनै गम्भीर गल्ती नभएको हुनुपर्ने
-
विगतमा कहिल्यै पनि 強制退去 नभएको हुनुपर्ने
強制退去 (सबैभन्दा कडा सजाय)
तलका जस्ता गम्भीर कानुन उल्लंघनको अवस्थामा इमिग्रेसनको हिरासतमा राखिन्छ र जबरजस्ती जहाजमा राखेर आफ्नै देश पठाइन्छ:
-
अवैध रूपमा जापान प्रवेश गरेमा (भिसा बिना लुकेर आएमा)
-
भिसाको म्याद सकिए पनि लुकेर जापानमा बसिरहेमा (不法残留)
-
अनुमति बिना काम गरेमा वा बन्देज लगाइएको ठाउँमा काम गरेमा (資格外活動違反)
-
१ वर्षभन्दा बढीको जेल सजाय हुने जस्ता गम्भीर अपराध गरी अदालतबाट दोषी प्रमाणित भएमा
जापान फर्कन नपाउने अवधि (上陸拒否期間)
यसरी एक पटक जापान छोडेपछि निश्चित अवधिसम्म पुनः जापान प्रवेश गर्न पाइँदैन:
-
出国命令 मार्फत स्वदेश फर्केको अवस्थामा: फर्केको दिनदेखि १ वर्षसम्म जापान आउन पाइँदैन।
-
強制退去 भएको अवस्थामा (पहिलो पटक): फर्केको दिनदेखि ५ वर्षसम्म जापान आउन पाइँदैन。
-
विगतमा पनि 強制退去 वा 出国命令 को रेकर्ड भएको अवस्थामा: फर्केको दिनदेखि १० वर्षसम्म जापान आउन पाइँदैन।
-
१ वर्षभन्दा बढी जेल सजाय पाएको अवस्थामा: कुनै समय सीमा हुँदैन, अर्थात् सधैँका लागि (लाइफटाइम) जापान आउन प्रतिबन्ध लाग्छ।
5. विदेशीहरूले 「यो कुरा थाहा पाउन पाए हुन्थ्यो」 भनी सोध्ने Q&A (३ मुख्य प्रश्नहरू)
हामीकहाँ धेरै सोधिने विदेशी साथीहरूको वास्तविक प्रश्न र उत्तरहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।
Q1. मलाई कम्पनीले कामबाट निकालिदियो। अर्को काम फिक्स नभएसम्म म कोन्बिनीमा アルバイト मात्र गरेर बस्न सक्छु?
A1. यो बिल्कुलै गर्न मिल्दैन (NG)। यसरी नै छोडिदिनुभयो भने भिसा रद्द हुन्छ। 技術・人文知識・国際業務など जस्ता वोर्किंग भिसाहरू तोकिएको प्रोफेसनल क्षेत्रमा काम गर्नका लागि दिइएका हुन्। कोन्बिनीको क्यासियर वा फ्याक्ट्रीको सामान्य कामलाई मुख्य काम बनाएर बस्न पाइँदैन। कम्पनी छोडेपछि सबैभन्दा पहिला १४ दिनभित्र 出入国在留管理庁 मा कम्पनी छोडेको जानकारी (Tokaikan ni kansuru todokede) बुझाउनुपर्छ। त्यसपछि, यदि तपाईंले ハローワーク (रोजगार केन्द्र) मा गएर नयाँ काम खोजिरहेको प्रमाण देखाउन सक्नुभयो भने ३ महिना बिते पनि तुरुन्तै भिसा रद्द हुँदैन। तर, काम खोज्ने अवधिमा गरिने アルバイト (यसका लागि 資格外活動 को अनुमति चाहिन्छ) पनि हप्ताको २८ घण्टाभित्र मात्र हुनुपर्छ। यसैको कमाइले मात्र लामो समय जीवन धान्न खोज्दा गैरकानुनी काम गरेको शंका हुन सक्छ। त्यसैले जतिसक्दो चाँडो आफ्नो भिसासँग मिल्ने अर्को काम खोज्नुहोस्।
Q2. म留学ビザ मा専門学校 पढेर पास भएँ। तर काम फिक्स नभई भिसाको म्याद सकिन लाग्यो भने के म तुरुन्तै नेपाल फर्कनुपर्छ?
A2. सर्तहरू पूरा भएमा काम खोज्नका लागि पाइने विशेष भिसामा चेन्ज गरेर जापानमै बस्न सकिन्छ। युनिभर्सिटी वा 専門学校 पास गरेपछि पनि जापानमै काम खोज्न चाहनुहुन्छ भने स्कूलको सिफारिस पत्र आदि राखेर 特定活動 (निरन्तर रोजगार खोजी गतिविधि) भिसाका लागि आवेदन दिन सकिन्छ। यो भिसा स्वीकृत भएमा पास आउट भएपछि पनि ६ महिनादेखि बढीमा १ वर्षसम्म जापानमै बसेर काम खोज्न पाइन्छ। यो अवधिमा पनि हप्ताको २८ घण्टाभित्र アルバイト गर्न पाइन्छ। हरेस खाएर 不法滞在 (ओभरस्टे) हुनुअगाडि यो प्रक्रिया अवश्य गर्नुहोस्।
Q3. मैले ट्याक्स (住民税) र राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा (国民健康保険) तिरेको छैन। यसले भिसा थप्ने बेला असर गर्छ?
A3. एकदमै धेरै असर गर्छ। अहिले यी कुराहरू बाँकी राख्दा भिसा 不許可 हुने सम्भावना एकदमै उच्च छ। 出入国在留管理庁 ले भिसा थप्ने वा चेन्ज गर्ने बेला तपाईंले जापानको नियम पालना गर्नुभएको छ कि छैन भन्ने कुरा एकदमै कडा रूपमा चेक गर्छ। ट्याक्स वा इन्स्योरेन्स तिर्न बाँकी भएमा वा तोकिएको मितिभन्दा ढिलो तिरेको पाइएमा "जापानको सामाजिक नियम पालना नगरेको" मानिन्छ र भिसा रिजेक्ट (不許可) हुने केसहरू एकदमै बढिरहेका छन्। यदि बाँकी छ भने आवेदन दिनुअगाडि नै सिटी हल (श्याकुशो) मा गएर सबै तिर्नुहोस्, वा तिर्न धेरै गाह्रो छ भने किस्ताबन्दी (Instate) को बारेमा सल्लाह गरेर आफ्नो इमानदारिता देखाउनु आवश्यक हुन्छ।
6. निष्कर्ष: जापानमा ढुक्कसँग बस्नका लागि
विदेशी नागरिकहरूको 在留資格 (भिसा) एक पटक गुमेपछि फेरि पाउन एकदमै गाह्रो हुन्छ। अन्जानमा हुने 不許可 वा 強制退去 बाट बच्नका लागि सधैँ यी ३ कुराहरू ध्यानमा राख्नुहोस्:
-
भिसाको म्याद सधैँ चेक गर्ने (भिसा सकिनु ३ महिनाअगाडि देखि नै थप्न मिल्छ)
-
आफ्नो भिसाले अनुमति नदिएको काम (जस्तै हप्ताको २८ घण्टाभन्दा बढी काम) कहिल्यै नगर्ने
-
आफ्नो बसाइको अवस्था परिवर्तन भएमा (जस्तै कम्पनी छोड्दा वा डिभोर्स हुँदा) तुरुन्तै सरकारी कार्यालयमा जानकारी गराउने
यदि तपाईंलाई "मेरो भिसा थप्ने समय पुगेन जस्तो छ" वा "भिसा 不許可 भएको पत्र आयो" जस्ता समस्या परेका छन् भने एक्लै चिन्तित नहुनुहोस्। तुरुन्तै भिसा मामिलाका विज्ञ 行政書士 वा 出入国在留管理庁 को परामर्श डेस्कमा सम्पर्क गरी सल्लाह लिनुहोस्। सही जानकारी राखेर जापानको बसाइलाई सुरक्षित र सुखद बनाउनुहोस्।
