नमस्ते, म जापानको अध्यागमन (इमिग्रेशन) सम्बन्धी काम गर्ने एक 行政書士 हुँ।
जापानमा लामो समयदेखि काम गर्दै र बस्दै आउनुभएका धेरै साथीहरूले मलाई हालसालै यस्ता प्रश्नहरू सोधिरहनुभएको छ: "यदि जापानमा रहँदा मलाई केही भयो भने, मेरो परिवारले जापानको 相続税 तिर्नुपर्छ?" "यदि मेरो देशमा रहेका आमाबुबाको निधन भयो भने, मैले जापानमा 相続税 तिर्नुपर्छ?"
जापानमा लामो समय बस्दा यहाँ बैंक बचत, घरजग्गा वा शेयर जस्ता सम्पत्ति थुप्रिनु स्वाभाविक हो। धेरै नेपालीहरूको नेपालमा पनि केही न केही सम्पत्ति छँदैछ। "म विदेशी हुँ, त्यसैले मलाई यी कुराले छुँदैन" भनेर ढुक्क हुनुभएको छ भने त्यो गलत हुन सक्छ। वास्तवमा, जापानको 相続税 सम्बन्धी नियम तपाईंको नागरिकताको आधारमा मात्र तय हुँदैन। तपाईं "कहाँ बस्नुहुन्छ" र "कति समयदेखि बस्नुभएको छ" भन्ने कुराले तपाईंले तिर्नुपर्ने करको दायरा ठूलो मात्रामा परिवर्तन हुन्छ।
यो लेखमा, म जापानको 相続税 प्रणालीबारे कुनै कठिन कानुनी शब्दावली प्रयोग नगरी सजिलो भाषामा व्याख्या गर्दैछु। तपाईंको मेहेनतको कमाइ सुरक्षित राख्न र पछि परिवारलाई कुनै झमेला नहोस् भन्नका लागि यो जानकारी अन्त्यसम्म ध्यान दिएर पढ्नुहोला।
※कर सम्बन्धी विस्तृत प्रक्रिया 税理士 (ट्याक्स एकाउन्टेन्ट) को क्षेत्राधिकारभित्र पर्दछ। यो लेख केवल सामान्य जानकारीका लागि हो। यदि वास्तविक रूपमा सम्पत्ति हस्तान्तरणको प्रक्रिया सुरु गर्ने हो भने, कृपया 税理士 सँग परामर्श गर्नुहोला।
१. विदेशी भए पनि किन जापानमा 相続税 लाग्न सक्छ?
सबैभन्दा मुख्य कुरा, जापानको 相続税 तब लाग्न सक्छ जब "जापानमा सम्पत्ति छ" वा "उत्तराधिकारी वा सम्पत्ति छोड्ने व्यक्ति (मृतक) जापानमा बस्नुहुन्छ"।
"म जापानी नागरिक होइन, त्यसैले मलाई केही हुन्न" भन्नु ठूलो गलत बुझाइ हो। यदि तपाईं जापानमा बस्नुहुन्छ भने, जापानी कानुन अनुसार कर सम्बन्धी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ। करको दायरा निर्धारण गर्ने तीनवटा मुख्य कुराहरू यहाँ छन्:
-
तपाईं कहाँ बस्नुहुन्छ? (ठेगाना छ कि छैन)
-
तपाईं कति समयदेखि बस्नुहुन्छ? (१० वर्षको नियम)
-
सम्पत्ति कहाँ छ? (जापानमा कि विदेशमा)
विशेष गरी "जापानमा भएको सम्पत्ति वा विदेशमा भएको सम्पत्ति कुनमा कर लाग्छ" भन्ने कुरा निकै जटिल हुन्छ। उदाहरणका लागि, यदि तपाईं जापानमै बसोबास गरिरहेको बेला निधन भयो भने, जापानको मात्र नभई नेपाल वा अन्य देशमा भएको सम्पत्तिमा पनि जापानको 相続税 लाग्ने सम्भावना हुन्छ। उल्टो, यदि तपाईं जापानमा बस्नुहुन्न भने, जापानमा भएको सम्पत्तिमा मात्र कर लाग्छ।
२. "सम्पत्ति कहाँ छ" भनेर पत्ता लगाउने अचम्मको नियम
相続税 को मामलामा "सम्पत्ति कहाँ छ" भन्ने कुरा पत्ता लगाउनु एकदमै महत्त्वपूर्ण छ। यो केवल जग्गा जमिन कहाँ छ भन्ने कुरामा मात्र सीमित छैन। 国税庁 ले तोकेका केही नियमहरू यहाँ छन्:
-
घरजग्गा: त्यो घरजग्गा कहाँ छ, त्यसैका आधारमा (जापानमा छ भने कर लाग्छ)।
-
बैंक बचत: त्यो बैंक खाता कुन शाखामा खोलिएको छ, त्यसका आधारमा।
-
शेयर वा बोन्ड: उक्त कम्पनीको मुख्य कार्यालय कहाँ छ, त्यसका आधारमा।
-
रिटायरमेन्ट भत्ता (退職手当): उक्त कम्पनीको मुख्य कार्यालय कहाँ छ, त्यसका आधारमा।
-
ऋण (अरूलाई दिएको पैसा): ऋण लिने व्यक्तिको ठेगाना कहाँ छ, त्यसका आधारमा।
यसरी, आँखाले देखिने सम्पत्ति मात्र होइन, सम्झौता गर्ने ठाउँ वा कार्यालयको आधारमा पनि कुन सम्पत्ति "जापानको" वा "विदेशको" भनेर छुट्याइन्छ। आफ्नो बचत, बिमा र अधिकारहरू कुन वर्गमा पर्छन्, एकपटक जाँच गर्नुपर्छ।
३. "१० वर्षको नियम" को खतरा
विशेष गरी विदेशीहरूका लागि "१० वर्षको नियम" एकदमै महत्त्वपूर्ण छ। जापानमा बस्दैमा सबै सम्पत्तिमा 相続税 लाग्ने होइन। "वितेको १५ वर्षमा, जापानमा १० वर्षभन्दा बढी बस्नुभएको छ कि छैन" भन्ने कुराले करको दायरा तय गर्छ।
यदि तपाईं जापानमा बस्नुहुन्छ भने पनि, "केही समयको बसाइ" (जस्तै 留学生 वा 特定技能実習 भिसामा बस्ने) र 永住者 को रूपमा बसोबास गर्ने बीच नियम फरक हुन्छ।
धेरैले "म त केही वर्ष मात्र बस्ने हो, केही हुन्न" भन्छन्, तर पत्तै नपाई लामो समय बित्छ र जापानको करको दायरामा परिन्छ। यदि तपाईं लामो समयदेखि जापानमा हुनुहुन्छ भने, एकपटक विशेषज्ञसँग आफ्नो अवस्थाबारे सोधपुछ गर्नु राम्रो हुन्छ।
४. अक्सर सोधिने प्रश्नहरू (Q&A)
Q1. नेपालमा रहेका आमाबुबाको निधन भयो। नेपालको घरजग्गा वा पैसाको लागि पनि जापानमा 相続税 तिर्नुपर्छ? A. यदि तपाईं जापानमा बस्नुहुन्छ भने, सम्पत्ति नेपालमा भए पनि जापानको 相続税 लाग्ने सम्भावना हुन्छ। तर, यो मृतकको बसाइ, नागरिकता र तपाईं कति समयदेखि जापानमा हुनुहुन्छ भन्नेमा भर पर्छ। यस्तो अवस्थामा आफैं निर्णय नगर्नुहोस्, 国際相続 मा जानकार 税理士 सँग सल्लाह गर्नुहोस्।
Q2. मसँग 永住許可 (永住者) छ, के यसको अर्थ मेरो सबै सम्पत्तिमा जापानको 相続税 लाग्छ?
A. 永住者 भिसा हुनु र कर कानुन अनुसार "जापानमा बसोबास गरेको" भनिनु फरक कुरा हुन्। तर, 永住者 हरूको जीवनको आधार जापानमै हुने मानिने हुनाले, 相続税 को दायरा व्यापक हुन सक्छ। नेपाल र जापान दुवैतिर सम्पत्ति भएकाहरूले विशेष ख्याल गर्नुपर्छ।
Q3. जापानी भाषामा प्रक्रिया बुझ्न गाह्रो छ, कसलाई सोध्ने?
A. कर सम्बन्धी काम 税理士 को हो। हामी 行政書士 भनेका भिसा र जस्तै प्रशासनिक कामका विशेषज्ञ हौं, हामीले करको गणना गर्न सक्दैनौं। तर, सम्पत्ति हस्तान्तरण गर्दा "भिसा के गर्ने?", "नामसारीको लागि के कागजपत्र चाहिन्छ?" भन्ने कुरामा हामी मद्दत गर्न सक्छौं। सुरुमा 税理士 सँग सहकार्य गर्ने 行政書士 अफिसलाई सम्पर्क गर्नु राम्रो हुन्छ।
५. अन्त्यमा: समस्याबाट बच्नका लागि
जापान र नेपाल वा अन्य देशहरूमा छरिएको सम्पत्तिको हक हस्तान्तरण निकै जटिल काम हो। आफैंले "केही हुन्न" भनेर बेवास्ता गर्दा पछि ठूलो परिमाणमा 追徴課税 (थप कर जरिवाना) तिर्नुपर्ने वा कर कार्यालयको अनुसन्धानमा पर्ने जोखिम हुन्छ।
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुराहरू: १. आफ्नो सम्पत्ति र ऋणको विवरण बनाउनुहोस् (जापान र नेपाल दुवैको)। २. तपाईं करको हिसाबले "बसोबासकर्ता" हुनुहुन्छ कि "गैर-बसोबासकर्ता", त्यो यकिन गर्नुहोस्। ३. सम्पत्ति हस्तान्तरण हुनुभन्दा अघि (सकेसम्म स्वस्थ छँदै) विशेषज्ञसँग सल्लाह गर्नुहोस्।
सम्पत्ति हस्तान्तरण भनेको तपाईंले आफ्नो परिवारका लागि छोडेको अन्तिम सन्देश पनि हो। पछि झगडा र अनावश्यक करको बोझबाट बच्न आजैबाट तयारी सुरु गर्नुहोस्।
यदि तपाईंलाई भिसा वा सम्पत्ति हस्तान्तरणसम्बन्धी कुनै कुरामा चिन्ता छ भने, हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्। भिसाको कुरा 行政書士 सँग र करको कुरा 税理士 सँग परामर्श गरेर सुरक्षित रहनुहोस्।
