नमस्ते, म जापानमा बसोबास गर्ने विदेशी नागरिकहरूको भिसा (VISA) सम्बन्धी काम गर्ने एउटा 行政書士 हुँ।
नयाँ देश, नौलो भाषा र यहाँको फरक कानुनका कारण अलमलमा परिरहेका बेला 'सम्बन्धविच्छेद' (Divorce) जस्तो ठूलो निर्णय लिनु पक्कै पनि निकै तनावपूर्ण र चिन्ताको विषय हो। यस लेखमा, जापानमा बस्ने विदेशी जोडीहरूले कसरी सजिलै कानुनी प्रक्रिया अगाडि बढाउन सक्छन् र तपाईंले जान्नै पर्ने कानुनी कुराहरू के-के हुन् भन्नेबारे सरल भाषामा व्याख्या गर्नेछु।
१. के विदेशी जोडीले जापानमा सम्बन्धविच्छेद गर्न सक्छन्?
यसको सिधा उत्तर हो: सक्छन्। यदि तपाईं विदेशी हुनुहुन्छ र जापानमा बसोबास गरिरहनुभएको छ भने, यहाँको सरकारी कार्यालय (City Office) वा अदालत मार्फत सम्बन्धविच्छेदको प्रक्रिया पुरा गर्न सम्भव छ।
तर, यहाँ "कुन देशको कानुन लागू हुने?" भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सामान्यतया, तलको प्राथमिकता अनुसार कानुन लागू गरिन्छ:
-
यदि श्रीमान र श्रीमती दुवैको राष्ट्रियता एउटै छ भने: सम्बन्धित देशकै कानुन लागू हुन्छ।
-
यदि राष्ट्रियता फरक छ तर दुवै जापानमा सँगै बस्छन् भने: जापानको कानुन लागू हुन्छ।
-
यदि दुवै अलग-अलग ठाउँमा बस्छन् भने: जोडीको सबैभन्दा नजिकको सम्बन्ध भएको ठाउँ (धेरैजसो अवस्थामा जापान) को कानुन लागू हुन्छ।
यसरी, जापानमा आफ्नो जीवनको आधार भएका जोडीहरूका लागि धेरैजसो अवस्थामा जापानको कानुन अनुसार "協議離婚" (आपसी समझदारीमा गरिने सम्बन्धविच्छेद) गर्न अनुमति दिइन्छ।
२. प्रक्रिया कसरी अगाडि बढ्छ?
जापानमा सम्बन्धविच्छेद मुख्यतया दुई तरिकाले हुन्छ: "सरकारी कार्यालय मार्फत" र "अदालत मार्फत"।
१) सरकारी कार्यालयमा दिइने "協議離婚"
यदि श्रीमान र श्रीमती दुवै सम्बन्धविच्छेद गर्न सहमत हुनुहुन्छ भने, स्थानीय सिटी अफिसमा गएर 離婚届 दर्ता गर्न सकिन्छ। तर, यहाँ एउटा कुरामा ध्यान दिनु निकै जरुरी छ: "जापानको सरकारी कार्यालयले दर्ता गर्दैमा, तपाईंको आफ्नै देशमा पनि सम्बन्धविच्छेद भएको मानिन्छ भन्ने छैन।"
उदाहरणका लागि, यदि तपाईंको देशको कानुनले "अदालत बाहिर गरिएको सम्बन्धविच्छेदलाई मान्यता दिँदैन" भने, जापानमा 離婚届 बुझाए पनि तपाईंको देशको रेकर्डमा तपाईं अझै विवाहित नै देखिनुहुन्छ। त्यसैले, प्रक्रिया सुरु गर्नुअघि आफ्नो देशको 駐日大使館・領事館 मा सोधपुछ गर्नु अनिवार्य छ।
२) 家庭裁判所 को प्रयोग (調停,審判,訴訟)
यदि एक पक्ष सम्बन्धविच्छेद गर्न मान्दैन, वा सम्पत्ति बाँडफाँड र बच्चाको जिम्मेवारी (Custody) मा कुरा मिल्दैन भने, 家庭裁判所 को सहयोग लिनुपर्छ। जापानको अदालतमा "調停前置主義" भन्ने नियम हुन्छ, जसको अर्थ सिधै मुद्दा हाल्न पाइँदैन। पहिले调停 (Holi-Mel) मार्फत छलफल गरेर कुरा मिलाउने प्रयास गर्नुपर्छ।
एउटा विशेषज्ञ सुझाव: यदि तपाईंको देशको कानुनले "अदालतको निर्णय" मात्रै मान्छ भने पनि, जापानको 家庭裁判所 बाट "審判" (अदालतको फैसला) गराउँदा आफ्नो देशमा सम्बन्धविच्छेदलाई मान्यता दिलाउन सजिलो हुन्छ।
३. आर्थिक पक्ष (क्षतिपूर्ति र सम्पत्ति बाँडफाँड)
सम्बन्धविच्छेद पछिको जीवनलाई सहज बनाउन आर्थिक कुराहरू निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।
-
सम्पत्ति बाँडफाँड: सामान्यतया जापानको कानुन अनुसार गरिन्छ। जापानमा सँगै बस्दा कमाएको सम्पत्ति श्रीमान र श्रीमती बीच बाँडफाँड गरिन्छ।
-
क्षतिपूर्ति (慰謝料): यदि श्रीमान वा श्रीमती मध्ये कसैले धोका दिएको वा घरेलु हिंसा (DV) गरेको प्रमाणित भएमा, जापानको कानुन अनुसार क्षतिपूर्ति माग गर्न सकिन्छ।
४. 【महत्त्वपूर्ण】 सम्बन्धविच्छेद पछि "भिसा" (VISA) के हुन्छ?
सम्बन्धविच्छेद पछि पनि तपाईं जापानमा बस्न पाउनुहुन्छ कि पाउनुहुन्न भन्ने कुरा तपाईंको अहिलेको भिसामा भर पर्छ।
"नेपाली वा जापानीको श्रीमान/श्रीमती" वा "Family Visas" (家族滞在) भएकाहरूका लागि:
-
जानकारी गराउने कर्तव्य: सम्बन्धविच्छेद भएको १४ दिन भित्र अध्यागमन कार्यालय (Immigration) मा जानकारी गराउनु पर्छ।
-
भिसाको अवधि: सम्बन्धविच्छेद पछि पुरानै भिसामा बस्न पाउने अवधि सामान्यतया ६ महिना जति मात्र हुन्छ। त्यो अवधि भित्र अर्कै भिसा (जस्तै 定住者 वा 就労ビザ) मा परिवर्तन नगरे भिसा रद्द हुन सक्छ।
-
"定住者" मा परिवर्तन: यदि तपाईं धेरै समयदेखि जापानमा हुनुहुन्छ, वा तपाईंको बच्चा जापानमा हुर्किरहेका छन्, वा तपाईंको राम्रो कमाइ छ भने "定住者" भिसा लिएर जापानमै बस्न सक्ने सम्भावना हुन्छ।
-
-
श्रीमान/श्रीमतीसँग सम्बन्ध विच्छेद वा मृत्यु भएपछि पनि जापानमा बस्न मिल्छ? "तेइजुशा" (定住者VISA) भिसामा परिवर्तन गर्ने तरिकाहरू
५. धेरैले सोध्ने प्रश्नहरू (Q&A)
Q1. मेरो अनुमति बिना श्रीमान/श्रीमतीले लुकीछिपी 離婚届 बुझाउला कि भन्ने डर छ, के यसलाई रोक्न सकिन्छ?
A1. सकिन्छ। यसका लागि "離婚届不受理申出" भन्ने निवेदन दिनुपर्छ। यो निवेदन सिटी अफिसमा दिएपछि, तपाईंको उपस्थिति बिना कसैले पनि सम्बन्धविच्छेदको कागज दर्ता गर्न पाउँदैन।
Q2. सम्बन्धविच्छेद हुने बित्तिकै नेपाल फर्किनु पर्छ?
A2. पर्दैन। तपाईंको भिसाको म्याद भएसम्म बस्न पाउनुहुन्छ, तर १४ दिन भित्र जानकारी गराउनु अनिवार्य छ। ६ महिना भित्र नयाँ भिसाको प्रक्रिया सुरु गर्नु राम्रो हुन्छ।
Q3. बच्चाको जिम्मेवारी (Custody) कसले पाउँछ?
A3. यदि बच्चा जापानमा छ भने जापानकै कानुन अनुसार निर्णय हुन्छ। जापानमा सम्बन्धविच्छेद पछि एक जनाले मात्र बच्चाको मुख्य जिम्मेवारी पाउने नियम छ।
६. 行政書士 को सुझाव
अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धविच्छेदमा "आफ्नै देशको प्रक्रिया" र "जापानको भिसा जोगाउने" दुईवटा ठूला चुनौती हुन्छन्।
"भिसा सकिएला कि?" वा "आफ्नो देशमा कसरी डकुमेन्ट मिलाउने?" भनेर एक्लै चिन्ता नगर्नुहोस्। हामी जस्ता विशेषज्ञहरूसँग सल्लाह लिनुहोस्। हामी तपाईंको जापानको बसाईलाई सुरक्षित बनाउन कानुनी सहयोग गर्न तयार छौँ।
