जापानमा काम गरिरहँदा, आफ्नो देशमा रहेका परिवारका सदस्य बिरामी परे वा उमेर ढल्किँदै जाँदा "आफैं घर फर्किएर हेरचाह गर्नुपर्छ कि?" भन्ने चिन्ता लाग्नु स्वाभाविक हो। काम पनि नछोड्ने, अनि परिवारको पनि ख्याल राख्ने... यस्तो अवस्थामा जापानमा '介護休業' (कामबाट लामो बिदा) र '介護休暇' (छोटो अवधिको बिदा) जस्ता कानुनी अधिकारहरू छन्।
खासमा, यो सुविधा जापानी नागरिकका लागि मात्र होइन, जापानमा कार्यरत विदेशी कामदारहरूका लागि पनि उत्तिकै लागू हुन्छ। तर, '入管法' (इमिग्रेशन नियम) र आवेदन प्रक्रियाको सन्दर्भमा भने केही विशेष कुराहरूमा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ। यस लेखमा, विदेशी कर्मचारीहरूले जापानमा कसरी यी बिदाहरू लिन सक्छन् भन्ने बारेमा सजिलो भाषामा बुझाउनेछौं।
१. '介護休業' भनेको के हो? यसलाई कहिले प्रयोग गर्न सकिन्छ?
'介護休業' भनेको बिरामी वा चोटपटकका कारण घरमा नियमित रेखदेख आवश्यक पर्ने परिवारका सदस्यलाई हेरचाह गर्नका लागि केही समय कामबाट बिदा लिन पाउने अधिकार हो।
'介護' (हेरचाह) सुन्दा सधैं ओछ्यानमै परेको बिरामीलाई मात्र सम्झिन सकिन्छ, तर जापानी कानुनअनुसार "२ हप्ता वा सोभन्दा बढी समय लगातार हेरचाह आवश्यक पर्ने अवस्था" मा यो बिदा लिन पाइन्छ। त्यसैले, अचानक बिरामी भएर अस्पताल भर्ना हुनुपरेको अवस्था वा रिह्याबिलिटेसन (पुनर्स्थापना) को समयमा साथ दिनुपर्ने अवस्थामा यो निकै उपयोगी हुन्छ।
साथै, २०२२ को अप्रिलदेखि, '有期雇用契約' (जस्तै: कन्ट्याक्ट स्टाफ) मा काम गर्नेहरूले पनि अब '無期雇用' (स्थायी) कर्मचारीहरू सरह नै सजिलै यो बिदा लिन सक्ने व्यवस्था गरिएको छ।
२. विदेशी कामदारले '介護休業' लिँदा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
जापानी नागरिकहरूले सामान्यतया आफ्नो परिवारसँगै बसेर हेरचाह गर्ने गर्छन्, तर विदेशी कामदारहरूको अवस्था केही फरक हुन सक्छ।
-
① '入管法' र परिवारलाई जापान बोलाउने कठिनाइ: दुर्भाग्यवश, '入管法' को नियमअनुसार सबै परिवारका सदस्यहरूलाई जापान बोलाउन सकिँदैन। उदाहरणका लागि, हजुरबुबा-हजुरआमा वा दाजुभाइ-दिदीबहिनीलाई केवल हेरचाहको कारणले मात्र भिसामा जापान बोलाउन गाह्रो हुन्छ। त्यसैले, "आफैं आफ्नो देश फर्किएर हेरचाह गर्नुपर्ने" अवस्था धेरै विदेशी कामदारहरूमा देखिन्छ।
-
② आफ्नो देशबाट रिमोट वर्क गर्ने विकल्प: यदि जापान छोडेर स्वदेशमै बसेर हेरचाह गर्ने हो भने, कम्पनीसँग परामर्श गर्नुपर्छ। "के केही महिना आफ्नो देशबाट रिमोट वर्क गर्न सकिन्छ?" भन्ने कुरा पहिले नै कम्पनीसँग स्पष्ट रूपमा कुराकानी गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यो कानुनी रूपमा प्राप्त अधिकार भएकाले कम्पनीले बिनाकारण अस्वीकार गर्न पाउँदैन। एक-अर्काको समझदारीमा काम गर्ने तरिका खोज्नु नै जापानमा लामो समयसम्म काम गर्ने उत्तम उपाय हो।
३. धेरैले सोध्ने प्रश्नहरू (Q&A)
Q1: आमाबुबा मेरो देशमा हुनुहुन्छ भने पनि '介護休業' लिन मिल्छ?
A: मिल्छ। जापानी कानुनअनुसार परिवार जापानमा बस्छन् कि विदेशमा, त्यसले फरक पार्दैन। यदि परिवारका सदस्य (जीवनसाथी, आमाबुबा, छोराछोरी आदि) लाई हेरचाहको आवश्यकता छ भने, तपाईंले यो अधिकार प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।
Q2: कम्पनीले "विदेशीले '介護休業' लिन मिल्दैन" भन्यो। के यो साँचो हो?
A: होइन, यो गलत हो। '育児・介護休業法' (बालबालिका तथा परिवार हेरचाह बिदा कानुन) विदेशी वा जापानी भनी भेदभाव नगरी सबैमा लागू हुन्छ। केवल विदेशी भएको कारणले मात्र अस्वीकार गर्नु अन्यायपूर्ण व्यवहार हो। "यो कानुनद्वारा प्राप्त मेरो अधिकार हो, त्यसैले यस विषयमा छलफल गर्न चाहन्छु" भनी नम्रतापूर्वक कम्पनीलाई भन्नुहोस्। यदि कम्पनीले बुझेन भने, विज्ञ वा '労働局' (लेबर ब्यूरो) मा सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ।
Q3: '介護休業' को समयमा तलब कसरी पाइन्छ?
A: कम्पनीबाट तलब नआउने अवस्थामा पनि, यदि तपाईं '雇用保険' (रोजगार बिदा) मा सामेल हुनुहुन्छ भने '介護休業給付金' (हेरचाह बिदा भत्ता) प्राप्त गर्न सक्नुहुन्छ। यसले तपाईंको अघिल्लो तलबको ६७% सम्म कभर गर्छ। आर्थिक चिन्ता कम गर्नका लागि यसको आवेदन दिन नबिर्सनुहोस्।
अन्त्यमा
जापानमा काम गर्ने विदेशीका लागि आफ्नो देशमा रहेका परिवारभन्दा महत्त्वपूर्ण अरू केही हुँदैन। नियम थाहा छ भने, कामै छाड्नुपर्ने बाध्यात्मक अवस्था आउँदैन। कम्पनीसँग मिलेर काम गर्दै परिवारलाई सहयोग गर्ने बाटो खोल्न सकिन्छ।
यदि तपाईंलाई "कम्पनीमा कसरी व्याख्या गर्ने थाहा भएन" वा "भत्ताको आवेदन प्रक्रियाबारे अलमल छ" जस्तो लाग्छ भने, '社労士' (सामाजिक बिमा विज्ञ) वा '入管専門の行政書士' (इमिग्रेशन विज्ञ行政書士) सँग परामर्श गर्न नहिचकिचाउनुहोस्।
