Chào các bạn, tôi là 行政書士 chuyên về mảng VISA và tư trú tại Nhật Bản.
Đối với những người nước ngoài đang sinh sống tại Nhật hoặc các bạn người Nhật đang chuẩn bị kết hôn quốc tế, vấn đề "đổi họ (tên đệm và họ)" là một câu hỏi cực kỳ quan trọng. Tại Nhật, việc vợ chồng giữ họ riêng là điều phổ biến trong kết hôn quốc tế, nhưng nếu bạn muốn đổi sang họ của đối phương hoặc muốn con cái mang họ nước ngoài thì thủ tục như thế nào?
Dưới đây, tôi xin tóm tắt các điểm chính dưới góc độ thực tế mà không dùng những từ ngữ pháp luật khó hiểu.
1. Kết hôn quốc tế: Về cơ bản là "Giữ nguyên họ tên"
Đầu tiên, các bạn cần lưu ý rằng quy định này khác với việc kết hôn giữa người Nhật với nhau. Theo luật pháp Nhật Bản, khi hai người Nhật kết hôn, họ bắt buộc phải về cùng một họ. Tuy nhiên, với kết hôn quốc tế, nguyên tắc là "Vợ chồng khác họ".
Nói cách khác, việc kết hôn không làm thay đổi họ của người Nhật sang họ người nước ngoài một cách tự động và ngược lại. Cả hai vẫn tiếp tục sử dụng tên trên hộ chiếu và 戸籍 như cũ.
2. Khi người Nhật muốn đổi sang "Họ của người nước ngoài"
Có rất nhiều bạn người Nhật muốn đổi sang họ của bạn đời sau khi kết hôn. Trong trường hợp này, có 3 phương thức chính:
-
Trường hợp chỉ cần thông báo tại cơ quan hành chính (Thời hạn trong vòng 6 tháng): Nếu trong vòng 6 tháng kể từ khi kết hôn, bạn chỉ cần nộp 氏の変更届 tại UBND quận/thành phố nơi cư trú là có thể đổi họ sang họ của người nước ngoài mà không cần sự cho phép của 家庭裁判所 (戸籍法107条2項). Tuy nhiên, cách ghi họ tên mới về nguyên tắc phải bằng カタカナ. Nếu là họ bằng chữ Hán (như người Việt Nam) và là chữ Hán thông dụng tại Nhật, có thể sẽ được chấp nhận đăng ký bằng chữ Hán.
-
Trường hợp đã quá 6 tháng hoặc có lý do đặc biệt: Nếu muốn đổi họ sau khi đã kết hôn quá 6 tháng, bạn phải nộp đơn lên 家庭裁判所 để xin phép. Lúc này, bạn phải giải thích lý do chính đáng "tại sao cần phải đổi", và thủ tục sẽ khó khăn hơn cách trên rất nhiều.
-
Trường hợp muốn dùng họ ghép (Double name) - 複合姓: Ví dụ như "佐藤・スミス" (Sato-Smith), nếu bạn muốn kết hợp họ của mình và họ của đối phương, bạn cũng cần sự cho phép của 家庭裁判所. Đây là lựa chọn của những người muốn giữ họ cũ cho công việc nhưng vẫn muốn thể hiện sự gắn kết gia đình.
3. Họ của con cái sẽ như thế nào?
Khi một cặp đôi kết hôn quốc tế có con, họ của đứa trẻ sẽ được quyết định ra sao?
-
Trường hợp sinh ra tại Nhật: Đứa trẻ sẽ vào 戸籍 của bố hoặc mẹ là người Nhật, vì vậy họ của bé sẽ tự động là "Họ của bố/mẹ người Nhật".
-
Nếu muốn con mang "Họ của bố/mẹ là người nước ngoài": Bạn cần thực hiện các thủ tục sau:
-
Nếu bố/mẹ người Nhật đã đổi sang họ nước ngoài: Con cái cũng sẽ tự động mang họ đó.
-
Nếu bố/mẹ vẫn giữ tên Nhật nhưng muốn con mang họ nước ngoài: Cần nộp đơn xin 子の氏の変更許可 lên 家庭裁判所. Sau thủ tục này, bé có thể đổi sang họ nước ngoài của bố (hoặc mẹ).
-
4. Quy tắc về "Cách ghi họ tên" cần lưu ý trong thực tế
Trong 戸籍 hay 住民票 của Nhật Bản, có những quy định cụ thể về cách ghi họ tên của người nước ngoài:
-
Không được dùng chữ cái Alphabet: Trên 戸籍, bạn không thể đăng ký họ bằng chữ Alphabet. Về cơ bản phải dùng カタカナ.
-
Hạn chế về chữ Hán: Ngay cả khi bạn là người thuộc vùng văn hóa chữ Hán (như Việt Nam), những chữ Hán đặc biệt không nằm trong danh sách 常用漢字 hoặc 人名用漢字 của Nhật sẽ không được dùng trong 戸籍. Trường hợp đó, phải thay thế bằng chữ Hán tương đương của Nhật hoặc dùng カタカナ.
5. Thông tin công khai cần biết
Các thủ tục về kết hôn quốc tế và đổi họ dựa trên các hướng dẫn chính thức sau:
-
法務省（戸籍Q&A）: Giải thích chi tiết về mẫu đơn và giấy tờ cần thiết cho 氏の変更届 trong kết hôn quốc tế.
-
出入国在留管理庁（在留カードの氏名表記）: Trên 在留カード, về nguyên tắc tên được ghi bằng chữ Alphabet, nhưng nếu có nguyện vọng, bạn có thể đăng ký ghi kèm cả chữ Hán.
Góc giải đáp Q&A cho bạn đọc
Q1: Sau khi đổi sang họ nước ngoài, nếu thấy bất tiện quá muốn quay lại họ Nhật cũ có dễ không?
A1: Không, thực tế việc "đổi lại" còn khó hơn nhiều. Một khi đã đổi sang họ nước ngoài, dù là bao lâu đi nữa, nếu muốn quay lại họ Nhật, bạn bắt buộc phải có sự cho phép của 家庭裁判所. Hơn nữa, lý do "chỉ vì thấy đổi ý" rất khó được chấp nhận; bạn phải chứng minh được việc dùng họ nước ngoài gây trở ngại nghiêm trọng cho cuộc sống xã hội. Hãy cân nhắc thật kỹ trước khi đổi.
Q2: Hộ chiếu của con có thể ghi tên theo cách viết nước ngoài (Alphabet) không?
A2: Có, hoàn toàn có thể (Hệ thống 別名併記制度). Hộ chiếu Nhật Bản về nguyên tắc dùng ヘボン式ローマ字, nhưng với trẻ em trong kết hôn quốc tế, họ nước ngoài có thể được ghi kèm trong ngoặc đơn (Ví dụ: Sato (Smith) Taro). Để làm việc này, bạn có thể cần xuất trình giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp như 出生証明書.
Q3: Nếu ly hôn thì họ của tôi sẽ ra sao?
A3: Tùy thuộc vào thủ tục bạn đã làm. Nếu khi kết hôn bạn chỉ đổi họ bằng cách nộp đơn tại UBND quận/thành phố, thì trong vòng 3 tháng kể từ khi ly hôn, bạn chỉ cần nộp đơn là có thể quay lại họ Nhật cũ. Nếu quá thời hạn này, bạn sẽ phải làm việc với 家庭裁判所, vì vậy hãy lưu ý làm thủ tục sớm sau khi ly hôn.
Lời kết
Vấn đề họ tên gắn liền với bản sắc và tình cảm gia đình. Nếu làm sai thủ tục hoặc quá thời hạn, bạn có thể phải đối mặt với những quy trình pháp lý kéo dài tại 家庭裁判所.
Nếu bạn đang băn khoăn "Thủ tục nào là tốt nhất cho trường hợp của mình?" hay "Muốn quyết định tên cho con vì tương lai của bé", đừng ngần ngại liên hệ với 行政書士 chuyên về Visa để được tư vấn nhé.
