Đối với người nước ngoài đang sinh sống tại Nhật, câu hỏi "Mình có được làm アルバイト không?" hay "Chỉ là nhận chút tiền cảm ơn thôi thì có sao không?" là những vấn đề cực kỳ quan trọng. Chỉ cần hiểu sai luật một lần, bạn có thể gặp khó khăn trong việc xin 永住権 sau này, hoặc trong trường hợp xấu nhất là đối mặt với rủi ro bị 退去強制.
Trong bài viết này, tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu về ranh giới giữa "許可" (cho phép) của 資格外活動 và "臨時報酬" (thù lao mang tính chất tạm thời) – vấn đề mà rất nhiều người đang trăn trở.
Không phải cứ nhận "報酬" là đều vi phạm?
Trước hết, về cơ bản, luật pháp Nhật Bản (Luật quản lý xuất nhập cảnh) quy định rõ ràng những việc bạn được phép làm tại Nhật tùy theo 在留資格 của mình. Ví dụ, đối với du học sinh có 留学, về cơ bản bạn cần phải có 資格外活動許可 nếu muốn làm アルバイト.
Tuy nhiên, trong thực tế có những trường hợp phát sinh khoản thù lao mang tính chất đột xuất, tạm thời mà không thể gọi là アルバイト. Ví dụ như: "được bạn nhờ trông trẻ giúp một ngày", "được nhận thù lao khi tham gia chương trình đố vui trên truyền hình", hay "tình cờ bán được một bức tranh mình vẽ".
Trên góc độ pháp lý, trừ khi những hoạt động này mang tính chất "業" (hoạt động kinh doanh được thực hiện lặp đi lặp lại hoặc có ý định duy trì liên tục), còn lại chúng thường được xem là phạm vi sinh hoạt hàng ngày và đôi khi nằm ngoài sự điều chỉnh khắt khe của pháp luật. Đây được gọi là "臨時報酬".
Ranh giới giữa "業" và "臨時"
Điểm quan trọng ở đây là liệu hoạt động đó có phải là "業" hay không.
Ví dụ, thu nhập từ quảng cáo trên blog mà bạn viết như một sở thích, hay tiền thù lao diễn thuyết được nhờ vả, nếu chỉ xảy ra một lần thì thường không phải là vấn đề. Tuy nhiên, nếu bạn thực hiện chúng "đều đặn hàng tháng" hoặc "có ý định kiếm lợi nhuận liên tục", thì hoạt động đó sẽ bị coi giống như アルバイト. Nếu không có 許可 phù hợp, bạn sẽ bị coi là 不法就労.
Hơn nữa, dù có mang tính tạm thời đến đâu, nếu bạn đang trong tình trạng mất đi 在留資格 vốn có (ví dụ như do quá hạn visa), thì bất kể khoản 報酬 nào cũng đều trở thành vi phạm pháp luật. Điều kiện tiên quyết là hãy luôn đảm bảo 在留資格 của bạn còn hiệu lực.
Ví dụ cụ thể về các hoạt động được công nhận là 臨時報酬
Dựa trên quy định của Bộ Tư pháp, dưới đây là ví dụ về các hoạt động được coi là "mang tính tạm thời":
-
Diễn thuyết hoặc giảng dạy: Tham gia với tư cách là giảng viên khách mời một lần duy nhất, hoặc lên diễn đàn tại hội thảo.
-
Tư vấn, thẩm định: Dùng kiến thức chuyên môn để tư vấn, giải đáp trong một lần.
-
Sáng tác tác phẩm: Sáng tác tiểu thuyết, luận văn, tranh vẽ, ảnh, lập trình... và nhận thù lao (trừ trường hợp sản xuất và bán liên tục với mục đích kinh doanh).
-
Tham gia sự kiện: Tham gia các buổi biểu diễn hoặc xuất hiện trên các chương trình phát sóng như truyền hình.
-
Việc nhà: Giúp đỡ việc nhà theo nhờ vả của người thân hoặc bạn bè (trừ trường hợp nhận làm kinh doanh chuyên nghiệp).
Ngoài ra, các hoạt động hỗ trợ giáo dục hoặc nghiên cứu mà du học sinh thực hiện dựa trên hợp đồng với trường đại học, nếu đáp ứng đủ yêu cầu, cũng được công nhận là 報酬.
Q&A: Những điều bạn thực sự muốn biết!
Q1: Tôi đã bán tác phẩm handmade tự làm trên mạng. Việc này có cần 許可 không?
A: Nếu chỉ bán lẻ tẻ một lần thì thường không sao, nhưng nếu bạn "đăng bán liên tục để kiếm lời" thì khả năng cao sẽ bị coi là "業" (kinh doanh). Nếu muốn kinh doanh nghiêm túc, bạn cần kiểm tra xem nó có nằm trong phạm vi 資格外活動許可 hay không, hoặc có cần đổi sang 在留資格 mục đích kinh doanh không. Hãy tham khảo ý kiến chuyên gia.
Q2: Tôi là du học sinh. Tôi nhận làm influencer trên SNS có được không?
A: Việc nhận các dự án liên tục và kiếm thu nhập sẽ bị coi là "業". Ngay cả khi nằm trong giới hạn thời gian của 資格外活動許可 (dưới 28 tiếng/tuần), bạn vẫn cần kiểm tra xem công việc đó có thuộc lĩnh vực được phép hay không. Làm việc mà không được phép sẽ có rủi ro rất cao, hãy cẩn thận.
Q3: Tôi được người quen nhờ làm thông dịch một lần tại công ty của họ. Nhận thù lao có vi phạm không?
A: Nếu chỉ một lần duy nhất thì có khả năng được công nhận là "臨時報酬". Tuy nhiên, nếu người đó thay đổi yêu cầu thành "muốn bạn đến thông dịch mỗi cuối tuần", thì đó hoàn toàn trở thành 不法就労. Ranh giới "chỉ một lần" rất mơ hồ, nên tốt nhất là không nên lặp lại một cách tùy tiện.
Lời kết: "Xác nhận" là biện pháp phòng vệ mạnh nhất
Để ổn định cuộc sống tại Nhật, có những quy tắc mà bạn không thể nói "tôi không biết" để được bỏ qua. Đặc biệt, các vấn đề liên quan đến thu nhập thường rất nhạy cảm vì nó còn dính líu đến 税金.
Khi bắt đầu một hoạt động mới hoặc khi có khoản thu nhập bất ngờ, chúng tôi khuyên bạn hãy liên hệ với các văn phòng 行政書士 hoặc 出入国在留管理局 gần nhất để xác nhận trước. Việc tuân thủ đúng quy tắc không chỉ bảo vệ chính bạn mà còn là con đường ngắn nhất để phát triển sự nghiệp lâu dài và tươi sáng tại Nhật Bản.
