မင်္ဂလာပါ၊ ကျွန်တော်ကတော့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ ဗီဇာနဲ့ နေထိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တွေကို အထူးပြုဆောင်ရွက်ပေးနေတဲ့ 行政書士 တစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။
ဂျပန်မှာ နေထိုင်နေတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေနဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံသားနဲ့ လက်ထပ်ဖို့ ပြင်ဆင်နေသူတွေအတွက် "မျိုးရိုးအမည် (Surname)" ကိစ္စဟာ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ဂျပန်မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုပြုတဲ့အခါ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးက ကိုယ့်မျိုးရိုးအမည်နဲ့ကိုယ် ဆက်လက်နေထိုင်တာက အထွေထွေ စည်းမျဉ်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်လူရဲ့ အမည်ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုချင်တာ ဒါမှမဟုတ် ကလေးကို မိမိတို့နိုင်ငံရဲ့ အမည်ပေးချင်တာမျိုးဆိုရင် ဘယ်လိုလုပ်ငန်းစဉ်တွေ လိုအပ်မလဲဆိုတာကို ရှင်းပြပေးချင်ပါတယ်။
ဥပဒေစကားလုံး အခက်အခဲတွေမပါဘဲ လက်တွေ့မှာ သိထားသင့်တဲ့ အချက်တွေကို အခုလိုပဲ စုစည်းဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။
၁။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုမှာ "မူလအမည်အတိုင်း" က အခြေခံပါ
ပထမဆုံး သိထားရမှာက ဂျပန်နိုင်ငံသားအချင်းချင်း လက်ထပ်တာနဲ့ စည်းမျဉ်းချင်း မတူတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဂျပန်နိုင်ငံသားအချင်းချင်း လက်ထပ်ရင် ဇနီး ဒါမှမဟုတ် ခင်ပွန်း တစ်ဦးဦးရဲ့ မျိုးရိုးအမည်ကို ယူရမယ်လို့ ဥပဒေက သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံသားနဲ့ နိုင်ငံခြားသား လက်ထပ်တဲ့အခါမှာတော့ တစ်ဦးစီရဲ့ မူလအမည်အတိုင်း ဆက်လက်အသုံးပြုတာက အခြေခံမူဖြစ်ပါတယ်။
ဆိုလိုတာက လက်ထပ်လိုက်ရုံနဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံသားရဲ့ အမည်က နိုင်ငံခြားသားအမည်ကို အလိုအလျောက် ပြောင်းမသွားသလို၊ နိုင်ငံခြားသားရဲ့ အမည်ကလည်း ဂျပန်အမည်ကို အလိုအလျောက် မပြောင်းလဲပါဘူး။ နှစ်ဦးစလုံးက မိမိတို့ရဲ့ ပတ်စ်ပို့ (Passport) နဲ့ 戸籍 မှာပါတဲ့ အမည်ကိုပဲ ဆက်လက်အသုံးပြုရမှာဖြစ်ပါတယ်။
၂။ ဂျပန်နိုင်ငံသားက "နိုင်ငံခြားသားအမည်" ပြောင်းချင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ?
လက်ထပ်ပြီးနောက်မှာ မိမိရဲ့ နိုင်ငံခြားသား အိမ်ထောင်ဖက်နဲ့ အမည်တူချင်တဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံသားတွေ ရှိတတ်ပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ အဓိကအားဖြင့် နည်းလမ်း ၃ ခု ရှိပါတယ်-
-
မြို့နယ်ရုံးမှာ အကြောင်းကြားရုံနဲ့ ပြီးတဲ့ကိစ္စ (ကာလ - ၆ လအတွင်း): လက်ထပ်ပြီး ၆ လအတွင်းမှာ မိမိနေထိုင်ရာ မြို့နယ်ရုံးမှာ 氏の変更届 တင်ရုံနဲ့ 家庭裁判所 ရဲ့ ခွင့်ပြုချက်မလိုဘဲ အမည်ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ် (戸籍法107条2項)。 ဒါပေမဲ့ အမည်ရေးသားပုံကတော့ အခြေခံအားဖြင့် カタカナ နဲ့ပဲ ဖြစ်ရပါမယ်။
-
၆ လကျော်သွားတဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် အထူးအခြေအနေရှိတဲ့အခါ: လက်ထပ်ပြီး ၆ လကျော်မှ အမည်ပြောင်းချင်တယ်ဆိုရင်တော့ 家庭裁判所 ကို လျှောက်ထားပြီး ခွင့်ပြုချက်ယူရပါမယ်။ ဒီနေရာမှာ "ဘာကြောင့် ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်တာလဲ" ဆိုတဲ့ ခိုင်လုံတဲ့ အကြောင်းပြချက်ကို ရှင်းပြရမှာဖြစ်လို့ အထက်ကနည်းလမ်းထက် ပိုပြီး ခက်ခဲပါတယ်။
-
အမည်နှစ်ခုတွဲ (Double Name) အသုံးပြုချင်တဲ့အခါ - 複合姓: ဥပမာ "佐藤・スミス" (Sato-Smith) လိုမျိုး မိမိရဲ့အမည်နဲ့ အိမ်ထောင်ဖက်ရဲ့အမည်ကို တွဲပြီး သုံးချင်ရင်လည်း 家庭裁判所 ရဲ့ ခွင့်ပြုချက် လိုအပ်ပါတယ်။ အလုပ်ကိစ္စကြောင့် နာမည်ဟောင်းကို ဆက်ထားချင်ပေမဲ့ မိသားစုအဖြစ် ဆက်နွှယ်မှုကိုလည်း ပြသချင်သူတွေအတွက် ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ ကလေးရဲ့ နာမည်က ဘယ်လိုဖြစ်မလဲ?
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဇနီးမောင်နှံကနေ ကလေးမွေးဖွားလာတဲ့အခါ ကလေးရဲ့ နာမည် (မျိုးရိုးအမည်) က ဘယ်လိုဖြစ်လာမလဲ။
-
ဂျပန်မှာ မွေးဖွားရင်: ဂျပန်နိုင်ငံသား မိဘရဲ့ 戸籍 ထဲကို ဝင်ရမှာဖြစ်လို့ ကလေးရဲ့အမည်က အလိုအလျောက် "ဂျပန်မိဘရဲ့ မျိုးရိုးအမည်" ဖြစ်လာပါမယ်။
-
ကလေးကို "နိုင်ငံခြားသားမိဘရဲ့ အမည်" ပေးချင်ရင်: အောက်ပါ လုပ်ငန်းစဉ်တွေ လိုအပ်ပါတယ်-
-
ဂျပန်မိဘက နိုင်ငံခြားသားအမည်ကို ပြောင်းလဲထားပြီးသားဆိုရင် ကလေးကလည်း အလိုအလျောက် အဲဒီအမည် ဖြစ်သွားပါမယ်။
-
ဂျပန်မိဘက ဂျပန်အမည်အတိုင်းပဲ ရှိနေပြီး ကလေးကိုပဲ နိုင်ငံခြားအမည် ပေးချင်တာဆိုရင်တော့ 家庭裁判所 မှာ 子の氏の変更許可 လျှောက်ထားရပါမယ်။ ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ပြီးရင်တော့ နိုင်ငံခြားသား ဖခင် (ဒါမှမဟုတ် မိခင်) ရဲ့ အမည်ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။
-
၄။ လက်တွေ့မှာ သတိထားရမယ့် "အမည် ရေးသားပုံ" စည်းမျဉ်းများ
ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ 戸籍 ဒါမှမဟုတ် 住民票 မှာ နိုင်ငံခြားသားအမည်တွေကို ဘယ်လိုမှတ်တမ်းတင်မလဲဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စည်းမျဉ်းတွေ ရှိပါတယ်။
-
အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ (Alphabet) အသုံးပြုလို့မရပါ: 戸籍 ပေါ်မှာ အင်္ဂလိပ်စာလုံးတွေနဲ့ အမည်စာရင်း မသွင်းနိုင်ပါဘူး။ အခြေခံအားဖြင့် カタカナ နဲ့ပဲ ရေးသားရမှာဖြစ်ပါတယ်။
-
ခန်ဂျီ (Kanji) အသုံးပြုမှု ကန့်သတ်ချက်: အိမ်ထောင်ဖက်က တရုတ်နိုင်ငံသားလိုမျိုး ခန်ဂျီအသုံးပြုတဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ရင်တောင် ဂျပန်ရဲ့ 常用漢字 ဒါမှမဟုတ် 人名用漢字 ထဲမှာ မပါတဲ့ ထူးခြားတဲ့ ခန်ဂျီတွေကို 戸籍 မှာ သုံးလို့မရပါဘူး။ အဲဒီအခါမှာ ဂျပန်ခန်ဂျီနဲ့ ဆင်တူတာကို အစားထိုးတာ ဒါမှမဟုတ် カタカナ နဲ့ ရေးသားရမှာဖြစ်ပါတယ်။
၅။ သိထားသင့်တဲ့ အစိုးရရဲ့ အချက်အလက်များ
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုနဲ့ အမည်ပြောင်းလဲခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွေအတွက် အောက်ပါ လမ်းညွှန်ချက်တွေကို အခြေခံထားပါတယ်-
-
法務省（戸籍Q&A）: အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုကြောင့် 氏の変更届 တင်တဲ့အခါ လိုအပ်တဲ့ ပုံစံနဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေကို အသေးစိတ် ဖော်ပြထားပါတယ်။
-
出入国在留管理庁（在留カードの氏名表記）: 在留カード ပေါ်မှာ အမည်ကို အခြေခံအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်စာလုံးနဲ့ ရေးသားပေမဲ့ မိမိက အလိုရှိရင် ခန်ဂျီကိုလည်း ပူးတွဲဖော်ပြလို့ ရပါတယ်။
စာဖတ်သူတွေ သိချင်နေမယ့် Q&A
Q1: နိုင်ငံခြားသားအမည် ပြောင်းပြီးမှ အဆင်မပြေလို့ ဂျပန်အမည် ပြန်ပြောင်းချင်ရင် လွယ်လား?
A1: မလွယ်ပါဘူး။ တကယ်တော့ "ပြန်ပြောင်းရတာ" က ပိုခက်ပါတယ်။ တစ်ခါ နိုင်ငံခြားသားအမည် ပြောင်းပြီးရင် ဘယ်လောက်ကြာကြာ ဂျပန်အမည် ပြန်ပြောင်းချင်ရင်တောင် 家庭裁判所 ရဲ့ ခွင့်ပြုချက် လိုပါတယ်။ "စိတ်ပြောင်းသွားလို့" ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်လောက်နဲ့ ခွင့်ပြုချက်ရဖို့ ခက်ခဲပြီး လူမှုဘဝမှာ ကြီးကြီးမားမား အခက်အခဲရှိကြောင်း သက်သေပြရမှာဖြစ်လို့ အမည်ပြောင်းဖို့ကို သေချာစဉ်းစားပြီးမှ ဆုံးဖြတ်ဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
Q2: ကလေးရဲ့ ပတ်စ်ပို့ (Passport) မှာ နိုင်ငံခြားစာလုံး (Alphabet) နဲ့ နာမည်ထည့်လို့ရမလား?
A2: ဟုတ်ကဲ့၊ ရပါတယ်။ (別名併記制度)။ ဂျပန်ပတ်စ်ပို့မှာ မူလအားဖြင့် ヘボン式ローマ字 ကို သုံးပေမဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဇနီးမောင်နှံရဲ့ ကလေးတွေဆိုရင်တော့ ကွင်းစကွင်းပိတ်နဲ့ နိုင်ငံခြားသားအမည်ကို တွဲပြီး ဖော်ပြလို့ရပါတယ် (ဥပမာ- Sato (Smith) Taro)။ ဒါအတွက် နိုင်ငံခြားအစိုးရက ထုတ်ပေးထားတဲ့ 出生証明書 လိုမျိုး အထောက်အထားတွေ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။
Q3: ကွာရှင်းပြတ်စဲသွားရင် အမည်က ဘယ်လိုဖြစ်မလဲ?
A3: လုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် မူတည်ပြီး ကွဲပြားပါတယ်။ လက်ထပ်စဉ်က မြို့နယ်ရုံးမှာ အကြောင်းကြားရုံနဲ့ နာမည်ပြောင်းထားတာဆိုရင် ကွာရှင်းပြီး ၃ လအတွင်း မြို့နယ်ရုံးမှာပဲ အမည်ဟောင်း ပြန်ပြောင်းနိုင်ပါတယ်။ ၃ လကျော်သွားရင်တော့ 家庭裁判所 ကို သွားရမှာဖြစ်လို့ ကွာရှင်းပြီးနောက် လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို အမြန်ဆုံး ဆောင်ရွက်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့
နာမည်ဆိုတာ မိသားစုရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အရေးကြီးတဲ့အရာ ဖြစ်ပါတယ်။ လုပ်ငန်းစဉ် မှားယွင်းတာ ဒါမှမဟုတ် ကာလကျော်လွန်သွားတာမျိုးဆိုရင် 家庭裁判所 မှာ ရှည်လျားတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ရင်ဆိုင်ရနိုင်ပါတယ်။
"ကိုယ့်အတွက် ဘယ်လုပ်ငန်းစဉ်က အကောင်းဆုံးဖြစ်မလဲ?" ဒါမှမဟုတ် "ကလေးရဲ့ အနာဂတ်အတွက် နာမည်ကို ဘယ်လိုပေးသင့်လဲ?" စတဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ ရှိနေရင် ဗီဇာနဲ့ ဥပဒေရေးရာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ 行政書士 နဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးဖို့ တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။ သင့်ရဲ့ မိသားစုဘဝ အသစ်အတွက် ဥပဒေနဲ့ လက်တွေ့ပိုင်းကနေ အကောင်းဆုံး ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
