अन्तर्राष्ट्रिय विवाह जीवनको एउटा ठूलो कोसेढुङ्गा हो। एक-अर्काको संस्कृति र मूल्य मान्यतालाई सम्मान गर्दै नयाँ जीवनको सुरुवात गर्नु निकै सुखद कुरा हो। तर, जब प्रक्रिया सुरु हुन्छ, "国籍 के हुन्छ?", "名字 (थर) परिवर्तन गर्नुपर्छ?", "戸籍 कसरी दर्ता हुन्छ?" जस्ता प्रश्नहरू मनमा आउनु स्वाभाविक हो।
इन्टरनेटमा खोजे पनि धेरैजसो कानुनी शब्दहरू मात्र हुने भएकाले बुझ्न गाह्रो हुन सक्छ।
यस लेखमा, म "国籍・戸籍・苗字" सँग सम्बन्धित प्रश्नहरूलाई सामान्य मानिसले पनि सजिलै बुझ्न सक्ने गरी सरल भाषामा व्याख्या गर्दैछु।
१. अन्तर्राष्ट्रिय विवाहमा国籍 कस्तो हुन्छ? "स्वचालित प्राप्ति" को जोखिम
"जापानी र विदेशी नागरिकबीच विवाह भएपछि के 国籍 स्वतः परिवर्तन हुन्छ?" भनेर धेरैजना चिन्तित हुनुहुन्छ। तर, जापानको कानुन अनुसार विवाह गर्दैमा स्वतः日本国籍 गुम्ने वा अर्को देशको国籍 प्राप्त हुने भन्ने हुँदैन।
यद्यपि, ध्यान दिनुपर्ने केही विशेष अवस्था छन्। जीवनसाथीको देशअनुसार "त्यो देशको नागरिकसँग विवाह गर्ने व्यक्तिलाई स्वतः सो देशको国籍 दिइने" कानुन हुन सक्छ।
उदाहरणका लागि, केही देशहरूमा त्यहाँका स्थानीय पुरुषसँग विवाह गर्ने विदेशी महिलालाई विवाहको साथसाथै सोही देशको国籍 दिइन्छ। यदि जापानी नागरिकले "आफ्नो इच्छा विपरीत" यो प्रणालीमार्फत अर्को देशको国籍 प्राप्त गरेमा, जापानको国籍 गुम्दैन, तर परिणामस्वरुप "दोहोरो国籍" को अवस्था सिर्जना हुन्छ।
यदि दोहोरो国籍 भयो भने, निश्चित समयभित्र कुन देशको国籍 रोज्ने (国籍選択) भन्ने घोषणा गर्नुपर्ने हुन्छ। यदि यसलाई बेवास्ता गरियो भने पछि समस्या आउन सक्छ, त्यसैले जीवनसाथीको देशको कानुन कस्तो छ भन्ने कुरा पहिले नै बुझि राख्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ।
अर्कोतर्फ, यदि तपाईं आफैंले इच्छा गरेर "मलाई त्यो देशको国籍 चाहिएको छ" भनी निवेदन दिएर प्राप्त गर्नुभयो भने, जापानको国籍法 अनुसार जापानको国籍 गुम्नेछ। विवाहको अवसरमा अर्को देशको国籍 प्राप्त गर्दा, यो केवल प्रक्रियाको हिस्सा हो वा तपाईंको इच्छाले रोजेको国籍 हो, आफ्नो अवस्थालाई स्पष्ट पार्नुहोस्।
२. "戸籍" जापानी नागरिकको लागि मात्र हो। विवाहपछि के हुन्छ?
"विवाह गरेपछि, विदेशी जीवनसाथीको नाम पनि मेरो戸籍मा आउँछ कि?" भन्ने प्रश्न मलाई धेरै सोधिन्छ।
छोटकरीमा भन्नुपर्दा, जापानको戸籍 भनेको "जापानी नागरिक" को पहिचान प्रमाणित गर्ने कागजात हो, त्यसैले विदेशी नागरिक戸籍मा पर्न सक्दैनन्। केवल जापानी नागरिकको戸籍मा "婚姻の事実" (विवाह भएको कुरा) उल्लेख हुनेछ भनेर बुझ्नुहोस्।
जब जापानी नागरिक र विदेशी नागरिकको विवाह हुन्छ, यदि ती जापानी नागरिक पहिले नै戸籍को प्रमुख (筆頭者) हुनुहुन्छ भने, त्यही戸籍मा जीवनसाथीको नाम उल्लेख हुन्छ। यदि हुनुहुन्न भने नयाँ戸籍 बनाइन्छ र त्यसमा विवाहको तथ्य दर्ता गरिन्छ।
अर्थात्, तपाईंको戸籍 हेर्दा पनि जीवनसाथी विदेशी हुन् भन्ने कुरा केवल "婚姻事項" को स्तम्भमा मात्र थाहा हुन्छ। विदेशी जीवनसाथी जापानका नागरिकजस्तै戸籍謄本मा आउने होइनन् भन्ने कुरा याद राख्नुहोस्।
३. "苗字" (थर) को समस्या। के परिवर्तन गर्नुपर्छ? के गर्न सकिन्छ?
"अन्तर्राष्ट्रिय विवाह गरेपछि जीवनसाथीकोथर (苗字) मा मिलाउनै पर्छ?" भनेर धेरैजना दुविधामा हुनुहुन्छ। सिद्धान्ततः विवाह गर्दैमा स्वतःथर परिवर्तन हुँदैन।
तर, दम्पतीको थर एउटै होस् भन्ने चाहना हुनु स्वाभाविक हो। जापानी नागरिकले विदेशी जीवनसाथीको थरमा परिवर्तन गर्न केही उपायहरू छन्:
① विवाहपछिको ६ महिनाभित्रको विशेष प्रावधान (市町村役場 मा निवेदन) विवाह भएको ६ महिनाभित्र हो भने,家庭裁判所को अनुमति नलिई市町村役場मा "外国人配偶者の氏への変更届" बुझाएर जीवनसाथीको थरमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। यो अवस्थामा जीवनसाथीको थर कान्जी (漢字) मा नभए पनि (अङ्ग्रेजी अक्षर आदि भए पनि), काताकाना (カタカナ) मा थर राख्न सकिन्छ।
② 家庭裁判所को अनुमति लिने तरिका यदि ६ महिना नाघिसकेको छ वा मिडल नेमलाई थरमा समावेश गर्ने जस्ता विशेष अवस्था छ भने,家庭裁判所मा "氏の変更許可" को लागि निवेदन दिनुपर्छ। "केवल थर परिवर्तन गर्न मन लागेर" भन्ने कारणले मात्र अनुमति नपाइन सक्छ, तर "सामाजिक जीवनमा एउटै थर प्रयोग गर्नुपर्ने आवश्यकता" लाई प्रमाणित गर्न सकियो भने थर परिवर्तन गर्न सकिन्छ।
४. 在留資格 (VISA) सँगको सम्बन्ध
यी प्रक्रियाहरूसँगै अति नै महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको "在留資格申請" (VISA आवेदन) हो। विवाह गर्दैमा जापानमा बसिरहन पाउने अधिकार स्वतः प्राप्त हुँदैन।
"日本人の配偶者等" भन्ने在留資格 प्राप्त गर्नको लागि, केवल विवाह दर्ता गरेर मात्र पुग्दैन, विवाहको वास्तविकता र भविष्यमा स्थायी रूपमा जीविकोपार्जन गर्न सक्ने आर्थिक अवस्थाको बारेमा "入管" लाई बलियो प्रमाण पेस गर्नुपर्छ।国籍選択や苗字変更の手続きが在留資格申請に直接影響することはありませんが、これらすべての手続きを並行して進めるには、想像以上にエネルギーが必要です。
【Q&A】
Q1. विदेशी जीवनसाथी पनि "住民票" मा पर्नुहुन्छ?
A. हो, पर्नुहुन्छ। हाल,中長期在留者 वा特別永住者 आदि निश्चित在留資格を持つ外国人は、日本人と同じように住民基本台帳制度को दायरामा आउनुहुन्छ। विवाह गरी सँगै बस्न थालेपछि市町村役場मा世帯合併को प्रक्रिया पूरा गरेपछि, एउटै परिवारको रूपमा住民票मा नाम आउनेछ।
Q2. यदि जीवनसाथीको मिडल नेम छ भने, के म मेरो थरमा थप्न सक्छु?
A. सामान्यतया, मिडल नेमलाई नामको अंश मानिने भएकाले यसलाई सिधै जापानी थरमा थप्न सकिँदैन। यदि जीवनसाथीको मिडल नेमलाई आफ्नो थरमा राख्नै पर्ने छ भने,家庭裁判所मा "氏の変更許可" को प्रक्रिया अघि बढाउँदा त्यसको आवश्यकता प्रस्ट पार्नुपर्छ र अनुमति लिनुपर्छ। यो प्रक्रिया अलि जटिल हुने भएकाले विशेषज्ञसँग सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ।
Q3. यदि国籍選択 (国籍 रोज्ने) नगरेमा, के साँच्चै जापानको国籍 गुम्छ?
A. जापानको国籍法 अनुसार, यदि दोहोरो国籍को अवस्था भयो भने तोकिएको समयभित्र एउटा国籍 रोज्नुपर्छ।法務大臣बाट "कुन国籍 लिने हो रोज्नुहोस्" भनी सूचना आउने सम्भावना शून्य छैन। यदि सो सूचना पालना गरिएन भने, अन्त्यमा जापानको国籍 गुम्ने जोखिम हुन्छ। "मलाई त केही हुँदैन" भनेर ढुक्क नबसी, नियम बुझेर तोकिएको समयभित्र प्रक्रिया पूरा गर्नुहोस्।
निष्कर्ष
अन्तर्राष्ट्रिय विवाहका प्रक्रियाहरू कानुन र नियमसँग जोडिएकाले धेरै जटिल महसुस हुन सक्छ। तर, एउटा-एउटा गर्दै राम्ररी मिलाउँदै जाने हो भने यो असम्भव छैन।
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको तपाईंहरू भविष्यमा जापानमा कस्तो जीवन बिताउन चाहनुहुन्छ र कस्तो योजना बनाउनुहुन्छ भन्ने हो। थर,戸籍, र在留資格申請 लगायत कुनै पनि कुरामा चिन्ता छ भने एक्लै नसोच्नुहोस्, बरु नजिकैको विशेषज्ञ वा入管業務मा अनुभवी行政書士सँग सल्लाह गर्नुहोस्।
तपाईंहरूको नयाँ जीवन सुखद र खुसीयालीपूर्ण होस्, यही कामना गर्दछु।
