နိုင်ငံတကာ အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် ဘဝ၏ အရေးကြီးသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် တန်ဖိုးထားမှုများကို လေးစားရင်း ဘဝသစ်တစ်ခုကို အတူတကွ စတင်လိုက်ခြင်းသည် အလွန်ပင် ကောင်းမွန်လှသည်။ သို့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို စတင်လုပ်ဆောင်သည့်အခါ "国籍 က ဘယ်လိုဖြစ်သွားမလဲ?"၊ "နာမည် (苗字) ကို ပြောင်းဖို့ လိုအပ်သလား?"၊ "戸籍 ကို ဘယ်လို မှတ်ပုံတင်ရမလဲ?" စသည့် မေးခွန်းများစွာ ထွက်ပေါ်လာတတ်သည်။
အင်တာနက်တွင် ရှာဖွေကြည့်သော်လည်း ဥပဒေဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများသာ များပြားလွန်းသဖြင့် နားလည်ရ ခက်ခဲသည်ဟု ခံစားရသူများလည်း ရှိပေလိမ့်မည်။
ဤဆောင်းပါးတွင် နိုင်ငံတကာ အိမ်ထောင်ပြုခြင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် "国籍・戸籍・苗字" ဆိုင်ရာ မေးခွန်းများကို အထွေထွေလူထု နားလည်လွယ်စေရန်အတွက် ရိုးရှင်းစွာ ရှင်းပြပေးသွားပါမည်။
၁။ နိုင်ငံတကာ အိမ်ထောင်ပြုခြင်းတွင် 国籍 ဘယ်လိုဖြစ်သွားမလဲ? "အလိုအလျောက်ရရှိခြင်း" ၏ ထောင်ချောက်
"ဂျပန်လူမျိုးနှင့် လက်ထပ်လိုက်လျှင် 国籍 က အလိုအလျောက် ပြောင်းသွားသလား?" ဟု စိုးရိမ်နေသူများ ရှိတတ်သည်။ သို့သော် ဂျပန်ဥပဒေအရ လက်ထပ်လိုက်ရုံမျှနှင့် ဂျပန် 国籍 ကို အလိုအလျောက် ဆုံးရှုံးခြင်း သို့မဟုတ် အခြားနိုင်ငံ၏ 国籍 ကို အလိုအလျောက် ရရှိခြင်းမျိုး မရှိပါ။
သို့သော် သတိထားရမည့် အချက်တစ်ခုရှိသည်။ လက်တွဲဖော်၏ နိုင်ငံပေါ်မူတည်၍ "ထိုနိုင်ငံသူ/သားနှင့် လက်ထပ်လျှင် ထိုနိုင်ငံ၏ 国籍 ကို အလိုအလျောက် ပေးအပ်မည်" ဆိုသော ဥပဒေမျိုး ရှိတတ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် အချို့နိုင်ငံများတွင် ထိုနိုင်ငံမှ အမျိုးသားနှင့် လက်ထပ်သော နိုင်ငံခြားသူအမျိုးသမီးအား လက်ထပ်သည့်အချိန်တွင် ထိုနိုင်ငံ၏ 国籍 ကို ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ အကယ်၍ ဂျပန်လူမျိုးတစ်ဦးသည် ဤစနစ်ကြောင့် "မိမိဆန္ဒမပါဘဲ" အခြားနိုင်ငံ၏ 国籍 ကို ရရှိသွားပါက ဂျပန် 国籍 ကို ဆုံးရှုံးမည်မဟုတ်သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် "နှစ်နိုင်ငံ 国籍 (Double Citizenship)" အခြေအနေ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။
နှစ်နိုင်ငံ 国籍 ဖြစ်သွားပါက သတ်မှတ်ကာလအတွင်း မည်သည့် 国籍 ကို ရွေးချယ်မည် (国籍選択) ဆိုသည်ကို ကြေညာရန် လိုအပ်သည်။ အကယ်၍ လျစ်လျူရှုထားမိပါက မမျှော်လင့်ထားသော ပြဿနာများ ဖြစ်လာနိုင်သဖြင့် လက်တွဲဖော်၏ နိုင်ငံတွင် မည်သည့်ဥပဒေမျိုး ရှိသလဲဆိုသည်ကို ကြိုတင်စစ်ဆေးထားရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။
တစ်ဖက်တွင် မိမိကိုယ်တိုင်က "ထိုနိုင်ငံ၏ 国籍 ကို လိုချင်သည်" ဟု လျှောက်ထားပြီး ရယူခဲ့ပါက ဂျပန် 国籍法 အရ ဂျပန် 国籍 ကို ဆုံးရှုံးရမည် ဖြစ်သည်။ လက်ထပ်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အခြားနိုင်ငံ၏ 国籍 ကို ရယူတော့မည်ဆိုလျှင် ၎င်းသည် ရိုးရိုးလုပ်ထုံးလုပ်နည်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလား၊ သို့မဟုတ် 国籍 ကို ရွေးချယ်သည့် လုပ်ရပ်လား ဆိုသည်ကို မိမိ၏ အခြေအနေကို သေချာစွာ စီစစ်ထားပါ။
၂။ "戸籍" သည် ဂျပန်လူမျိုးများအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ လက်ထပ်လိုက်လျှင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ?
"လက်ထပ်လိုက်ရင် လက်တွဲဖော်ဖြစ်သူ နိုင်ငံခြားသားရဲ့ နာမည်ကလည်း ကျွန်တော့်ရဲ့ 戸籍 ထဲ ရောက်သွားမှာလား?" ဟု မေးလေ့ရှိကြသည်။
အတိုချုပ်ပြောရလျှင် ဂျပန်၏ 戸籍 သည် "ဂျပန်လူမျိုး" ၏ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များကို အများပြည်သူသိရှိစေရန် မှတ်တမ်းတင်သည့် စာရွက်စာတမ်း ဖြစ်သောကြောင့် နိုင်ငံခြားသားများမှာ 戸籍 ထဲတွင် ပါဝင်ခွင့်မရှိပါ။ ဂျပန်လူမျိုး၏ 戸籍 ထဲတွင် "婚姻の事実" ကိုသာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်ဟုသာ နားလည်ပေးပါ။
ဂျပန်လူမျိုးနှင့် နိုင်ငံခြားသား လက်ထပ်သည့်အခါ ထိုဂျပန်လူမျိုးသည် 戸籍 ၏ အကြီးအကဲ (筆頭者) ဖြစ်နေပြီးသားဆိုလျှင် ထို 戸籍 ထဲတွင် လက်တွဲဖော်၏ နာမည်ကို မှတ်တမ်းတင်မည် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အကြီးအကဲ မဟုတ်သေးလျှင် 戸籍 အသစ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပြီး 婚姻の事実 ကို မှတ်တမ်းတင်မည် ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သင်၏ 戸籍 ကို ကြည့်လိုက်လျှင်လည်း လက်တွဲဖော်သည် နိုင်ငံခြားသား ဖြစ်ကြောင်းကို "婚姻事項" ကော်လံတွင်သာ သိရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြားသား လက်တွဲဖော်သည် ဂျပန်လူမျိုးကဲ့သို့ 戸籍謄本 တွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ကြောင်း မှတ်သားထားပါ။
၃။ "苗字" (နာမည်) နှင့် ပတ်သက်သော စိုးရိမ်ပူပန်မှု။ ပြောင်းသင့်သလား? ပြောင်းလို့ရသလား?
"နိုင်ငံတကာ အိမ်ထောင်ပြုပြီးရင် လက်တွဲဖော်ရဲ့ 苗字 နဲ့ လိုက်ပြောင်းပေးရမှာလား?" ဟု စိုးရိမ်သူများစွာ ရှိသည်။ မူလအားဖြင့် လက်ထပ်လိုက်ရုံနှင့် 苗字 က အလိုအလျောက် ပြောင်းသွားခြင်းမျိုး မရှိပါ။
သို့သော် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးလုံး နာမည်တူဖြစ်ချင်သည်ဆိုလျှင်လည်း သဘာဝကျသော ကိစ္စဖြစ်သည်။ ဂျပန်လူမျိုးက နိုင်ငံခြားသား လက်တွဲဖော်၏ 苗字 သို့ ပြောင်းလဲရန် နည်းလမ်းအချို့ ရှိသည်။
① လက်ထပ်ပြီး ၆ လအတွင်း အထူးကိစ္စရပ် (市町村役場 သို့ တင်သွင်းခြင်း) လက်ထပ်ပြီး ၆ လအတွင်းဆိုလျှင် 家庭裁判所 ၏ ခွင့်ပြုချက်မလိုဘဲ 市町村役場 သို့ "外国人配偶者の氏への変更届" ကို တင်သွင်းခြင်းဖြင့် လက်တွဲဖော်၏ 苗字 သို့ ပြောင်းလဲနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံခြားသား လက်တွဲဖော်၏ 苗字 က Kanji (漢字) မဟုတ်ဘဲ အခြားစာလုံးများ ဖြစ်နေလျှင်ပင် Katakana ဖြင့် 苗字 ကို သုံးစွဲနိုင်သော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။
② 家庭裁判所 ၏ ခွင့်ပြုချက်ရယူနည်း ၆ လ ကျော်သွားပြီဆိုလျှင်၊ သို့မဟုတ် မိဒယ်နိမ်း (Middle Name) ကိုပါ 苗字 ထဲ ထည့်ချင်သည်ဆိုလျှင် 家庭裁判所 သို့ "氏の変更許可" ကို လျှောက်ထားရမည် ဖြစ်သည်။ "ပြောင်းချင်လို့" ဆိုသည့် အကြောင်းပြချက်သက်သက်ဖြင့် ခွင့်ပြုချက် မရနိုင်သော်လည်း "လူမှုဘဝတွင် နာမည်တူ သုံးစွဲရန် လိုအပ်ကြောင်း" ကို သက်သေပြနိုင်လျှင် 苗字 ကို ပြောင်းလဲနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
၄။ 在留資格 (VISA) နှင့် ဆက်စပ်မှု
အထက်ပါ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့်အတူ အလွန်အရေးကြီးသည်မှာ "在留資格 (VISA)" လျှောက်ထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ လက်ထပ်လိုက်ရုံနှင့် ဂျပန်တွင် ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် အလိုအလျောက် ရရှိသွားခြင်းမျိုး မဟုတ်ပါ။
"日本人の配偶者等" ဟုခေါ်သော 在留資格 ကို ရရှိရန်အတွက် လက်ထပ်ကြောင်း တင်ပြရုံသာမက နှစ်ဦး၏ လက်ထပ်မှုသည် စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် တည်ငြိမ်သော ဘဝနေထိုင်မှု ရှိကြောင်းကို 入管 ထံတွင် ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တင်ပြရန် လိုအပ်သည်။ 国籍 ရွေးချယ်ခြင်း၊ 苗字 ပြောင်းခြင်း စသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် 在留資格申請 အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု မရှိသော်လည်း လုပ်ငန်းစဉ် အားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် လုပ်ဆောင်ရခြင်းမှာ စိတ်ရောလူပါ ပင်ပန်းနိုင်ပါသည်။
【Q&A】 မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ
Q1. နိုင်ငံခြားသား လက်တွဲဖော်ကလည်း "住民票" ထဲ ပါဝင်ပါသလား?
A. ဟုတ်ပါသည်၊ ပါဝင်ပါသည်။ လက်ရှိတွင် 中長期在留者 သို့မဟုတ် 特別永住者 ကဲ့သို့သော သတ်မှတ်ထားသော 在留資格 ကို ရရှိထားသည့် နိုင်ငံခြားသားများသည် ဂျပန်လူမျိုးများနှင့်အတူတူပင် 住民基本台帳制度 ၏ အကျုံးဝင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ လက်ထပ်ပြီး အတူနေထိုင်မည်ဆိုလျှင် 市町村役場 တွင် 世帯合併 လုပ်ငန်းစဉ်ကို လုပ်ဆောင်ပြီးနောက် မိသားစုဝင်အဖြစ် 住民票 တွင် မှတ်တမ်းတင်ရမည် ဖြစ်သည်။
Q2. လက်တွဲဖော်တွင် မိဒယ်နိမ်း (Middle Name) ရှိလျှင် ကျွန်တော့်ရဲ့ 苗字 ထဲ ထည့်လို့ရပါသလား?
A. မူလအားဖြင့် မိဒယ်နိမ်းကို "နာမည်၏ အစိတ်အပိုင်း" အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ဂျပန် 苗字 ထဲသို့ တိုက်ရိုက် ထည့်သွင်း၍ မရပါ။ အကယ်၍ လက်တွဲဖော်၏ မိဒယ်နိမ်းကို မိမိ 苗字 ထဲ ထည့်ချင်လျှင် 家庭裁判所 တွင် "氏の変更許可" လုပ်ငန်းစဉ် လုပ်ဆောင်သည့်အခါ လိုအပ်ကြောင်းကို ရှင်းပြပြီး ခွင့်ပြုချက်ရယူရမည် ဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းစဉ်မှာ အနည်းငယ် ရှုပ်ထွေးသောကြောင့် ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အကြံပြုလိုပါသည်။
Q3. 国籍 ကို မရွေးချယ်ဘဲ နေလျှင် တကယ်ပဲ ဂျပန် 国籍 ကို ဆုံးရှုံးမှာလား?
A. ဂျပန် 国籍法 အရ နှစ်နိုင်ငံ 国籍 အခြေအနေ ဖြစ်လာပါက သတ်မှတ်ကာလအတွင်း 国籍 ကို ရွေးချယ်ရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ 法務大臣 ထံမှ "မည်သည့် 国籍 ကို ရွေးချယ်မည်နည်း" ဟု အကြောင်းကြားလာနိုင်ခြေမှာ သုညမဟုတ်ပါ။ အကယ်၍ အကြောင်းကြားချက်ကို လိုက်နာခြင်းမရှိပါက နောက်ဆုံးတွင် ဂျပန် 国籍 ကို ဆုံးရှုံးသွားမည့် အန္တရာယ် ရှိသည်။ "ငါ့အတွက်တော့ အဆင်ပြေမှာပါ" ဟု တွေးမနေဘဲ စနစ်ကို မှန်ကန်စွာ နားလည်ပြီး သတ်မှတ်ကာလအတွင်း လိုအပ်သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို အပြီးသတ် လုပ်ဆောင်ပါ။
အနှစ်ချုပ်
နိုင်ငံတကာ အိမ်ထောင်ပြုခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များသည် ဥပဒေနှင့် စနစ်များ ရှုပ်ထွေးစွာ ဆက်စပ်နေသောကြောင့် အလွန်ပင် ခက်ခဲသည်ဟု ခံစားရနိုင်ပါသည်။ သို့သော် တစ်ခုချင်းစီကို စနစ်တကျ ဖြေရှင်းသွားမည်ဆိုလျှင် မလုပ်နိုင်စရာ မရှိပါ။
အရေးကြီးဆုံးမှာ သင်တို့နှစ်ဦး ဂျပန်တွင် မည်ကဲ့သို့သော ဘဝမျိုးဖြင့် နေထိုင်လိုသနည်း၊ အနာဂတ်အတွက် မည်သို့သော စီမံကိန်းများ ရှိသနည်း ဆိုသည်ပင် ဖြစ်သည်။ 苗字၊ 戸籍 လုပ်ငန်းစဉ်များမှသည် 在留資格申請 အထိ စိုးရိမ်စရာရှိပါက တစ်ယောက်တည်း ပူပန်မနေဘဲ အနီးအနားရှိ ကျွမ်းကျင်သူ သို့မဟုတ် 入管業務 တွင် ကျွမ်းကျင်သော 行政書士 နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။
သင်တို့နှစ်ဦး၏ ဘဝသစ်သည် ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့ပါစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်း တောင်းအပ်ပါသည်။
