जापानमा लामो समय बस्दा यहाँको संस्कृति र जीवनशैली हाम्रो लागि परिचित भइसकेको हुन्छ। हालका वर्षहरूमा, विवाहको एउटा रूपको रूपमा 'फ्याक्ट-फ्याक्ट म्यारिज' (कानूनी विवाह नगरी सँगै बस्ने) छनोट गर्ने दम्पतीहरू बढ्दै गएका छन्। धेरै विकसित देशहरूमा यो सामान्य भए पनि, जापानमा यसरी बस्दा भविष्यको जीवन योजनामा के-कस्ता असर पर्न सक्छन् भन्नेबारे तपाईंले कहिल्यै गम्भीर भएर सोच्नुभएको छ?
वास्तवमा, जापानको कानून अनुसार 'फ्याक्ट-फ्याक्ट म्यारिज' (事実婚) मा रहनु भनेको भविष्यको सुरक्षा—विशेषगरी सम्पत्ति विरासत (Inheritance) र पेन्सनको सन्दर्भमा—ठूलो जोखिम हुनु हो।
आज, जापानमा ढुक्कसँग बस्नका लागि तपाईंले जान्नैपर्ने 'विरासत (Inheritance)' र '遺族年金 (Survivor's Pension)' को नियमहरूलाई सरल भाषामा बुझाउँदै छु।
事実婚को अवस्थामा के '相続人' (कानूनी उत्तराधिकारी) बन्न सकिन्छ?
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा यो हो: जापानको कानून अनुसार, तपाईंहरू जति लामो समयदेखि सँगै बस्नुभएको भए पनि र परिवार जस्तै व्यवहार भए पनि, यदि कानूनी रूपमा '婚姻届' (विवाह दर्ता) पेश गर्नुभएको छैन भने, पार्टनरको निधन हुँदा तपाईंलाई '相続人' को रूपमा स्वीकार गरिँदैन।
अर्थात, यदि '遺言書' (वसीयतनामा) छैन भने, तपाईंले पार्टनरको सम्पत्ति स्वतः प्राप्त गर्न सक्नुहुन्न। यो सँगै लामो जीवन बिताएका दम्पतीहरूका लागि धेरै चिन्ताजनक वास्तविकता हो।
त्यसो भए, कसरी सुरक्षित हुने त?
भविष्य सुरक्षित राख्न '遺言書' को महत्त्व
फ्याक्ट-फ्याक्ट म्यारिजमा रहेको पार्टनरलाई सम्पत्ति छोड्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भनेको '遺言書' बनाउनु हो। यदि तपाईंले कानूनले तोकेको ढाँचामा '遺言書' तयार गर्नुभयो भने, आफ्नो सम्पत्ति पार्टनरलाई हस्तान्तरण गर्न सकिन्छ।
साथै, यदि तपाईंहरूका सन्तान छन् भने, '遺言書' मार्फत '認知' (पितृत्व स्वीकार) गरेर बच्चालाई पनि '相続人' को अधिकार दिलाउन सकिन्छ। परिवारको भविष्य सुरक्षित राख्न यो एक अनिवार्य कदम हो।
तर, यहाँ एउटा सावधानी छ। यदि तपाईंको पार्टनरको 'अघिल्लो वैवाहिक सम्बन्धबाट सन्तान' छन् भने, ती सन्तानको '遺留分' (कानूनी रूपमा पाउने न्यूनतम अधिकार) सुरक्षित हुन्छ। त्यसैले, तपाईंले '遺言書' मा सबै सम्पत्ति वर्तमान पार्टनरलाई दिने भनेर लेखे पनि, पछि अघिल्ला सन्तानले '遺留分' दाबी गरेमा उनीहरूलाई हिस्सा दिनुपर्ने हुन सक्छ।
अर्को महत्त्वपूर्ण सुरक्षा: '遺族年金' (Survivor's Pension)
अर्को कुरा '遺族年金' को हो। यो पार्टनरको निधनपछि आर्थिक सहारा बन्ने महत्त्वपूर्ण प्रणाली हो, तर फ्याक्ट-फ्याक्ट म्यारिजमा रहेका जोडीहरूका लागि यो सुविधा पाउनु निकै चुनौतीपूर्ण हुन्छ।
सार्वजनिक पेन्सन प्रणालीबाट '遺族年金' पाउनका लागि, तपाईंले सरकारी कार्यालयमा निम्न दुई कुरा प्रमाणित गर्नुपर्छ: १. लामो समयदेखि फ्याक्ट-फ्याक्ट म्यारिजको रूपमा सँगै बसेको प्रमाण। २. निधन भएका व्यक्तिको आम्दानीबाटै तपाईंको जीविकोपार्जन चलिरहेको थियो भन्ने प्रमाण।
जापानमा बस्दैमा यो स्वतः पाइँदैन। यसका लागि करार पत्र ('公証役場' मा बनाएको '公正証書' भए अझ बलियो हुन्छ), '生計が同一' (एउटै भान्छा र आर्थिक कारोबार) भएको देखाउने तलब विवरण, '扶養手当' को रेकर्ड र '健康保険の被扶養者証' जस्ता ठोस प्रमाणहरू आवश्यक पर्छन्। विदेशीहरूका लागि यी कागजातहरूको अनुवाद पनि चाहिन्छ।
विशेष गरी, यदि तपाईं समलिङ्गी जोडी हुनुहुन्छ भने, हालको जापानी सार्वजनिक पेन्सन प्रणाली अन्तर्गत '遺族年金' को लागि योग्य हुन अत्यन्तै कठिन छ।
तपाईंले जान्नैपर्ने प्रश्नोत्तर (Q&A)
Q1: '公証役場' मा गएर '内縁関係' (लिव-इन सम्बन्ध) को कागजात बनाउनु आवश्यक छ?
हो, यो अत्यन्त प्रभावकारी हुन्छ। '公正証書' जस्ता आधिकारिक कागजातले तपाईंको सम्बन्ध प्रमाणित गर्न सजिलो बनाउँछ। '遺言書' सँगै यो पनि बनाउनु राम्रो हुन्छ।
Q2: '健康保険の被扶養者' बनेको छु, यो पर्याप्त छैन र?
यो एउटा बलियो प्रमाण त हो, तर यसले मात्र सम्पत्ति विरासत वा पेन्सनका सबै समस्याहरू समाधान गर्दैन। यसलाई 'सँगै आर्थिक रूपमा आश्रित थियौं' भन्ने पुष्टि गर्ने एउटा आधारको रूपमा मात्र बुझ्नुपर्छ।
Q3: जापानको कानूनबारे अन्योल छ, कहाँ सल्लाह लिने?
'日本年金機構' को परामर्श केन्द्रमा अंग्रेजी, चिनियाँ, भियतनामी र नेपाली भाषामा पनि परामर्श लिन सकिन्छ। समस्या समाधानको लागि पहिले विशेषज्ञसँग आफ्नो अवस्थाबारे कुरा गर्नु सबैभन्दा छिटो उपाय हो।
निष्कर्ष
तपाईंको पार्टनरसँग जापानमा खुसीसाथ लामो समयसम्म बस्नका लागि, यहाँको कानूनी नियमहरूलाई सही रूपमा बुझ्नु र पूर्वतयारी गर्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।
-
फ्याक्ट-फ्याक्ट म्यारिजमा कानून अनुसार '相続人' बन्न सकिँदैन।
-
'遺言書' बनाएर मात्र पार्टनर वा बच्चाको भविष्य सुरक्षित गर्न सकिन्छ।
-
'遺族年金' पाउन कडा प्रमाणहरू आवश्यक पर्छ, त्यसैले समयमै तयारी गर्नुहोस्।
"हामी अझै युवा छौं" वा "हामी स्वस्थ छौं" भनेर सोच्ने आजको समय नै, भविष्यको जीवन योजनाबारे सोच्ने उत्तम समय हो। यदि तपाईंलाई ठोस प्रक्रिया वा '遺言書' लेख्ने तरिकाबारे समस्या छ भने, कृपया एकजना Administrative Scrivener (行政書士) सँग सल्लाह गर्नुहोस्।
