जापानजस्तो विदेशी संस्कृतिमा घुलमिल भएर काम गर्नु र जीवन बिताउनु आफैंमा एउटा ठूलो र साहसी चुनौती हो। तर, कहिलेकाहीँ रातको समयमा तपाईंलाई यस्तो लाग्दैन? "यदि अचानक बिरामी परें वा कुनै दुर्घटना भयो र जापानमा मेरो हेरचाह गर्ने कोही नभएको अवस्थामा मेरो देहान्त भयो भने, मेरो कोठाको सामानहरू कसले व्यवस्थापन गर्ला? मेरो पार्थिव शरीरलाई कसले मेरो देशसम्म पुर्याउला?"
विशेष गरी जापानमा एक्लै बस्दै आउनुभएका विदेशीहरूका लागि यो प्रश्न "अशुभ" वा "डरलाग्दो" कुरा होइन, बरु "जापानमा सम्मानका साथ बाँच्नका लागि गर्नुपर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण तयारी" हो।
यस पटक, जापानमा लामो समयसम्म ढुक्क भएर बस्नका लागि तपाईंले जान्नैपर्ने "死後事務委任契約" (मृत्युपछिको व्यवस्थापन सम्झौता) को बारेमा बुझाउँदै छु।
"死後事務委任契約" के हो? — तपाईंको अनुपस्थितिमा अन्तिम प्रक्रियाहरू पूरा गर्ने सम्झौता
सजिलो भाषामा भन्दा, तपाईंको मृत्युपछि गर्नुपर्ने कामहरू अरू कसैलाई जिम्मा लगाउने सम्झौता नै यो हो।
जापानमा मानिसको मृत्यु भएपछि धेरै प्रक्रियाहरू पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ। जस्तै: अन्त्येष्टि (फ्युनेरल) को प्रबन्ध, सरकारी कार्यालयमा रिपोर्टिङ, घरभाडाको हिसाब-किताब, युटिलिटी बिलहरूको भुक्तानी र सम्भव भएमा आफ्नो मातृभूमिमा अस्तु लैजाने कार्य आदि। यदि परिवारका सदस्यहरू सँगै हुनुहुन्छ भने उहाँहरूले यो काम गर्न सक्नुहुन्छ। तर, जापानमा भरपर्दो परिवार नभएको खण्डमा यो सबै काम कसले गर्ला?
यसैका लागि "死後事務委任契約" आवश्यक पर्छ। तपाईं जीवित र स्वस्थ भएकै बेला, तपाईंले "विश्वासिलो विशेषज्ञ (行政書士 आदि)" वा "तेस्रो पक्ष" लाई तपाईंको मृत्युपछिका सम्पूर्ण प्रशासनिक कार्यहरू जिम्मा लगाउने सम्झौता गर्नुहुन्छ।
तपाईंले "遺言書" (वसीयतनामा) को बारेमा सुन्नुभएको होला। तर, "遺言書" मुख्यतया "मेरो सम्पत्ति कसले पाउने?" भन्ने निर्णय गर्नका लागि हुन्छ, जबकि "死後事務委任契約" चाहिँ "सम्पत्ति बाहेकका मृत्युपछिका प्रशासनिक कामहरू" पूरा गर्नका लागि गरिन्छ। यी दुवैलाई सँगै राख्नुभयो भने तपाईंले जापानमा कसैलाई पनि हैरानी नदिई सम्मानजनक रूपमा आफ्नो जीवनको अन्तिम अध्याय पूरा गर्न सक्नुहुन्छ।
विशेषज्ञका रूपमा, १० प्रकारका "निश्चितता (Peace of Mind)" जो तपाईंले पाउन सक्नुहुन्छ:
यो सम्झौतामार्फत तपाईंले निम्न कुराहरू सुरक्षित गर्न सक्नुहुन्छ:
१. चिकित्सा खर्चको भुक्तानी: अस्पतालको बाँकी बिल छ भने, तपाईंले राख्नुभएको रकमबाट चुक्ता गरिन्छ। २. घरको सम्झौता खारेजी: कोठा खाली गर्ने र भाडा वा धरौटी (deposit) को हिसाब मिलाउने काम गरिन्छ। घरबेटीका लागि पनि यसले पछिका समस्याहरू हटाउँछ। ३. केयर होम वा सुविधाको भुक्तानी: यदि तपाईं कुनै संस्थामा हुनुहुन्छ भने, त्यहाँको अन्तिम भुक्तानीको व्यवस्था। ४. अन्त्येष्टि (Funeral): तपाईंको इच्छा अनुसारको अन्तिम संस्कार र दाहसंस्कार। ५. मन्दिर वा चिहानको प्रबन्ध: जापानको रीतिरिवाज अनुसार अन्तिम विश्रामस्थलको तयारी। ६. 永代供養 (सधैंभरि पूजा/हेरचाह): भविष्यमा तपाईंको रेखदेख गर्ने कोही नभए पनि चिहानको सरसफाइको व्यवस्था। ७. 相続財産管理人 (सम्पत्ति व्यवस्थापक) को छनोट: यदि सम्पत्ति बाँकी रह्यो भने त्यसको कानुनी व्यवस्थापन। ८. कोठा खाली गर्ने: सामानहरू हटाउने र कोठालाई पहिलेकै अवस्थामा फर्काउने। ९. सरकारी कार्यालयलाई सूचना: मृत्युको जानकारी र 出入国在留管理庁 (आप्रवासन सेवा नियन्त्रण विभाग) सम्बन्धी आवश्यक कानुनी प्रक्रिया। १०. खर्चको व्यवस्था: माथि उल्लेख गरिएका सबै कार्यका लागि अग्रिम रूपमा राखिएको रकमबाट भुक्तानी गरिन्छ।
विशेष गरी जापानमा काम गर्ने विदेशीहरूका लागि "९ नम्बर" (सरकारी रिपोर्टिङ) एकदमै महत्वपूर्ण छ। 入管法 (आप्रवासन नियन्त्रण ऐन) अनुसार, कुनै विदेशीको मृत्यु भएमा कम्पनी वा आफन्तले रिपोर्ट गर्नुपर्ने हुन्छ। यो सम्झौताले मृत्युपछिका कानुनी झमेलाहरू सहज बनाउँछ र तपाईंको वरिपरिका मानिसहरू वा कम्पनीमाथि पर्ने बोझलाई कम गर्छ।
"आफ्नो मातृभूमि फर्कने" विकल्प पनि छ
"म मरेपछि मेरो देश फर्कन चाहन्छु" भन्ने चाहना धेरैको हुन सक्छ। "死後事務委任契約" अन्तर्गत तपाईंको पार्थिव शरीरलाई मातृभूमि पठाउने व्यवस्था पनि गर्न सकिन्छ। यसका लागि "Embalming" (विशेष रसायन प्रयोग गरी शरीर सुरक्षित राख्ने विधि) अनिवार्य हुन्छ। लामो दुरीको हवाई यात्राका लागि यो प्रक्रिया आवश्यक हुन्छ। यो अलि खर्चिलो भए पनि, "अन्तिममा आफ्नो देश पुग्ने" तपाईंको इच्छा पूरा गर्ने यो एक भरपर्दो माध्यम हो।
कम्पनी (रोजगारदाता) का लागि एक सन्देश
यो सम्झौताको महत्त्व केवल व्यक्तिलाई मात्र होइन, विदेशी कामदार राख्ने जापानी कम्पनीहरूका लागि पनि छ। यदि कुनै कर्मचारीको मृत्यु भएमा, कम्पनीको HR विभागले निकै कठिन परिस्थिति सामना गर्नुपर्छ। विदेशी परिवारसँग समन्वय गर्ने, भाषाको समस्या, र सामान व्यवस्थापन गर्ने जस्ता काम HR का लागि बोझिलो हुन सक्छ।
जापानमा विदेशी कामदारहरू बढ्दै जाँदा यो समस्या सामान्य बन्दै गएको छ। कम्पनीले福利厚生 (कर्मचारी कल्याणकारी सुविधा) को रूपमा यसबारे जानकारी दिनु वा सहयोग गर्नु कम्पनीको जोखिम व्यवस्थापन (Risk Management) र कर्मचारीप्रतिको जिम्मेवारी दुवैका हिसाबले निकै उन्नत कदम मानिन्छ।
[Q&A] प्रायः सोधिने प्रश्नहरू
Q1: यदि मसँग "遺言書" छ भने, के यो सम्झौता चाहिन्छ?
A: दुवै हुनु राम्रो हुन्छ। "遺言書" सम्पत्ति बाँडफाँडका लागि हो, तर अन्त्येष्टि वा घर खाली गर्ने जस्ता "व्यावहारिक काम" यसले कभर गर्दैन। यो सम्झौताले तपाईंको अनुपस्थितिमा सरकारी कार्यालय वा घरबेटीसँग कुराकानी गर्ने एउटा आधिकारिक 'विन्डो' को काम गर्छ।
Q2: मसँग धेरै पैसा छैन, के म यो गर्न सक्छु?
A: पक्कै पनि सक्नुहुन्छ। तपाईंको बजेट अनुसार अन्त्येष्टिको स्तर वा अन्य सेवाहरू छनोट गर्न सकिन्छ। अहिले तपाईंसँग भएको क्षमताअनुसार नै विशेषज्ञसँग सल्लाह गरेर योजना बनाउन सकिन्छ।
Q3: यो सम्झौता कहाँ गर्ने?
A: सामान्यतया यसको कानुनी मान्यताका लागि "公正証書" (नोटरी डकुमेन्ट) बनाउनुपर्छ। त्यसका लागि行政書士 जस्ता विशेषज्ञको मद्दत लिनुपर्छ र公証役場 (नोटरी कार्यालय) मा गएर दर्ता गरिन्छ।
अन्त्यमा — जापानमा बिताएको जीवनको सुन्दर समापनका लागि
जापानलाई प्रेम गर्नु र यहाँ इमान्दारिताका साथ काम गर्नु आफैंमा गर्वको कुरा हो। तर, जीवनको अन्त्य अनिश्चित छ।
"死後事務委任契約" गर्नु भनेको मर्नु वा अशुभ हुनु होइन। यो त "मैले जापानमा बाँचें" भन्ने प्रमाणलाई कसैलाई पनि हैरानी नदिई, आफ्नो चाहना अनुसार समापन गर्ने एउटा जिम्मेवार कार्य हो। यो तपाईंले आफैंलाई दिने अन्तिम उपहार हो।
अहिलेको व्यस्त जीवनबाट थोरै समय निकालेर आफ्नो भविष्यको सुरक्षाबारे सोच्नुहोस्। यदि तपाईंलाई के गर्ने भनेर थाहा छैन वा कसरी सुरु गर्ने भन्ने अन्योल छ भने, हामीलाई ढुक्क भएर सोध्न सक्नुहुन्छ। हामी तपाईंलाई सहयोग गर्न सधैं तत्पर छौं।
