जापानमा काम गरिरहनुभएका वा जापान आउने योजनामा रहनुभएका सम्पूर्ण नेपाली साथीहरू, नमस्कार। म जापानमा भिसा (在留資格) तथा अध्यागमन सम्बन्धी काम गर्ने 行政書士 (Gyoseishoshi) हुँ।
समाचार वा सामाजिक सञ्जालमा तपाईंले "技能実習制度" भन्ने शब्द सुन्नुभएको होला। तर, यो प्रणाली वास्तवमा के हो र यसले तपाईंको जीवनमा कस्तो असर पार्छ भन्ने कुरा ठ्याक्कै बुझ्न अलि गाह्रो हुन सक्छ। "सीप सिक्न पाइन्छ" भनेर जापान आउनुभयो, तर सोचेभन्दा परिस्थिति फरक छ... यस्तो चिन्ता र अन्योलमा धेरै साथीहरू हुनुहुन्छ।
आज म तपाईंहरूलाई 日本の技能実習制度 को बारेमा सरल भाषामा बुझाउने प्रयास गर्दैछु। यसको वास्तविक उद्देश्य के हो? अहिलेको समस्याहरू के हुन्? र भविष्यमा हुन लागेको परिवर्तन कस्तो छ? यी सबै कुराहरूलाई कानुनी शब्दहरूको भारी नबोकाई, व्यावहारिक रूपमा चर्चा गर्नेछौं।
१. 技能実習制度 भन्नाले के हो?
技能実習制度 को मूल उद्देश्य "अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग" हो। जापानमा सिकेको सीप र ज्ञानलाई आफ्नो देशमा फर्केर प्रयोग गर्दै देशको आर्थिक विकासमा मद्दत पुर्याउनु यसको मुख्य लक्ष्य हो। यो प्रणाली जापानको श्रमशक्तिको अभाव पूर्ति गर्ने वा "सस्तो कामदार" जुटाउने माध्यमको रूपमा बनाइएको होइन।
तर, वास्तविकता के छ? धेरै ठाउँमा, विदेशी कामदारहरूलाई जापानी मानिसहरूले गर्न नचाहेको कामलाई धान्ने "श्रमिक" को रूपमा मात्र हेरिने गरेको पाइन्छ। यसरी "सिद्धान्त (सीप हस्तान्तरण)" र "वास्तविकता (कामदारको सुनिश्चितता)" बीचको खाडलले नै धेरै समस्याहरू निम्त्याइरहेको छ।
実習生 लाई स्वीकार गर्ने तरिका मुख्यतया दुई प्रकारका छन्:
-
企業単独型: जापानको ग्रुप कम्पनी वा व्यापारिक साझेदारले विदेशका कर्मचारीहरूलाई सीधै स्वीकार गर्ने तरिका।
-
団体監理型: 事業協同組合 वा 商工会議所 जस्ता संस्थाहरूले जिम्मा लिएर मातहतका कम्पनीहरूमा實習 गराउने तरिका (कुल संख्याको ९०% भन्दा बढी यही प्रकारको छ)।
तपाईंहरू जापान आउँदा प्रायः यही पछिल्लो 団体監理型 मा संलग्न हुनुहुन्छ। यसमा, तपाईंहरूको実習 अवस्थाको जाँच गर्ने र सुरक्षा गर्ने काम 監理団体 भन्ने संस्थाले गर्छ।
२. 実習 कसरी अगाडि बढ्छ? (३ देखि ५ वर्षको चरण)
技能実習 सामान्यतया "1号", "2号", र "3号" गरी चरणबद्ध रूपमा अगाडि बढ्छ:
-
技能実習1号 (पहिलो वर्ष): जापान आएपछिको तालिमपछि सीप सिक्न सुरु गर्ने अवधि।
-
技能実習2号 (दोस्रो र तेस्रो वर्ष): सिकेको सीपलाई अझ गहन बनाउने अवधि।
-
技能実習3号 (चौथो र पाँचौं वर्ष): सीपमा थप निपुणता हासिल गर्ने अवधि।
नोट: 3号 मा जानका लागि स्वीकार गर्ने कम्पनी र 監理団体 "優良" (राम्रो) भनेर प्रमाणित हुनुपर्छ र實習生 आफैंले पनि सीप मूल्यांकन परीक्षा पास गर्नुपर्छ।
यो अवधिभर, तपाईंहरूलाई 労働基準法 (श्रम मानक ऐन) र 最低賃金法 (न्यूनतम ज्याला ऐन) जस्ता जापानी कानुनहरू लागू हुन्छन्। यदि तपाईंहरूले तोकिएको तलब पाउनुभएको छैन वा जबरजस्ती धेरै घण्टा काम गर्न बाध्य पारिएको छ भने, त्यो सरासर कानुनविपरीत हो।
३. "ऋण" र "जागिर परिवर्तन गर्न नपाउने" समस्या किन हुन्छ?
यस प्रणालीको सबैभन्दा ठूलो संरचनात्मक समस्या भनेको "आफ्नै देशमा तिर्नुपर्ने अत्यधिक शुल्क" र "सजिलै जागिर परिवर्तन गर्न नपाउनु" हो।
जापानमा實習 गर्ने कुरा आफ्नो इच्छामा आधारित हुनुपर्ने भए तापनि, धेरै साथीहरूले आफ्नो देशमा चर्को शुल्क वा धरौटी बुझाउनुपरेको कारणले गर्दा "ऋण तिर्नका लागि काम गर्नुपर्ने" बाध्यात्मक परिस्थितिमा हुनुहुन्छ। यसले गर्दा "सीप सिक्ने" उद्देश्य भन्दा "ऋण तिर्ने" प्राथमिकतामा पर्छ।
साथै, हालको प्रणालीमा, आफ्नो इच्छाले सजिलै अर्को कम्पनीमा (जागिर परिवर्तन) जान पाइँदैन। "भाग्न नमिल्ने" यो वातावरणले गर्दा कार्यस्थल नराम्रो भए पनि बाध्य भएर सहन गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
४. पछिल्लो अपडेट: अब के परिवर्तन हुँदैछ?
तपाईंहरूका लागि एउटा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण खबर छ। जापान सरकारले यो 技能実習制度 को संरचनालाई पूर्ण रूपमा समीक्षा गरी "育成就労制度" भन्ने नयाँ प्रणालीमा जाने निर्णय गरेको छ।
अहिलेको 技能実習制度 लाई खारेज गरी, जनशक्तिको अभाव भएको क्षेत्रमा "जनशक्ति सुरक्षित गर्ने र विकास गर्ने" उद्देश्यले नयाँ 在留資格 बनाइने भएको छ। सरकारको घोषणाअनुसार, निश्चित सर्तहरू पूरा भएमा आफ्नो इच्छाले "जागिर परिवर्तन (転籍)" गर्ने सुविधा पनि पहिलेको भन्दा सहज हुने दिशामा छलफल अघि बढिरहेको छ।
यसको विस्तृत नियमहरू आउन बाँकी नै छ, तर यो तपाईंहरूको श्रम अधिकारको सुरक्षा गर्न र राम्रो वातावरणमा करियर निर्माण गर्नका लागि एउटा ठूलो कदम हो।
[Q&A] प्रायः सोधिने प्रश्नहरू
Q1: अहिलेको कम्पनीमा काम गर्न गाह्रो भयो, के म तुरुन्तै जागिर परिवर्तन गर्न सक्छु?
A: हालको 技能実習制度 मा, कम्पनी टाट पल्टिएको वा कानुन तोडिएको जस्ता विशेष परिस्थितिबाहेक जागिर परिवर्तन गर्न मिल्दैन। तर, नयाँ 育成就労制度 मा जाने प्रक्रियासँगै यो नियम लचिलो हुनेछ। यदि तपाईं अहिले गम्भीर दुर्व्यवहार वा कानुनको उल्लंघनमा पर्नुभएको छ भने, सहेर नबस्नुहोस् र 監理団体 वा हामी जस्ता विज्ञहरूसँग तुरुन्त सल्लाह लिनुहोस्।
Q2: देशमा धेरै शुल्क तिरेर आएको छु, अब के गर्ने?
A: यो धेरै जटिल समस्या हो। तर, सबैभन्दा पहिले "कति, कसलाई तिरेको हो" भन्ने रेकर्ड (रसिद वा बैंक स्टेटमेन्ट) सुरक्षित राख्नुहोस्। यदि त्यो गैरकानुनी धरौटी वा बढी शुल्क हो भने, यो प्रमाणले पछि सहयोग पुर्याउँछ। एक्लै चिन्ता नगर्नुहोस्, पहिला विज्ञहरूसँग सल्लाह लिनुहोस्।
Q3: समस्या पर्दा कहाँ सल्लाह लिने?
A: सुरुमा 外国人技能実習機構 (OTIT) को परामर्श शाखामा सम्पर्क गर्नु राम्रो हुन्छ। उनीहरू यो प्रणालीलाई नियमन गर्ने सरकारी निकाय हुन्। यदि तलब नपाएको वा कामको सर्तमा समस्या छ भने 労働基準監督署 (श्रम कार्यालय) मा पनि जान सक्नुहुन्छ। तैपनि समाधान भएन भने, वा भिसा सम्बन्धी प्रक्रियामा समस्या छ भने 行政書士 सँग सल्लाह लिनुहोस्।
अन्त्यमा: तपाईंको भविष्यको लागि
जापानमा काम गर्न तपाईंहरूले गरिरहनुभएको मिहिनेत साँच्चै तारिफयोग्य छ। भाषाको समस्यालाई छिचोलेर, अर्को देशमा सीप सिक्न खोज्ने तपाईंहरूको साहस सबैले सम्मान गर्नुपर्ने विषय हो।
अहिलेको प्रणालीमा समस्याहरू हुन सक्छन्, तर जापानको कानुनले यदि तपाईंले सही प्रक्रिया अपनाउनुभयो भने तपाईंलाई सुरक्षा गर्ने प्रयास गर्छ। "केही कुरा गलत छ" भन्ने लाग्यो भने, त्यो तपाईंको अधिकार सुरक्षित गर्ने पहिलो कदम हो।
