"म जापानमा काम गर्न त चाहन्छु, तर के मैले भिसा पाउन सकूँला र?" "विदेशी कामदार राख्न त मन छ, तर कस्तो खालको शैक्षिक योग्यता वा कामको अनुभव भयो भने 就労 भिसा पाइन्छ होला, केही बुझ्नै सकिएन..."
जापानमा विदेशी नागरिकले कानुनी रूपमा काम गर्नका लागि सरकारबाट काम गर्ने अनुमति पाएको 在留資格 (जसलाई सामान्य भाषामा 就労 भिसा भनिन्छ) लिनु आवश्यक हुन्छ। तर, कानुनका कुराहरू अलि गाह्रो हुने भएकाले आफू त्यसको लागि योग्य छु कि छैन भनेर आफैंले पत्ता लगाउन सजिलो छैन।
यस लेखमा, जापानको 在留資格 सम्बन्धी काम गर्ने विशेषज्ञ 行政書士 ले विदेशी नागरिकहरूले जापानमा काम गर्नका लागि आवश्यक पर्ने शैक्षिक योग्यता (学歴) र कामको अनुभव (实务经验) का सर्तहरूका बारेमा एकदमै सजिलो तरिकाले बुझाउनेछन्।
अफिसको कामलाई केन्द्रित गर्ने मुख्य भिसा र कार्यक्षेत्र (फिल्ड) को कामलाई मुख्य मान्ने नयाँ भिसा (特定技能) बीचको फरक पनि तपाईंले राम्रोसँग बुझ्न सक्नुहुनेछ, त्यसैले कृपया यो लेख अन्तिमसम्म पढ्नुहोला।
1. जापानको 就労 भिसाको आधारभूत कुरा: 「技術・人文知識・国際業務」 भनेको के हो?
यदि कुनै विदेशी नागरिकले जापानमा अफिसको काम (डेस्क वर्क) वा विशेष प्राविधिक ज्ञान चाहिने काम गर्नुहुन्छ भने, सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने 在留資格 नै 「技術・人文知識・国際業務」 हो।
यो भिसालाई मुख्य रूपमा तलका ३ वटा क्षेत्रका कामहरूमा बाँडिएको हुन्छ:
-
技術 (विज्ञान तथा प्राविधिक क्षेत्र): सिस्टम इन्जिनियर, प्रोग्रामर, अटोमोबाइल डिजाइनर, सिभिल इन्जिनियर आदि।
-
人文知識 (मानविकी तथा कमर्स क्षेत्र): प्लानिङ, मार्केटिङ, सेल्स, एकाउन्ट, जनरल अफेयर्स आदि।
-
国際業務 (अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्र सम्बन्धी काम): अनुवादक (ट्रान्सलेटर/इन्टरप्रेटर), भाषा शिक्षक, वैदेशिक व्यापार हेर्ने स्टाफ, डिजाइनर आदि।
यो भिसा पाउनका लागि काम गर्ने व्यक्तिको शैक्षिक योग्यता (学歴) वा अहिलेसम्मको कामको अनुभव, उसले जापानमा गर्ने भनिएको कामको प्रकृतिसँग मिल्दोहुनुपर्छ। अब यसका विस्तृत सर्तहरू बारे बुझौं।
2. 【सर्त १】शैक्षिक योग्यता (学歴) को बारेमा
कलेज वा विश्वविद्यालय पास गरेर जापानमा जागिर खानका लागि शैक्षिक योग्यताको एउटा निश्चित मापदण्ड तोकिएको छ। सामान्यतया, "विश्वविद्यालय (University) पास गरेको" वा सो सरहको शैक्षिक योग्यता हुनुपर्छ।
① विश्वविद्यालय वा स्नातकोत्तर (जापान भित्र वा बाहिर जहाँको भए पनि हुन्छ) जापान भित्रको मात्र नभई आफ्नै देश (जस्तै नेपाल) वा अन्य कुनै देशको विश्वविद्यालयबाट ब्याचलर, मास्टर्स वा पीएचडी पास गरेर डिग्री हासिल गर्नुभएको छ भने शैक्षिक योग्यताको सर्त पूरा हुन्छ। २ वर्षे कलेज (短大) पास गरेकाहरू पनि यसको लागि योग्य हुन्छन्।
② जापानको 専門学校 (भोकेशनल कलेज) जापानको 文部科学省 (शिक्षा मन्त्रालय) बाट मान्यता प्राप्त 専門学校 बाट पास भई "専門士" वा "高度専門士" को उपाधि पाएको हुनुपर्छ।
-
ध्यान दिनुपर्ने कुरा: जापान बाहिरका प्राविधिक वा व्यावसायिक विद्यालय (전문학교) बाट पास भएको हकमा भने सामान्यतया यो भिसाको लागि शैक्षिक योग्यता पुगेको मानिँदैन। विश्वविद्यालय र यो कलेज बीचको सबैभन्दा ठूलो फरक यही हो।
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा: "पढेको विषय र कामको क्षेत्र मिल्नुपर्छ" विश्वविद्यालय वा 専門学校 पास गर्दैमा जे पायो त्यही काम गर्न पाइन्छ भन्ने हुँदैन। "तपाईंले कलेजमा के विषय पढ्नुभयो (मेजर सब्जेक्ट)" र "जापानमा गर्ने काम" बीच बलियो सम्बन्ध हुनु अनिवार्य छ। उदाहरणका लागि, विश्वविद्यालयमा इकोनोमिक्स (अर्थशास्त्र) पढेको व्यक्तिले आईटी कम्पनीमा प्रोग्रामरको रूपमा भिसा एप्लाई गर्यो भने, "पढाइ र कामको विषय मिलेन" भनेर भिसा रिजेक्ट हुने सम्भावना एकदमै धेरै हुन्छ।
3. 【सर्त २】कामको अनुभव को बारेमा
"कलेज वा जापानको 専門学校 पास गरेको छैन भने के जापानमा काम गर्नै पाइँदैन त?" भन्ने सोच्नुभएको छ भने, त्यस्तो बिल्कुलै होइन। शैक्षिक योग्यता नभए पनि यदि तपाईंसँग सम्बन्धित काममा "धेरै वर्षको व्यावहारिक अनुभव" छ भने भिसा पाउने सम्भावना रहन्छ।
आवश्यक पर्ने अनुभवको अवधि तपाईं कुन क्षेत्रमा काम गर्दै हुनुहुन्छ भन्ने कुरामा भर पर्छ:
① 技術 (प्राविधिक) वा 人文知識 (मानविकी/कमर्स) को कामको हकमा: १० वर्ष वा सोभन्दा बढीको अनुभव यदि तपाईं सिस्टम इन्जिनियर वा एकाउन्ट/सेल्सको एक्सपर्टको रूपमा काम गर्न चाहनुहुन्छ भने १० वर्षभन्दा बढीको कामको अनुभव चाहिन्छ। यो "१० वर्ष" को अवधिमा कम्पनीमा काम गरेको समय मात्र नभई, विश्वविद्यालय, प्राविधिक कलेज वा हाई स्कूलको विशेष कोर्समा त्यो विषय पढेको समय (कलेज पढेको अवधि) लाई पनि जोड्न मिल्छ।
② 国際業務 (अनुवाद, दोभासे, भाषा शिक्षक आदि) को कामको हकमा: ३ वर्ष वा सोभन्दा बढीको अनुभव आफ्नो देशको संस्कृति वा भाषाको प्रयोग हुने काम (जस्तै अनुवादक, दोभासे, भाषा स्कूलको शिक्षक, वैदेशिक मार्केटिङ आदि) गर्ने हो भने ३ वर्ष वा सोभन्दा बढीको अनुभव भए पुग्छ। तर, यसमा एउटा विशेष नियम छ: यदि तपाईंले विश्वविद्यालय (ब्याचलर) पास गर्नुभएको छ भने कामको अनुभव शून्य (विल्कुलै नयाँ) भए पनि अनुवाद वा दोभासेको काम गर्न पाउनुहुन्छ।
-
यो कामको अनुभव प्रमाणित गर्नका लागि तपाईंले पहिले काम गरेको देश वा जापानको कम्पनीबाट 在職証明書 (काम गरेको प्रमाणपत्र) लिनुपर्ने हुन्छ। यदि पहिले काम गरेको कम्पनी बन्द भइसकेको छ वा कुनै कारणले यो प्रमाणपत्र निकाल्न सकिएन भने यो प्रक्रियाबाट भिसा पाउन एकदमै गाह्रो हुन्छ।
4. शैक्षिक योग्यता र अनुभव केही पनि नचाहिने? कार्यक्षेत्रमा काम गर्न पाइने 「特定技能ビザ」
अहिलेसम्म हामीले कुरा गरेको 「技術・人文知識・国際業務」 भिसा भनेको विशेष ज्ञान चाहिने अफिसको काम वा प्राविधिक कामका लागि मात्र हो। त्यसैले रेस्टुरेन्टमा ग्राहकलाई खाना सर्भ गर्ने वा पकाउने, फ्याक्ट्रीको लाइनको काम, कन्सट्रक्सन (निर्माण) क्षेत्र, केयरगिभर (वृद्धवृद्धाको रेखदेख) जस्ता कार्यक्षेत्रका कामहरू (जसलाई सामान्य कामको क्षेत्र भनिन्छ) गर्न यो भिसाले दिँदैनथ्यो।
तर, जापानमा कामदारको चरम अभावलाई कम गर्नका लागि सन् २०१९ देखि एउटा नयाँ 在留資格 सुरु गरियो, जसको नाम हो 「特定技能」。
यो 「特定技能」 को सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको यसमा कुनै पनि "शैक्षिक योग्यता" वा "वर्षौंको कामको अनुभव" चाहिँदैन।
特定技能ビザ पाउनका लागि चाहिने २ वटा सर्तहरू शैक्षिक योग्यता र अनुभव नचाहिने भए पनि तपाईंले तलका २ वटा परीक्षा भने पास गर्नैपर्छ:
-
日本語能力試験 (N4 वा सोभन्दा माथि) वा 国際交流基金日本語基礎テスト (A2 लेभल वा सोभन्दा माथि) दैनिक जीवनमा सामान्य कुराकानी गर्न सक्ने र जापानको जनजीवन एवं काममा समस्या नहुने स्तरको जापानी भाषाको ज्ञान हुनुपर्छ।
-
सम्बन्धित क्षेत्रले लिने 「技能試験」 (सीप परीक्षा) तपाईं जुन क्षेत्रमा काम गर्न चाहनुहुन्छ (उदाहरणका लागि: रेस्टुरेन्ट, होटल, केयरगिभर, फ्याक्ट्री वा मेसिनरी सामान उत्पादन आदि), त्यो क्षेत्रको आधारभूत ज्ञान र सीप छ कि छैन भनेर जाँचिने परीक्षा हो।
१८ वर्ष पूरा भएको र यी दुवै "जापानी भाषा परीक्षा" र "技能試験" पास गरेर जापानमा काम गर्ने कम्पनी निश्चित भयो भने, शैक्षिक योग्यता नभए पनि जापानमा काम गर्न पाइन्छ।
कस्ता मानिसहरूले यो भिसाको लागि प्रयास गरिरहेका छन्? अहिले यो 特定技能ビザ मार्फत जापानमा काम गर्ने बाटो एकदमै धेरै विस्तार भइरहेको छ:
-
जापानमा पढ्दै गरेका तर विश्वविद्यालय नगई सिधै कामको क्षेत्रमा छिटो काम गर्न चाहने अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरू (स्टुडेन्ट)।
-
家族滞在 भिसामा जापानमा बसिरहेका र अझ धेरै समय काम गरेर राम्रो आम्दानी गर्न चाहनेहरू।
-
यसअघि 技能実習生 (ट्रेनी) को रूपमा जापानमा काम गरेर आफ्नो देश फर्किएका र फेरि जापान आएर काम गर्न चाहनेहरू (यदि 技能実習 राम्रोसँग पूरा गरेर फर्केको हो भने परीक्षा छुट हुने सुविधाहरू पनि छन्)।
-
ध्यान दिनुहोला: 特定技能 अन्तर्गत जे पायो त्यही काम गर्न पाइँदैन। सरकारले तोकेका निश्चित क्षेत्रहरूमा मात्र काम गर्न पाइन्छ। तर, कानुन संशोधन हुँदै जाँदा काम गर्न पाइने क्षेत्रहरू बिस्तारै थपिँदै गएका छन्, जसले गर्दा विदेशीहरूका लागि जापानमा काम गर्ने अवसरहरू अझ बढ्दै गइरहेका छन्।
5. धेरैले जान्न खोजेका कुरा! 就労 भिसा सम्बन्धी केही प्रश्नोत्तर (Q&A)
विदेशी आवेदकहरू वा कम्पनीका म्यानेजरहरूबाट हाम्रो कार्यालयमा धेरै सोधिने ३ वटा मुख्य प्रश्नहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:
Q1. मैले आफ्नो देशमा विश्वविद्यालय पास गरेको छु तर मेरो मेजर विषय "साहित्य (Literature)" हो। मैले जापानको आईटी कम्पनीमा "सेल्स (Sales)" को कामको लागि 就労 भिसा पाउन सक्छु?
A1. भिसा पाउने सम्भावना एकदमै राम्रो रहन्छ। 「技術・人文知識・国際業務」 भिसाको हकमा, यदि तपाईंसँग विश्वविद्यालयको डिग्री (ब्याचलर) छ भने जापानको 専門学校 पास गरेकाहरूको तुलनामा "पढेको विषय र कामको सम्बन्ध" लाई अलि लचिलो तरिकाले हेरिन्छ। साहित्य वा मानविकी पढेका व्यक्तिमा हुने लोजिकल थिन्किङ वा कम्युनिकेशन स्किललाई सेल्स वा मार्केटिङ जस्ता文系 (कमर्स/ह्युमानिटिज) को काममा प्रयोग गर्न सकिन्छ भनेर सकारात्मक रूपमा लिइन्छ। तर, तपाईंले गर्ने काममा सामान्य मजदुरी जस्तो काम समावेश छैन भनेर प्रमाणित भने गर्नुपर्छ।
Q2. 特定技能ビザ मा काम गर्दा जापानमा सधैंभरि बस्न मिल्छ? अनि नेपालबाट परिवारलाई जापान बोलाउन पाइन्छ कि पाइँदैन?
A2. यो तपाईं कुन स्टेज (1号 कि 2号) मा हुनुहुन्छ भन्ने कुरामा भर पर्छ। 特定技能 मा 「1号」 र 「2号」 गरी दुईवटा चरण हुन्छन्। सुरुमा पाइने 「特定技能1号」 को हकमा जापानमा बस्न पाइने कुल अवधि बढीमा ५ वर्ष मात्र हुन्छ र यसमा आफ्नो देशबाट परिवारलाई (家族滞在 भिसामा) बोलाउन पाइँदैन। तर, काम गर्दै जाँदा माथिल्लो लेभलको परीक्षा पास गरेर यदि तपाईं 「特定技能2号」 मा पुग्नुभयो भने जापान बस्ने अवधिको सीमा हट्छ (भिसा रिन्यु गरेर सधैं बस्न मिल्छ) र आफ्नो श्रीमान/श्रीमती वा छोराछोरीलाई पनि जापान बोलाएर सँगै राख्न पाइन्छ।
Q3. १० वर्षको अनुभव प्रमाणित गर्ने 在職証明書 मा मैले कलेज पढ्दा गरेको पार्ट-टाइम जक (आरुबाइतो) को समय पनि जोड्न मिल्छ?
A3. मिल्दैन, सामान्यतया फुल-टाइम (सधैं काम गर्ने आधिकारिक स्टाफको रूपमा) काम गरेको अनुभवलाई मात्र मान्यता दिइन्छ। कलेज पढ्दा हप्ताको केही घण्टा मात्र गरेको आरुबाइतोको अवधिलाई यो १० वर्षको अनुभवमा जोड्न मिल्दैन। साथै, त्यो प्रमाणपत्रमा "काम गरेको थियो" भनेर मात्र पुग्दैन, तपाईंले त्यहाँ के-के "कामको जिम्मेवारी" सम्हाल्नुभएको थियो, त्यसको विस्तृत विवरण लेखिएको हुनुपर्छ।
6. निष्कर्ष: आफ्नो लागि सबैभन्दा उपयुक्त भिसा छनोट गर्नुहोस्
जापानमा काम गर्नका लागि पाइने 就労 भिसाका आ-आफ्नै उद्देश्य र कडा जाँचबुझका नियमहरू हुन्छन्।
-
यदि तपाईंसँग राम्रो शैक्षिक योग्यता वा अफिसको कामको अनुभव छ भने ➔ 「技術・人文知識・国際業務」 तिर लाग्नु उपयुक्त हुन्छ।
-
यदि शैक्षिक योग्यता छैन तर परीक्षा पास गरेर कार्यक्षेत्रमा आफ्नो सीप देखाउन चाहनुहुन्छ भने ➔ 「特定技能」 तिर लाग्नु राम्रो हुन्छ।
तपाईं जुन भिसा एप्लाई गरे पनि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको "आफू त्यसको लागि योग्य छु भनेर अध्यागमन विभाग (इमिग्रेसन) लाई कागजपत्रद्वारा राम्रोसँग प्रमाणित गर्नु" हो। आफूसँग योग्यता भएर पनि कागजपत्र नपुग्दा वा बुझाउन नजान्दा भिसा रिजेक्ट (不許可) भएका दुखद उदाहरणहरू धेरै छन्।
यदि तपाईंलाई "मेरो शैक्षिक योग्यताले भिसा आउँछ कि आउँदैन होला" भन्ने दुविधा छ वा "कम्पनीमा विदेशी कामदार राख्न त खोजेको तर कुन भिसा मिल्छ थाहा भएन" भन्ने लागेको छ भने, कृपया एकपटक 在留資格 को काममा विशेष दख्खल भएको हाम्रो कार्यालयमा सम्पर्क गर्नुहोस्। हामी तपाईंको अवस्था हेरेर सबैभन्दा उत्तम योजना बनाइदिनेछौं र जापानमा तपाईंको नयाँ सुरुवातको लागि पूर्ण रूपमा सहयोग गर्नेछौं।
