"Mình muốn làm việc tại Nhật Bản, nhưng liệu mình có xin được visa không?" "Công ty muốn tuyển người nước ngoài, nhưng không biết ứng viên cần có bằng cấp hay kinh nghiệm thế mãnh nào mới lấy được visa 就労..."
Để người nước ngoài có thể làm việc hợp pháp tại Nhật Bản, việc xin được một 在留資格 cho phép làm việc (hay còn gọi là visa 就労) từ chính phủ là điều bắt buộc. Tuy nhiên, các văn bản luật thường rất phức tạp, khiến nhiều người gặp khó khăn trong việc tự đánh giá xem bản thân có đủ điều kiện hay không.
Trong bài viết này, 行政書士 chuyên về mảng 在留資格 của Nhật Bản sẽ giải thích một cách dễ hiểu nhất về các điều kiện liên quan đến "Bằng cấp" (học vấn) and "Kinh nghiệm làm việc thực tế" (kinh nghiệm thực tiễn) để bạn có thể sang Nhật làm việc.
Bài viết cũng sẽ giúp bạn phân biệt rõ ràng sự khác nhau giữa loại visa phổ biến dành cho công việc văn phòng và loại visa mới chủ yếu dành cho các công việc tại hiện trường (特定技能). Hãy đọc đến cuối bài viết để nắm rõ thông tin nhé!
1. Kiến thức cơ bản về visa 就労 tại Nhật: 「技術・人文知識・国際業務」 là gì?
Khi người nước ngoài làm các công việc văn phòng hoặc công việc đòi hỏi kỹ thuật, kiến thức chuyên môn tại Nhật, loại 在留資格 được sử dụng phổ biến nhất chính là 「技術・人文知識・国際業務」.
Loại visa này được chia thành 3 lĩnh vực chính sau đây:
-
技術 (Khối ngành tự nhiên/Kỹ thuật): Kỹ sư hệ thống (SE), lập trình viên, thiết kế ô tô, kỹ sư xây dựng, v.v.
-
人文知識 (Khối ngành xã hội/Kinh tế): Lập kế hoạch, marketing, bán hàng (sales), kế toán, hành chính, v.v.
-
国際業務 (Khối ngành mang tính quốc tế): Biên dịch - phiên dịch, giáo viên ngôn ngữ, phụ trách giao dịch quốc tế, nhà thiết kế, v.v.
Để xin được visa này, bằng cấp hoặc kinh nghiệm làm việc thực tế của bản thân người lao động phải hoàn toàn trùng khớp với nội dung công việc sẽ làm tại Nhật. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về các điều kiện cụ thể ngay dưới đây.
2. 【Điều kiện số 1】Về yêu cầu "Bằng cấp" (Học vấn)
Nếu bạn muốn tốt nghiệp trường lớp rồi tìm việc làm tại Nhật, học vấn của bạn cần đạt một tiêu chuẩn nhất định. Về cơ bản, bạn cần phải "Tốt nghiệp đại học" hoặc có bằng cấp tương đương.
① Đại học / Cao học (Trong hay ngoài nước Nhật đều được) Chỉ cần bạn tốt nghiệp đại học, cao học tại Nhật Bản hoặc tại Việt Nam/các quốc gia khác và nhận được bằng cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ thì đã đủ điều kiện về học vấn. Người tốt nghiệp trường cao đẳng (短大) cũng thuộc đối tượng được chấp nhận.
② 専門学校 tại Nhật Bản Bạn phải tốt nghiệp một trường 専門学校 được 文部科学省 của Nhật Bản cấp phép và được trao danh hiệu "専門士" (Chuyên gia) hoặc "高度専門士" (Chuyên gia cao cấp).
-
Lưu ý: Nếu bạn tốt nghiệp trường nghề/cao đẳng nghề ở ngoài nước Nhật (ví dụ ở Việt Nam) thì về nguyên tắc sẽ không được công nhận là đủ điều kiện học vấn cho visa này. Đây là điểm khác biệt lớn so với bằng Đại học.
Điểm quan trọng nhất: "Sự trùng khớp giữa chuyên ngành học và nội dung công việc" Không phải cứ tốt nghiệp Đại học hay 専門学校 là bạn có thể làm bất cứ công việc gì. Điều kiện tiên quyết là phải có mối quan hệ mật thiết (sự liên quan trực tiếp) giữa "Những gì bạn đã học ở trường (chuyên ngành)" và "Nội dung công việc thực tế bạn sẽ làm tại Nhật". Ví dụ: Một bạn tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế ở trường đại học, nhưng lại nộp hồ sơ xin visa làm lập trình viên tại một công ty IT. Trường hợp này rất dễ bị đánh giá là "Ngành học và công việc không liên quan đến nhau" và tỷ lệ bị từ chối visa (trượt cục) là rất cao.
3. 【Điều kiện số 2】Về yêu cầu "Kinh nghiệm làm việc thực tế"
"Nếu không tốt nghiệp Đại học hay 専門学校 tại Nhật thì hoàn toàn không có cơ hội làm việc tại Nhật sao?" Câu trả lời là không hẳn như vậy. Ngay cả khi không có bằng cấp, nếu bạn có "Kinh nghiệm làm việc thực tế nhiều năm" trong ngành đó, bạn vẫn có cơ hội xin được visa.
Số năm kinh nghiệm yêu cầu sẽ khác nhau tùy thuộc vào từng lĩnh vực cụ thể:
① Đối với công việc thuộc mảng 技術 (Kỹ thuật) hoặc 人文知識 (Kinh tế/Xã hội): Yêu cầu từ 10 năm kinh nghiệm trở lên Nếu bạn muốn làm việc với tư cách là một kỹ sư hệ thống hoặc chuyên viên kế toán, sales, bạn cần có ít nhất 10 năm kinh nghiệm thực tế. Thời gian "10 năm" này không chỉ tính số năm bạn đi làm thực tế tại các công ty, mà có thể cộng gộp cả thời gian bạn học chuyên ngành đó tại các trường đại học, cao đẳng, hoặc các khóa học chuyên chọn tại trường cấp 3.
② Đối với công việc thuộc mảng 国際業務 (Biên-phiên dịch, giáo viên ngôn ngữ, v.v.): Yêu cầu từ 3 năm kinh nghiệm trở lên Nếu bạn làm các công việc vận dụng ngôn ngữ hoặc văn hóa nước ngoài (như biên dịch, phiên dịch, giáo viên tại trường sinh ngữ, PR hướng đến thị trường quốc tế...), bạn chỉ cần có từ 3 năm kinh nghiệm thực tế trở lên là được chấp nhận. Tuy nhiên, mảng này có một ngoại lệ: Nếu bạn đã tốt nghiệp Đại học, bạn có thể vào làm công việc biên - phiên dịch ngay lập tức mà không đòi hỏi bất kỳ số năm kinh nghiệm nào (kinh nghiệm bằng 0 vẫn được).
-
Để chứng minh được số năm kinh nghiệm này, bạn bắt buộc phải xin được 在職証明書 (Giấy xác nhận công tác) từ các công ty cũ tại Việt Nam hoặc tại Nhật mà bạn đã từng làm việc. Nếu công ty cũ đã giải thể hoặc bạn không thể liên lạc để xin giấy tờ, việc đi theo con đường này sẽ trở nên vô cùng khó khăn.
4. Không cần bằng cấp, không cần kinh nghiệm? Cơ hội làm việc tại hiện trường với 「特定技能ビザ」
Visa 「技術・人文知識・国際業務」 mà chúng ta vừa tìm hiểu ở trên là loại visa dành cho công việc văn phòng hoặc kỹ thuật đòi hỏi kiến thức chuyên sâu. Do đó, về nguyên tắc, visa này không cho phép bạn làm các công việc tay chân, hiện trường (thường bị gọi là lao động phổ thông) như phục vụ hay nấu ăn tại nhà hàng, làm việc trong dây chuyền nhà máy, công trường xây dựng, hay điều dưỡng/hộ lý.
Tuy nhiên, để giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng tại Nhật, từ năm 2019, một hệ thống 在留資格 mới mang tên 「特定技能」 đã chính thức được triển khai.
Điểm cộng lớn nhất của visa 「特定技能」 là hoàn toàn KHÔNG yêu cầu bằng cấp cao đẳng, đại học và cũng KHÔNG đòi hỏi phải có nhiều năm kinh nghiệm làm việc.
2 điều kiện để nhận được 特定技能ビザ Thay vì xét duyệt bằng cấp hay kinh nghiệm, người nước ngoài chỉ cần thi đỗ 2 kỳ thi sau:
-
日本語能力試験 (từ N4 trở lên) hoặc 国際交流基金日本語基礎テスト (từ cấp độ A2 trở lên) Yêu cầu bạn phải có trình độ tiếng Nhật đủ để giao tiếp cơ bản trong đời sống hàng ngày và không gặp trở ngại trong công việc.
-
Kỳ thi 技能試験 (Kỳ thi đánh giá kỹ năng) do từng ngành tổ chức Đây là kỳ thi kiểm tra xem bạn có kiến thức và kỹ năng cơ bản trong lĩnh vực mà bạn muốn làm việc hay không (Ví dụ: Ngành nhà hàng, khách sạn, hộ lý, hay các ngành sản xuất chế tạo liên quan đến linh kiện điện tử, máy móc, cơ khí, v.v.).
Chỉ cần từ 18 tuổi trở lên, thi đỗ cả kỳ thi tiếng Nhật và kỳ thi 技能試験, đồng thời tìm được công ty tại Nhật tiếp nhận, bạn đã có thể làm việc tại Nhật mà không cần lo lắng về bằng cấp của mình.
Những ai đang thử sức với loại visa này? Hiện tại, con đường sang Nhật làm việc theo diện 特定技能ビザ đang mở rộng hơn bao giờ hết:
-
Các bạn du học sinh đang học tại Nhật nhưng muốn đi làm ngay tại các nhà máy, nhà hàng thay vì học tiếp lên Đại học.
-
Những bạn đang ở Nhật với visa 家族滞在 (Visa đoàn tụ gia đình) và muốn tìm một công việc có thời gian làm việc và thu nhập tốt hơn.
-
Những bạn trước đây là 技能実習生 (Thực tập sinh) đã hoàn thành chương trình về nước, nay muốn quay trở lại Nhật làm việc (Nếu hoàn thành chương trình 技能実習 một cách tốt đẹp, bạn sẽ được miễn các kỳ thi tùy theo ngành nghề).
-
Lưu ý: 特定技能 không phải là làm được tất cả mọi ngành nghề. Visa này chỉ giới hạn trong một số ngành công nghiệp nhất định do Chính phủ quy định. Tuy nhiên, theo các đợt sửa đổi luật, số lượng ngành nghề tiếp nhận đang ngày càng được mở rộng, mở ra nhiều cơ hội việc làm phong phú theo sự phát triển của nền kinh tế Nhật Bản.
5. Giải đáp thắc mắc về visa 就労 (Q&A)
Dưới đây là 3 câu hỏi mà văn phòng chúng tôi thường xuyên nhận được nhất từ các bạn người nước ngoài cũng như các doanh nghiệp tuyển dụng.
Q1: Mình tốt nghiệp đại học ở Việt Nam chuyên ngành "Ngôn ngữ văn học". Liệu mình có thể xin visa 就労 để làm vị trí "Nhân viên Sales" tại một công ty IT ở Nhật không?
A1: Khả năng được cấp visa là hoàn toàn có thể. Đối với visa 「技術・人文知識・国際業務」, nếu bạn đã có bằng Đại học (Cử nhân), việc xem xét mối quan hệ giữa chuyên ngành học và nội dung công việc sẽ "linh hoạt và rộng mở hơn" rất nhiều so với những bạn chỉ tốt nghiệp 専門学校 tại Nhật. Khả năng tư duy logic hay năng lực giao tiếp học được từ khối ngành bách khoa, khoa học xã hội hay văn học thường được đánh giá là có thể áp dụng tốt vào công việc thuộc khối văn phòng như "Sales" hay "Marketing". Tuy nhiên, bạn vẫn cần phải chứng minh rõ ràng rằng công việc của mình không bao gồm các đầu việc lao động tay chân đơn thuần.
Q2: Nếu làm việc theo diện 特定技能ビザ, mình có thể ở lại Nhật vĩnh viễn và bảo lãnh gia đình sang sống cùng không?
A2: Điều này phụ thuộc vào việc bạn đang ở giai đoạn nào (1号 hay 2号). 特定技能 được chia làm 2 giai đoạn là 「1号」 và 「2号」. Với visa 「特定技能1号」 mà bạn nhận được đầu tiên, tổng thời gian bạn được phép ở Nhật tối đa là 5 năm, và về nguyên tắc bạn không thể bảo lãnh gia đình (visa 家族滞在) sang Nhật. Tuy nhiên, nếu bạn nỗ lực thi đỗ kỳ thi ở mức cao hơn để chuyển đổi sang 「特定技能2号」, giới hạn về thời gian lưu trú sẽ được xóa bỏ (chỉ cần gia hạn là có thể ở lại Nhật vô thời hạn) và bạn hoàn toàn có quyền bảo lãnh vợ/chồng, con cái sang Nhật sinh sống cùng mình.
Q3: Về giấy 在職証明書 để chứng minh "10 năm" kinh nghiệm thực tế, mình có được tính cả thời gian làm thêm (Arubaito) vào không?
A3: Về nguyên tắc, chỉ những kinh nghiệm làm việc với tư cách là nhân viên chính thức (hoặc hình thức làm việc Full-time tương đương) mới được chấp nhận. Khoảng thời gian làm thêm vài tiếng một tuần khi còn là học sinh, sinh viên hầu như không thể tính vào "10 năm kinh nghiệm thực tế" này. Ngoài ra, trên giấy tờ chứng minh, không chỉ đơn thuần ghi mốc thời gian bạn đã ở công ty, mà bắt buộc phải mô tả thật chi tiết "Nội dung công việc" mà bạn đã đảm nhiệm khi đó.
6. Lời kết: Hãy lựa chọn loại visa phù hợp nhất với bản thân
Mỗi loại visa 就労 để làm việc tại Nhật Bản đều có những mục đích và tiêu chuẩn xét duyệt nghiêm ngặt riêng.
-
Nếu bạn có bằng cấp rõ ràng hoặc có kinh nghiệm làm việc văn phòng dày dặn ➔ Hướng đi phù hợp là 「技術・人文知識・国際業務」.
-
Nếu bạn không có bằng cấp nhưng sẵn sàng thi đỗ các kỳ thi để làm việc như một chuyên gia tại hiện trường ➔ Hướng đi phù hợp là 「特定技能」.
Dù bạn hướng tới loại visa nào, điều quan trọng nhất vẫn là "Phải chứng minh được bản thân đáp ứng đủ điều kiện bằng hồ sơ giấy tờ một cách mạch lạc trước Cục Quản lý xuất nhập cảnh". Đã có không ít trường hợp đáng tiếc xảy ra, dù bản thân hoàn toàn đủ điều kiện nhưng do chuẩn bị hồ sơ thiếu sót hoặc giải trình không tốt dẫn đến việc bị đánh trượt (không cấp phép).
Nếu bạn còn lo lắng "Không biết bằng cấp của mình có xin được visa không", hoặc phía doanh nghiệp "Muốn tuyển dụng nhân sự nhưng không rõ họ thuộc diện visa nào", hãy liên hệ ngay với văn phòng chuyên về 在留資格 của chúng tôi. Chúng tôi sẽ tư vấn lộ trình tối ưu nhất phù hợp với hoàn cảnh của bạn, đồng hành và hỗ trợ hết mình cho khởi đầu mới của bạn tại Nhật Bản.
