जापानमा बस्दा कहिलेकाहीं यस्तो लाग्न सक्छ, "जापानको सरकारी प्रक्रियाहरू कसरी काम गर्छन् होला?" विशेष गरी, जापानी नागरिकसँग विवाह गर्ने सोचमा हुनुहुन्छ वा विवाह गरिसक्नुभएको छ भने, धेरैले सोध्ने एउटा प्रश्न छ: "हाम्रो सम्बन्ध जापानको 戸籍 मा कसरी देखिन्छ?"
जापानको 戸籍 प्रणाली जापानी नागरिकहरूका लागि सामान्य कुरा हो, तर अन्तर्राष्ट्रिय विवाहको हकमा यसमा केही फरक नियमहरू हुन्छन्। आज, म एक 行政書士 को रूपमा, विदेशी नागरिकसँग विवाह गर्दा "戸籍" मा के कस्तो प्रक्रिया हुन्छ भन्ने कुरालाई सकेसम्म सरल भाषामा बुझाउनेछु।
अन्तर्राष्ट्रिय विवाह र "जापानको 戸籍" को सम्बन्ध
सबैभन्दा पहिले, के बुझ्नुपर्छ भने 戸籍 भनेको "जापानी नागरिक" को व्यक्तिगत विवरणहरू प्रमाणित गर्ने प्रणाली हो। त्यसैले, सामान्यतया विदेशी नागरिकहरू 戸籍 मा "दर्ता" हुँदैनन्।
तर, यसको अर्थ विदेशी जीवनसाथीको अस्तित्व जापानको सरकारी कागजपत्रमा कतै पनि देखिँदैन भन्ने होइन। जब कुनै जापानी नागरिकले विदेशी नागरिकसँग विवाह गर्छन्, उक्त जापानी नागरिकको 戸籍 मा "कसैसँग र कहिले विवाह भयो" भन्ने तथ्य स्पष्ट रूपमा लेखिन्छ।
विशेष गरी, जापानी नागरिकको 戸籍 भित्रको "婚姻事項" भन्ने खण्डमा जीवनसाथीको नाम, राष्ट्रियता र विवाहको मिति थपिने गरिन्छ। अर्थात्, जब तपाईंले 戸籍謄本 (全部事項証明書) निकाल्नुहुन्छ, त्यसमा जीवनसाथीको नाम देखिन्छ, जसले दुवै व्यक्ति कानुनी रूपमा पति-पत्नी हुन् भन्ने कुरा सरकारी कागजपत्रमार्फत प्रमाणित गर्न मद्दत गर्छ।
जीवनसाथीको "नाम" कसरी लेखिन्छ?
धेरै मानिसहरू यहाँ झुक्किन सक्छन्: "के विदेशीको नाम カタカナ मा लेखिन्छ?"
वास्तवमा, जापानको 戸籍 मा लेखिने विदेशी नागरिकको नाम सामान्यतया カタカナ मा हुन्छ। राहदानी (Passport) मा भएको अंग्रेजी नामलाई उच्चारणका आधारमा カタカナ मा रूपान्तरण गरेर लेखिन्छ।
यहाँ एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा छ, त्यो हो "नामको उच्चारण"। カタカナ मा लेख्दा उच्चारण कसरी राख्ने भन्ने कुरा एकदमै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। पछि कुनै कानुनी प्रक्रियामा "नाम फरक पर्यो" भनेर समस्या नआओस् भन्नका लागि, 婚姻届 बुझाउँदा वा अन्य प्रक्रिया गर्दा カタカナ मा नाम कसरी लेख्ने भन्ने कुरा पहिले नै सावधानीपूर्वक तय गर्नुपर्छ।
भविष्यका लागि तयारी: उत्तराधिकार (Inheritance) र 戸籍 को प्रमाण
यो अलि पछिको कुरा हुन सक्छ र कसैले सोच्न नचाहने विषय पनि हो, तर "यदि जीवनसाथीलाई केही भइहाल्यो भने के हुन्छ?" भनेर चिन्ता लाग्न सक्छ।
दुर्भाग्यवश, जापानी नागरिक वा विदेशी जीवनसाथी कसैको मृत्यु भइहालेमा, यो 戸籍 को विवरणले धेरै महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
जापानी नागरिकको 戸籍 मा विवाहको तथ्यसँगै मृत्यु भएको व्यक्तिको विवरण पनि लेखिन्छ। 戸籍謄本 निकाल्दा, जीवित जीवनसाथीले "म यो व्यक्तिको कानुनी पति/पत्नी हुँ" भनेर प्रमाणित गर्न सक्छन्। उत्तराधिकार सम्बन्धी काम गर्दा यो कागजपत्र निकै बलियो प्रमाण बन्छ।
जापानी कानुनले जीवनसाथी विदेशी भए पनि उत्तराधिकारको हकमा समान अधिकारको सुरक्षा गर्छ। 戸籍 जस्तो आधिकारिक अभिलेख छ, त्यसैले नै यस्ता प्रक्रियाहरू सजिलैसँग अघि बढ्न सक्छन्।
[Q&A]
Q1. जापानमा विवाह प्रक्रिया सुरु गर्ने कि आफ्नो देशमा, कुन पहिले गर्ने?
A. कानुनका अनुसार दुवै मध्ये जहाँबाट सुरु गरे पनि खासै फरक पर्दैन। तर प्रक्रियाको क्रमअनुसार आवश्यक कागजातहरू र पछि भिसा (Status of Residence) आवेदन गर्दा लाग्ने समय फरक पर्न सक्छ। उदाहरणका लागि, यदि जापानमा पहिले प्रक्रिया पूरा गर्नुभयो भने, जापानको सरकारी कार्यालयबाट प्राप्त प्रमाणपत्र आफ्नै देशमा रिपोर्टिङका लागि प्रयोग गर्न सजिलो हुन्छ। तपाईंहरूको अहिलेको बसाइ र भविष्यको योजना अनुसार कुन तरिका उत्तम हुन्छ, म सल्लाह दिन सक्छु, त्यसैले द्विविधा भएमा परामर्श लिनुहोला।
Q2. नाम लामो छ र カタカナ मा लेख्न मिल्दैन भने के गर्ने?
A. सामान्यतया राहदानीको स्पेलिङ अनुसार नै カタカナ बनाइन्छ। तर नाम धेरै लामो छ वा उच्चारण गर्न गाह्रो छ भने स्थानीय कार्यालय अनुसार लेख्ने तरिका फरक हुन सक्छ। समस्याबाट बच्नका लागि, कागजात बुझाउनु अघि सम्बन्धित नगरपालिकाको 戸籍係 मा गएर "यहाँ नाम कसरी लेखिन्छ?" भनेर पहिले नै कन्फर्म गर्नु सबैभन्दा सुरक्षित उपाय हो।
Q3. राष्ट्रियता परिवर्तन भयो भने 戸籍 को विवरण कसरी सच्याउने?
A. यदि जीवनसाथीले जापानी नागरिकता लिए (Naturalization) वा राष्ट्रियता परिवर्तन भयो भने, तुरुन्तै कार्यालयमा गएर जानकारी दिनुपर्छ। 戸籍 मा सही र वर्तमान जानकारी हुनु निकै आवश्यक छ। व्यक्तिगत विवरण वा राष्ट्रियतामा परिवर्तन आएमा, आफैँले केही नगरी छोड्नुको सट्टा 行政書士 जस्ता विशेषज्ञसँग सल्लाह लिएर सही प्रक्रियाद्वारा सच्याउनु उचित हुन्छ।
