ဂျပန်နိုင်ငံမှာ နေထိုင်ရင်း "ဂျပန်ရဲ့ အစိုးရဆိုင်ရာ စနစ်တွေက ဘယ်လိုမျိုးလဲ" ဆိုပြီး မကြာခဏ တွေးမိတာမျိုး ရှိကြမှာပါ။ အထူးသဖြင့် ဂျပန်လူမျိုးနဲ့ လက်ထပ်ဖို့ စီစဉ်နေသူတွေ ဒါမှမဟုတ် လက်ထပ်ပြီးသူတွေဆီကနေ "ငါတို့နှစ်ယောက်ရဲ့ ဆက်ဆံရေးက ဂျပန်ရဲ့ 戸籍 မှာ ဘယ်လိုမှတ်တမ်းဝင်သွားမလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို မကြာခဏ ကြားရလေ့ရှိပါတယ်။
ဂျပန်ရဲ့ 戸籍 စနစ်က ဂျပန်လူမျိုးချင်းလက်ထပ်ရင်တော့ ရင်းနှီးပြီးသားဖြစ်ပေမဲ့၊ နိုင်ငံတကာလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု (International Marriage) မှာတော့ နည်းနည်းလေး ကွဲပြားပါတယ်။ ဒီနေ့တော့ 行政書士 တစ်ယောက်အနေနဲ့ နိုင်ငံခြားသားနဲ့ လက်ထပ်တဲ့အခါ "戸籍" ရဲ့ စနစ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး နားလည်ရလွယ်ကူအောင် ရှင်းပြပေးချင်ပါတယ်။
နိုင်ငံတကာလက်ထပ်ထိမ်းမြားမှုနှင့် "ဂျပန်ရဲ့ 戸籍" ဆက်စပ်ပုံ
အရင်ဆုံး သိထားသင့်တာက 戸籍 ဆိုတာ "ဂျပန်နိုင်ငံသား" ရဲ့ အခြေအနေတွေကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုဖို့အတွက် တည်ဆောက်ထားတဲ့ စနစ်တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် မူအားဖြင့် နိုင်ငံခြားသားတွေက ဂျပန်ရဲ့ 戸籍 ထဲကို "ဝင်ရောက်" လို့ မရပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ "ဒါဆိုရင် နိုင်ငံခြားသား ပါတနာအကြောင်းက ဂျပန်ရဲ့ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းတွေမှာ လုံးဝမပါတော့ဘူးလား" လို့ မေးစရာရှိပါတယ်။ အဲဒီလိုတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဂျပန်လူမျိုးတစ်ယောက်က နိုင်ငံခြားသားတစ်ယောက်နဲ့ လက်ထပ်လိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီဂျပန်လူမျိုးရဲ့ 戸籍 မှာ "ဘယ်သူနဲ့ ဘယ်တော့လက်ထပ်တယ်" ဆိုတဲ့ အချက်အလက်ကို သေချာပေါက် မှတ်တမ်းတင်ပေးပါတယ်။
အသေးစိတ်ပြောရရင်တော့ ဂျပန်လူမျိုးရဲ့ 戸籍 ထဲက "婚姻事項" ဆိုတဲ့ ကဏ္ဍမှာ ပါတနာရဲ့ နာမည်၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၊ လက်ထပ်တဲ့ရက်စွဲတွေကို ထပ်ဖြည့်မှတ်သားပေးမှာပါ။ ဆိုလိုတာက ဂျပန်ရဲ့ 戸籍謄本 (全部事項証明書) ကို ထုတ်ယူလိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီထဲမှာ ပါတနာရဲ့ နာမည်ပါလာမှာဖြစ်ပြီး သူတို့နှစ်ယောက်ဟာ တရားဝင် ခင်ပွန်းဇနီးမယားဖြစ်တယ်ဆိုတာကို အစိုးရစာရွက်စာတမ်းနဲ့ တရားဝင် သက်သေပြနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပါတနာရဲ့ "နာမည်" ကို ဘယ်လိုရေးမလဲ
ဒီနေရာမှာ လူအများစု သိချင်ကြတာက "နိုင်ငံခြားသားရဲ့ နာမည်ကို カタカナ နဲ့ ရေးရမှာလား" ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။
တကယ်တော့ ဂျပန်ရဲ့ 戸籍 မှာ ရေးမှတ်တဲ့ နိုင်ငံခြားသားရဲ့ နာမည်က အခြေခံအားဖြင့် カタカナ နဲ့ပဲ ရေးရတာပါ။ Passport မှာပါတဲ့ အင်္ဂလိပ်စာလုံးတွေကို အသံထွက်အတိုင်း カタカナ အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး ရေးမှတ်တာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုရှိပါတယ်၊ အဲဒါကတော့ "အသံထွက်" ပါပဲ။ カタカナ နဲ့ ရေးတဲ့အခါ ဘယ်လိုအသံထွက်နဲ့ ရေးမလဲဆိုတာက တကယ်အရေးကြီးပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ "နာမည်က ကွဲလွဲနေတယ်" လို့ ပြောခံရတာမျိုး၊ ပြဿနာတက်တာမျိုး မဖြစ်ရအောင် 婚姻届 တင်တဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေလုပ်တဲ့အခါ နာမည်ကို カタカナ နဲ့ ဘယ်လိုရေးမလဲဆိုတာကို ကြိုတင်ပြီး သေချာဆုံးဖြတ်ထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
အနာဂတ်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်း - အမွေဆက်ခံခွင့်နှင့် 戸籍 ၏ တန်ဖိုး
ဒါကတော့ အနည်းငယ် ရှေ့အနာဂတ်အကြောင်း ဖြစ်တာမို့လို့ စဉ်းစားချင်မှ စဉ်းစားကြပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ "တစ်ကယ်လို့ ပါတနာတစ်ယောက်ယောက် တစ်ခုခုဖြစ်သွားခဲ့ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ" ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်စိတ်မျိုးလည်း ရှိနိုင်ပါတယ်။
တစ်ကယ်လို့ ဂျပန်လူမျိုးပဲဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံခြားသားပဲဖြစ်ဖြစ် တစ်ဦးဦးကွယ်လွန်သွားခဲ့ရင်၊ ဒီ 戸籍 ရဲ့ မှတ်တမ်းက အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်လာမှာပါ။
ဂျပန်လူမျိုးရဲ့ 戸籍 မှာ လက်ထပ်တဲ့အကြောင်းအချက်အလက်နဲ့အတူ ကွယ်လွန်သွားသူရဲ့ အချက်အလက်ကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ 戸籍謄本 ကို ထုတ်ယူခြင်းအားဖြင့် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူဟာ "ငါက ကွယ်လွန်သွားသူရဲ့ တရားဝင် ခင်ပွန်း/ဇနီး ဖြစ်တယ်" ဆိုတာကို သက်သေပြနိုင်ပါတယ်။ အမွေဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တွေ လုပ်တဲ့အခါ ဒါဟာ အလွန်အားကောင်းတဲ့ သက်သေခံစာရွက်စာတမ်း ဖြစ်လာပါတယ်။
ဂျပန်ဥပဒေက ပါတနာက နိုင်ငံခြားသားဖြစ်နေရင်တောင်မှ အမွေဆက်ခံခွင့်နဲ့ ပတ်သက်ရင် တန်းတူညီမျှစွာ ကာကွယ်ပေးပါတယ်။ 戸籍 လို့ခေါ်တဲ့ တရားဝင် မှတ်တမ်းရှိနေတဲ့အတွက်ကြောင့်ပဲ ဒီလိုလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေကို ချောမွေ့စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
[Q&A]
Q1. ဂျပန်မှာ လက်ထပ်တာအရင်လုပ်ရမှာလား၊ ကိုယ့်နိုင်ငံမှာအရင်လုပ်ရမှာလား?
A. ဥပဒေအရတော့ ဘယ်နိုင်ငံမှာအရင်လုပ်လုပ် ပြဿနာမရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အစီအစဉ်အလိုက် လိုအပ်တဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေနဲ့ နောက်ပိုင်းမှာ လျှောက်ထားရမယ့် ဗီဇာအတွက် လိုအပ်တဲ့အချိန်တွေ ကွဲပြားနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ - ဂျပန်မှာအရင်လုပ်လိုက်ရင် ဂျပန်အစိုးရကထုတ်ပေးတဲ့ လက်မှတ်ကို ကိုယ့်နိုင်ငံမှာ သွားရောက် တင်ပြရတဲ့အခါ ပိုပြီးလွယ်ကူတာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။ လက်ရှိနေထိုင်တဲ့ အခြေအနေနဲ့ အနာဂတ်အစီအစဉ်ပေါ်မူတည်ပြီး အကောင်းဆုံး အကြံဉာဏ်ပေးနိုင်တာမို့လို့ ဝေခွဲမရဖြစ်နေရင် တိုင်ပင်ပေးဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါတယ်။
Q2. နာမည်က အရမ်းရှည်ပြီး カタカナ နဲ့ ရေးလို့မရရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ?
A. အခြေခံအားဖြင့် Passport မှာပါတဲ့ စာလုံးတွေကိုပဲ カタカナ နဲ့ ပြောင်းလဲရေးရတာပါ။ ဒါပေမဲ့ နာမည်က အရမ်းရှည်နေတာ ဒါမှမဟုတ် カタカナ နဲ့ အသံထွက်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့အသံတွေ ပါနေရင်တော့ မြို့နယ်ရုံးတွေပေါ်မူတည်ပြီး ရေးနည်းကို ညှိနှိုင်းရတာမျိုး ရှိပါတယ်။ ပြဿနာမတက်ရအောင် စာရွက်စာတမ်းမတင်ခင် သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ရုံးရဲ့ 戸籍係 ကို သွားပြီး "ဘယ်လိုရေးရမလဲ" လို့ ကြိုတင်အတည်ပြုထားတာက အလုံခြုံဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။
Q3. နိုင်ငံသားဖြစ်မှု ပြောင်းလဲသွားရင် 戸籍 ကို ဘယ်လိုပြုပြင်ရမလဲ?
A. ပါတနာက ဂျပန်နိုင်ငံသားခံယူလိုက်တာ (Naturalization) ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံသားဖြစ်မှု ပြောင်းလဲသွားရင် ချက်ချင်းပဲ အစိုးရရုံးကို သွားရောက် အကြောင်းကြားရပါမယ်။ 戸籍 မှာ လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ အချက်အလက်ဖြစ်နေဖို့က အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအချက်အလက် ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံသားဖြစ်မှု ပြောင်းလဲသွားရင် ကိုယ့်ဘာသာပဲ မထားထားဘဲ 行政書士 လိုမျိုး ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ တိုင်ပင်ပြီး စနစ်တကျ ပြုပြင်ပေးဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
