जापानमा काम गरिरहनुभएका सम्पूर्ण नेपाली साथीहरूमा नमस्कार! जापानमा काम गरिरहेका विदेशी नागरिकहरूले काम छोड्दा (退職) वा नयाँ काम सुरु गर्दा (転職), जापानी नागरिकहरूले गर्ने सामान्य प्रक्रियाका साथै भिसा (在留資格) सँग सम्बन्धित विभिन्न विशेष प्रक्रियाहरू पनि पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ।
"काम छोडेपछि भिसाको लागि के-के प्रक्रिया गर्नुपर्छ होला?" "नयाँ काम नपाउन्जेल जापानमै बस्न मिल्छ कि मिल्दैन होला?" "काम छोड्दा कम्पनीबाट कुन-कुन कागजपत्रहरू लिनुपर्छ?"
यस्ता धेरै जिज्ञासा र चिन्ताहरूलाई समाधान गर्नका लागि, म जापानको भिसा (在留資格) सम्बन्धी मामिलाहरू हेर्ने विशेषज्ञ 行政書士 को रूपमा जटिल कानुनी शब्दहरू प्रयोग नगरी सजिलो भाषामा यो जानकारी लिएर आएको छु। यो लेख पूरा पढ्नुभयो भने तपाईंले退職 र 転職 गर्दा आइपर्ने समस्याहरूबाट बच्न र ढुक्कसँग जापानमा आफ्नो बसाइलाई निरन्तरता दिन सक्नुहुनेछ। कृपया अन्तिमसम्म पढ्नुहोला!
1. 退職 गर्दा कम्पनीलाई "फर्काउनुपर्ने" र "कम्पनीबाट लिनुपर्ने" कागजपत्रहरू
सबैभन्दा पहिले, कम्पनी छोड्ने अन्तिम दिनसम्ममा तपाईंले कम्पनीसँग आदानप्रदान गर्नुपर्ने कागजपत्र र सामानहरूको बारेमा बुझौँ। यी कागजपत्रहरू तपाईंको नयाँ कामको खोजी र बेरोजगार हुँदा सरकारबाट पाइने आर्थिक सहयोग (जस्तै 失業保険) सँग प्रत्यक्ष जोडिएका हुन्छन्।
① कम्पनीलाई फर्काउनुपर्ने कुराहरू
-
健康保険証 (स्वास्थ्य बीमा कार्ड) काम छोड्ने दिन वा अन्तिम पटक काममा गएको दिन यो कार्ड कम्पनीलाई बुझाउनुपर्छ। काम छोडेको भोलिपल्टदेखि यो 健康保険証 प्रयोग गर्न मिल्दैन।
② कम्पनीबाट अनिवार्य रूपमा लिनुपर्ने कागजपत्रहरू
-
離職票 (काम छोडेको प्रमाणपत्र) नयाँ काम नजुटुन्जेल सरकारबाट जीवनयापनका लागि भत्ता (失業手当 / 基本手当) दाबी गर्न यो कागजपत्र अनिवार्य रूपमा चाहिन्छ। कम्पनीले ハローワーク मा प्रक्रिया पूरा गरेपछि यो तपाईंको घरको ठेगानामा हुलाकमार्फत आउँछ।
-
源泉徴収票 (करकट्टी विवरण पत्र) तपाईंले त्यस वर्षभरि कति तलब पाउनुभयो र कति कर बुझाउनुभयो भन्ने कुरा यसमा लेखिएको हुन्छ। यो नयाँ कम्पनीमा 転職 गर्दा बुझाउन वा आफैँले कर फिर्ता वा मिलानको प्रक्रिया (確定申告) गर्दा चाहिन्छ।
-
退職証明書 (काम छोडेको प्रमाणित पत्र) तपाईंले कानुनी रूपमा कम्पनी छोड्नुभएको हो भन्ने प्रमाण यसले दिन्छ। नयाँ भिसाको लागि 入国管理局 (入管) मा आवेदन दिँदा यो कागजपत्र धेरैजसो मागिने हुनाले काम छोड्ने बेलैमा कम्पनीलाई यो बनाइदिन अनुरोध गर्नुहोस्।
2. स्थानीय कर (住民税) को प्रक्रियामा ध्यान दिनुहोस्!
जापानमा बस्दा तपाईंले स्थानीय कर अर्थात् 住民税 बुझाउनुपर्छ। सामान्यतया यो कर तपाईंको मासिक तलबबाट आफैँ काटिने गर्छ, तर काम छोडेपछि तलबबाट काट्न मिल्दैन।
तपाईंले कुन महिनामा 退職 गर्नुभएको हो, त्यसैको आधारमा बाँकी रहेको 住民税 तिर्ने तरिका फरक हुन्छ:
-
जुन महिनादेखि नोभेम्बर महिनाको बीचमा 退職 गर्दा: बाँकी रहेको कर आफैँले तिर्ने तरिका (普通徴収) मा परिमार्जन गर्नुपर्छ। नगर कार्यपालिका (Yakusho) बाट तपाईंको घरमा कर बुझाउने भौचर (納付書) आउँछ, जसलाई लिएर तपाईंले सुविधा पसल (Conbini) वा बैंकमा गएर तिर्नुपर्छ।
-
डिसेम्बर महिनादेखि अर्को वर्षको मे महिनाको बीचमा 退職 गर्दा: सामान्यतया, मे महिनासम्मको बाँकी रहेको सम्पूर्ण 住民税 तपाईंको अन्तिम महिनाको तलब वा अवकाश भत्ताबाट एकै पटक कट्टा गरिन्छ।
"काम छोडेपछि एक्कासि ठूलो रकमको कर तिर्ने बिल आयो!" भनेर धेरै विदेशीहरू अलमलमा पर्ने र समस्यामा पर्ने गरेको पाइन्छ। त्यसैले काम छोड्नुअघि नै कति कर तिर्न बाँकी छ भनी कम्पनीसँग बुझ्नु राम्रो हुन्छ।
3. 【अति महत्त्वपूर्ण】入管 र ハローワーク मा गर्नुपर्ने "२ वटा रिपोर्ट (घोषणा)"
यहाँबाट भिसासँग सम्बन्धित सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रक्रियाहरू सुरु हुन्छन्। यो प्रक्रिया पूरा गर्न बिर्सिनुभयो भने अर्को पटक भिसा नवीकरण नहुने वा जापानमा बस्न नपाइने (भिसा रद्द हुने) जस्ता गम्भीर जोखिमहरू रहन्छन्।
① 【विदेशी नागरिक आफैँले गर्ने】入管 मा गरिने "契約機関に関する届出"
जापानमा श्रम भिसा (जस्तै "技術・人文知識・国際業務" आदि) मा काम गरिरहेका विदेशीहरूले कम्पनी छोडेको १४ दिनभित्र 出入国在留管理庁 (入管) मा "मेरो यो कम्पनीसँगको सम्झौता सकियो" भनी रिपोर्ट गर्नुपर्छ।
-
बुझाउने म्याद: काम छोडेको मितिबाट १४ दिनभित्र (यो नियम अनिवार्य रूपमा पालना गर्नुपर्छ)।
-
बुझाउने ठाउँ: 出入国在留管理庁। तपाईंले इन्टरनेटको माध्यमबाट (出入国在留管理庁電子届出システム) अनलाइनमार्फत २४सै घण्टा सजिलै रिपोर्ट बुझाउन सक्नुहुन्छ। साथै, हुलाकमार्फत वा सिधै 入管 को कार्यालयमा गएर पनि बुझाउन सकिन्छ।
-
नबुझाउँदा हुने नोक्सान: यो रिपोर्ट बुझाउनु भएन भने २ लाख येन सम्म जरिवाना हुन सक्छ। साथै, अर्को पटक भिसा थप्ने बेलामा तपाईंलाई "नियम पालना नगरेको व्यक्ति" मानेर भिसा अस्वीकृत (इमिग्रेसन रिजेक्ट) हुने सम्भावना धेरै रहन्छ।
② 【कम्पनीले गर्ने】ハローワーク मा गरिने "外国人雇用状況の届出"
यो प्रक्रिया विदेशी कामदार राख्ने कम्पनी (रोजगारदाता) को दायित्व अन्तर्गत पर्छ। विदेशी कर्मचारीले काम छोड्दा, यदि उनीहरू बेरोजगार बीमा (雇用保険) मा आबद्ध थिए भने कम्पनीले काम छोडेको भोलिपल्टदेखि १० दिनभित्र ハローワーク मा "雇用保険被保険者資格喪失届" बुझाउनुपर्छ। यस क्रममा तपाईंको रेसिडेन्ट कार्ड (जाइर्यु कार्ड) नम्बर र भिसाको प्रकार विवरणमा सही तरिकाले लेखेपछि ハローワーク मा रिपोर्ट गर्ने काम स्वतः पूरा हुन्छ।
यदि कर्मचारी 雇用保険 मा आबद्ध थिएनन् भने कम्पनीले काम छोडेको महिनाको अर्को महिनाको अन्तिम दिनसम्ममा "外国人雇用状況届出書（様式第3号）" ハローワーク मा बुझाउनुपर्छ। यसमा जाइर्यु कार्ड नम्बर अनिवार्य लेख्नुपर्ने हुनाले कम्पनीले कामदारको कार्डको विवरण सही रूपमा राखेको हुनुपर्छ।
4. 【सरकारी आधिकारिक जानकारी】काम छोडेपछि थाहा पाउनैपर्ने कानुनी नियमहरू
जापानको अध्यागमन ऐन (入管法) र 厚生労働省 (श्रम मन्त्रालय) को आधिकारिक नियमहरूमा आधारित केही महत्त्वपूर्ण कुराहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।
① काम छोडेर धेरै महिनासम्म काम खोजिएन भने भिसा रद्द हुन्छ?
入管法 को नियम अनुसार, श्रम भिसा भएका विदेशीहरूले कुनै उचित कारण बिना लगातार ३ महिना वा सोभन्दा बढी समय आफ्नो भिसा अन्तर्गतको काम नगरेमा, सरकारले उनीहरूको भिसा (在留資格) रद्द गर्न सक्छ। तर, यदि तपाईंसँग "उचित कारण" छ (जस्तै: बिरामी परेर उपचार गराइरहनुभएको छ, वा नयाँ कामको लागि सक्रिय रूपमा प्रयास गरिरहनुभएको छ र ハローワーク मा दर्ता गरेर काम खोजिरहनुभएको छ) भने ३ महिना कटे पनि तुरुन्तै भिसा रद्द भइहाल्दैन। त्यसैले तपाईंले काम खोजिरहनुभएको प्रमाणहरू सुरक्षित राख्नुहोस्।
② विदेशी नागरिकले पनि बेरोजगारी भत्ता (失業保険) पाउन सक्छन्?
सक्छन्। विदेशी नागरिकले पनि निश्चित अवधिसम्म 雇用保険 को शुल्क बुझाउनुभएको छ भने (सामान्यतया आफ्नै इच्छाले काम छोड्नुभएको हो भने काम छोड्नुअघिको २ वर्षभित्र कुल १२ महिना वा सोभन्दा बढी समय बीमा शुल्क तिरेको हुनुपर्छ), जापानी नागरिक सरह ハローワーク मा आवेदन दिएर बेरोजगार भत्ता (基本手当) पाउन सक्नुहुन्छ। तर, यो भत्ता पाउनका लागि "तपाईं नयाँ काम पाउनसाथ तुरुन्तै काम गर्न सक्ने अवस्थामा हुनुपर्छ।" त्यसैले तपाईंको भिसाको म्याद (在留期間) धेरै कम छ भने यो भत्ता नपाउन पनि सकिन्छ। यो कुरामा विशेष ध्यान दिनुहोला।
5. विशेष जिज्ञासा: पाठकहरूले जान्नैपर्ने ३ वटा प्रश्नोत्तर (Q&A)
Q1. नयाँ काम तय नभई पुरानो काम छोडेको अवस्थामा, के म जापानमै बसेर नयाँ काम खोज्न सक्छु?
A1. हजुर, सक्नुहुन्छ। तर तपाईंले सक्रिय रूपमा काम खोजिरहनुभएको (求職活動) प्रमाण हुन आवश्यक छ। काम छोडेको १४ दिनभित्र पहिलो पटक गर्नुपर्ने रिपोर्ट (काम छोडेको जानकारी) 入管 मा बुझाउनुहोस्। त्यसपछि ハローワーク मा दर्ता गरेर काम खोजीको कार्ड (求職票) लिने वा अन्य जब एजेन्सीहरू मार्फत अन्तर्वार्ता दिने गरिरहनुभएको छ भने, तपाईंलाई "उचित कारण" सहित जापानमा बस्न अनुमति हुन्छ र आफ्नो भिसाको म्याद बाँकी रहुन्जेल जापानमै बसेर काम खोज्न सक्नुहुन्छ।
Q2. नयाँ काम खोज्ने क्रममा खर्चको अभाव भएमा के मैले पार्ट-टाइम काम (アルバイト) गर्न मिल्छ?
A2. नियम अनुसार, तपाईंको वर्क भिसा (श्रम भिसा) भइन्जेल सोझै सुविधा पसल (Conbini) वा रेस्टुरेन्ट आदिमा पार्ट-टाइम काम (アルバイト) गर्न पाइँदैन। यदि दैनिक खर्च टार्नका लागि हप्ताको २८ घण्टाभित्र पार्ट-टाइम काम गर्नैपर्ने अवस्था छ भने, तपाईंले पहिले 入管 मा गएर 「資格外活動許可」 (भिसा बाहेकको गतिविधि गर्ने अनुमति) को लागि निवेदन दिनुपर्छ र अनुमति प्राप्त गर्नुपर्छ। अनुमति बिना काम गर्नुभयो भने त्यो "गैरकानुनी काम" (不法就労) मानिनेछ र यसले गर्दा भविष्यमा नयाँ भिसा नपाइने वा जापानबाट देश निकाला (強制退去) सम्म हुन सक्ने हुनाले अनुमति बिना कहिल्यै पनि काम नगर्नुहोस्।
Q3. पुरानो कम्पनी छोडेर नयाँ कम्पनीमा काम सुरु गर्दा कस्तो प्रक्रिया गर्नुपर्छ?
A3. नयाँ कम्पनीमा काम सुरु गरेको १४ दिनभित्र, तपाईंले 入管 मा "मैले नयाँ कम्पनीसँग सम्झौता गरेँ" भनी अनलाइन वा सिधै कार्यालयमा गएर रिपोर्ट (契約機関に関する届出) बुझाउनुपर्छ। यो अनलाइनबाट सजिलै गर्न सकिन्छ। साथै, नयाँ कम्पनीको काम तपाईंको हालको भिसासँग मिल्छ कि मिल्दैन भन्ने कुरामा शङ्का लागेमा, पछि भिसा नवीकरण गर्दा समस्या नआओस् भन्नका लागि पहिले नै 入管 बाट 「就労資格証明書」 (काम गर्ने योग्यताको प्रमाणपत्र) लिनु राम्रो मानिन्छ।
निष्कर्ष: सजिलो र सुरक्षित रूपमा कम्पनी परिवर्तन गर्ने कुञ्जी भनेकै "समयमै प्रक्रिया गर्नु" हो!
जापानमा काम परिवर्तन गर्दा विदेशी नागरिकले सबैभन्दा बढी ध्यान दिनुपर्ने कुरा भनेको "काम छोडेको १४ दिनभित्र 入管 मा रिपोर्ट बुझाउनु" नै हो। यो एउटा सानो कुरा बिर्सिंदा पनि तपाईंको जापानको करियर र बसाइमा ठूलो समस्या आउन सक्छ।
यदि तपाईंलाई: "मेरो नयाँ कामको प्रकृति हालको भिसासँग मिल्छ कि मिल्दैन होला?" "काम खोज्दाखोज्दै भिसाको म्याद सकिन लाग्यो, अब के गर्ने होला?" "इमिग्रेसन (入管) को अनलाइन प्रक्रिया कसरी गर्ने होला, मैले बुझिनँ..."
जस्ता कुनै पनि कुरामा समस्या वा अन्योल छ भने, जापानको भिसा सम्बन्धी मामिलाका विशेषज्ञ 行政書士 को रूपमा हाम्रो यस कार्यालयमा ढुक्क भएर सम्पर्क गर्नुहोस्। हामी तपाईंको समस्या बुझेर सुरक्षित र सहज रूपमा अघि बढ्न पूर्ण रूपमा सहयोग गर्नेछौँ!
