ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ဗီဇာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပေးနေတဲ့ 行政書士 တစ်ယောက်အနေနဲ့ ဒီအကြောင်းအရာလေးကို မျှဝေပေးချင်ပါတယ်။
"ဂျပန်မှာ တက္ကသိုလ်တက်ချင်တယ်!" ဆိုတဲ့ အိပ်မက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားတွေအတွက် ပထမဆုံးကြုံတွေ့ရမယ့် အခက်အခဲကတော့ "大学受験資格" (တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် အရည်အချင်း) ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းမှာရှိတဲ့ နိုင်ငံခြားသားကျောင်း (International School သို့မဟုတ် လူမျိုးစုကျောင်းများ) မှာ တက်ရောက်နေသူတွေအနေနဲ့ "ကိုယ့်ကျောင်းပြီးရင် ဂျပန်တက္ကသိုလ်တွေကို တက်ခွင့်ရှိပါ့မလား?" ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်စိတ်တွေ ရှိနေတတ်ကြပါတယ်။
結論から申し上げますと (အနှစ်ချုပ်ပြောရရင်)၊ နိုင်ငံခြားသားကျောင်းမှာ တက်ရောက်နေသူတွေအနေနဲ့လည်း ဂျပန်တက္ကသိုလ်တွေကို တက်လှမ်းနိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျောင်းအမျိုးအစားနဲ့ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ ကွဲပြားနိုင်တာကြောင့် မှန်ကန်တဲ့ အသိပညာရှိဖို့က အရမ်းအရေးကြီးပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ယောက်ရဲ့ ရှုထောင့်ကနေ ဂျပန်ရဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပညာရေးစနစ်နဲ့ 大学受験資格 အကြောင်းကို နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြပေးသွားမှာပါ။
၁. ဘာကြောင့် "大学受験資格" ကို စစ်ဆေးဖို့ လိုအပ်တာလဲ?
ဂျပန်တက္ကသိုလ်တွေကို တက်ရောက်နိုင်ဖို့အတွက် မူလအခြေခံအားဖြင့် "学校教育法" (ကျောင်းပညာရေးဥပဒေ) အရ ကျောင်းပညာရေး ၁၂ နှစ်ကို ပြီးမြောက်ထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ ပုံမှန်အစိုးရ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက အထက်တန်းကျောင်းတွေကို ပြီးမြောက်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ဒီအရည်အချင်းကို အလိုအလျောက် ရရှိမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံခြားသားကျောင်းတွေကတော့ ဂျပန်ဥပဒေအရ "高校" (အထက်တန်းကျောင်း) နဲ့ မတူညီတဲ့ စနစ်နဲ့ လည်ပတ်နေတာများတဲ့အတွက် 大学受験資格 ကို အလိုအလျောက် ရရှိလိမ့်မယ်လို့ ပြောလို့မရပါဘူး။
အရင်တုန်းက ဒီစံနှုန်းတွေက အရမ်းတင်းကျပ်ခဲ့တဲ့အတွက် ကျောင်းသားတော်တော်များများ တက္ကသိုလ်တက်ဖို့ အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရတာတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခုအခါမှာတော့ စနစ်တွေ ပိုမိုလွယ်ကူလာပြီး 文部科学大臣 က "ဂျပန်ရဲ့ အထက်တန်းကျောင်းပြီးမြောက်သူနဲ့ ညီမျှတဲ့ အရည်အချင်းရှိတယ်" လို့ အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ နိုင်ငံခြားသားကျောင်းတွေကတော့ ဝင်ခွင့်အရည်အချင်းကို အညီအမျှ ရရှိနေကြပါပြီ။
၂. ကိုယ့်ကျောင်းရဲ့ အခြေအနေက ဘယ်လိုလဲ? အရင်ဆုံး စစ်ဆေးကြည့်ပါ
လက်ရှိ ကိုယ်တက်နေတဲ့ကျောင်းက 大学受験資格 ကို အလိုအလျောက် အသိအမှတ်ပြုပေးထားသလားဆိုတာကတော့ အဲဒီကျောင်းက 文部科学省 ရဲ့ သတ်မှတ်ချက်အတိုင်း လုပ်ဆောင်ထားသလားဆိုတဲ့အပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။
အရင်ဆုံး ကျောင်းရဲ့ ရုံးခန်း ဒါမှမဟုတ် ဆရာတွေကို "ကျွန်မ/ကျွန်တော် ကျောင်းပြီးရင် ဂျပန်တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် 大学受験資格 ကို ရနိုင်ပါ့မလား?" လို့ မေးမြန်းကြည့်ပါ။ ကျောင်းဘက်ကလည်း ကျောင်းသားတွေရဲ့ တက္ကသိုလ်တက်ရောက်မှု အတွေ့အကြုံတွေကို သိရှိထားမှာဖြစ်လို့ အဖြေတိတိကျကျ ပြန်ပေးနိုင်မှာပါ။
အကယ်လို့ သတ်မှတ်ချက်ထဲမှာ မပါဝင်သေးဘူးဆိုရင်လည်း စိတ်မပူပါနဲ့။ "တက္ကသိုလ်ကနေ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ လက်ခံပေးတဲ့လမ်း" လည်း ရှိပါသေးတယ်။ ဂျပန်တက္ကသိုလ်တော်တော်များများက သီးသန့်ဝင်ခွင့် စစ်ဆေးမှုတွေမှာ "ဒီကျောင်းသားက ဂျပန်အထက်တန်းကျောင်းပြီးမြောက်သူနဲ့ အရည်အချင်းတူညီတယ်" လို့ အသိအမှတ်ပြုပေးတဲ့ စနစ်တွေ ရှိပါတယ်။ ကိုယ်တက်ချင်တဲ့ တက္ကသိုလ်ရဲ့ ဝင်ခွင့်ဌာန (入試課) ဆီကို "ကျွန်မ/ကျွန်တော် တက်နေတဲ့ကျောင်းက ... ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောင်းပြီးတဲ့အခါ ခင်ဗျားတို့ တက္ကသိုလ်မှာ ဝင်ခွင့်ဖြေဆိုခွင့် ရှိပါ့မလား?" လို့ တိုက်ရိုက်မေးမြန်းကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ပြဿနာတွေ အများကြီး ပြေလည်သွားတာမျိုး ရှိပါတယ်။
၃. "高卒認定試験" ဆိုတဲ့ အားကိုးစရာလမ်းကြောင်း
အကယ်လို့ ကိုယ့်ကျောင်းကနေ ဝင်ခွင့်အရည်အချင်း ရဖို့ မဖြစ်နိုင်ဘူး၊ ဒါမှမဟုတ် တက္ကသိုလ်ဘက်က အသိအမှတ် မပြုပေးဘူးဆိုရင် "高等学校卒業程度認定試験（旧：大学入学資格検定）" ကို အသုံးချဖို့ အကြံပြုချင်ပါတယ်။
ဒီစာမေးပွဲကတော့ အထက်တန်းကျောင်း မပြီးမြောက်ထားပေမယ့်လည်း စာမေးပွဲအောင်မြင်တဲ့အခါ "အထက်တန်းကျောင်းပြီးမြောက်သူနဲ့ တန်းတူအရည်အချင်းရှိကြောင်း" ကို ဂျပန်အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုပေးတဲ့ စာမေးပွဲပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အရင်က "မသင်မနေရ ပညာရေးကို အဆုံးသတ်ထားမှ စာမေးပွဲဖြေလို့ရမယ်" ဆိုတဲ့ တင်းကျပ်တဲ့ စည်းကမ်းချက်တွေ ရှိခဲ့ပေမယ့် အခုအခါမှာတော့ ပိုမိုလွယ်ကူလာပါပြီ။ စာမေးပွဲဖြေဆိုမယ့် ဘဏ္ဍာနှစ်ကုန်မှာ အသက် ၁၆ နှစ် ပြည့်မယ့်သူတိုင်း ဖြေဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကိုယ်တက်နေတဲ့ နိုင်ငံခြားသားကျောင်းမှာ ပညာသင်ကြားရင်းပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ကျောင်းပြီးတဲ့နောက်မှာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီစာမေးပွဲကို အောင်မြင်အောင်ဖြေဆိုခြင်းအားဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းလုံးက တက္ကသိုလ်တွေကို ဝင်ခွင့်ဖြေဆိုနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေး ရရှိမှာဖြစ်ပါတယ်။
၄. 在留資格 (VISA) ရဲ့ အရေးပါပုံ
大学受験資格 နဲ့အတူ မဖြစ်မနေ စစ်ဆေးရမယ့်အချက်ကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ "在留資格" (VISA) ဖြစ်ပါတယ်။
တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်ဖြေဆိုဖို့ဆိုရင် ဂျပန်နိုင်ငံမှာ တရားဝင်နေထိုင်ခွင့်ရှိတဲ့ 在留資格 က မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပါတယ်။ ဥပမာ - အခု "留学" (ကျောင်းသား) ဗီဇာနဲ့ နေထိုင်နေတယ်ဆိုရင် လက်ရှိကျောင်းကနေ တက္ကသိုလ်ကို ပြောင်းတက်တဲ့အခါ ဗီဇာအမျိုးအစား ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် သက်တမ်းတိုးခြင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒီအချိန်မှာ တက္ကသိုလ်ကနေ "入学許可証" (ကျောင်းဝင်ခွင့်လက်မှတ်) ရရှိဖို့က အဓိကခြေလှမ်းဖြစ်ပေမယ့် 行政書士 ရဲ့ ရှုထောင့်ကနေ ပြောရရင် 入国管理局 က ကျောင်းတက်ရောက်မှုနှုန်း (Attendance) နဲ့ စာမေးပွဲရလဒ်တွေကိုလည်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် စစ်ဆေးလေ့ရှိပါတယ်။ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်ရဖို့ ကြိုးစားသလိုပဲ လက်ရှိကျောင်းမှာလည်း တက်ရောက်မှုနှုန်း မှန်မှန်ရှိဖို့နဲ့ စာကို ကြိုးကြိုးစားစား လေ့လာဖို့က အနာဂတ်မှာ ဗီဇာရရှိရေးအတွက် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်နေပါတယ်။
၅. မေးခွန်းနဲ့ အဖြေ (Q&A)
Q1: ကျောင်းပြီးခါနီးပြီဖြစ်လို့ ဂျပန်တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်အတွက် အချိန်မှီပါ့မလား?
A: ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုက မြန်လေ ကောင်းလေပါပဲ။ တက္ကသိုလ်အလိုက် လျှောက်ထားရမယ့် အချိန်တွေ မတူညီပါဘူး။ 高卒認定試験 လိုအပ်တယ်ဆိုရင် စာမေးပွဲရက်နဲ့ တက္ကသိုလ်လျှောက်လွှာ ပိတ်ရက်တွေကို သေချာချိန်ညှိဖို့ လိုပါတယ်။ အရင်ဆုံး ကိုယ်တက်ချင်တဲ့ တက္ကသိုလ်ရဲ့ "募集要項" (ဝင်ခွင့်လမ်းညွှန်) ကို သေချာဖတ်ကြည့်ပါ။
Q2: နိုင်ငံခြားသားကျောင်းမှာ တက်နေတာဆိုတော့ 日本語能力試験 (JLPT) လိုအပ်ပါသလား?
A: တက္ကသိုလ်တော်တော်များများက နိုင်ငံခြားသားကျောင်းသားတွေကို N2 အဆင့်နဲ့အထက် လိုအပ်လေ့ရှိပါတယ်။ အချို့တက္ကသိုလ်တွေမှာတော့ အင်္ဂလိပ်လိုပဲ သင်ကြားတဲ့ ပရိုဂရမ်တွေ ရှိပေမယ့် ဂျပန်မှာ နေထိုင်ဖို့နဲ့ လူမှုကွန်ရက်မှာ ရောနှောနေထိုင်ဖို့အတွက်ဆိုရင် ဂျပန်ဘာသာစကားကို တတ်နိုင်သလောက် မြင့်မားအောင် လေ့လာထားဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။
Q3: အကယ်လို့ 大学受験資格 မရဘဲ တက္ကသိုလ်တက်မိရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
A: လျှောက်လွှာတင်တဲ့အဆင့်မှာတင် လက်ခံမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် တရားမဝင်တဲ့နည်းလမ်းနဲ့ အမှားအယွင်းပါသွားပြီးမှ ကျောင်းတက်ဖြစ်ခဲ့ရင်တောင်မှ ဘွဲ့ရတဲ့အချိန်မှာ ဒီဂရီ အသိအမှတ်မပြုခံရတာမျိုး စတဲ့ ပြဿနာကြီးကြီးမားမားတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် မလျှောက်ခင်မှာ "အရည်အချင်းရှိ၊ မရှိ" ဆိုတာကို တရားဝင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ကြိုတင်စစ်ဆေးပါ။
အနှစ်ချုပ် - အိပ်မက်တွေ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့
ဂျပန်တက္ကသိုလ်မှာ ပညာသင်ကြားဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တာဟာ သင့်ဘဝအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ ရွေးချယ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားသားကျောင်းကနေ ကျောင်းပြီးတယ်ဆိုတာက အားနည်းချက်တစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်တော့ မတူညီတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတွေကို ထိတွေ့ခဲ့ရတဲ့ သင့်ရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေက တက္ကသိုလ်မှာ ပညာသင်ကြားတဲ့အခါ ပိုပြီးတော့တောင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေမှာပါ။
စည်းမျဉ်းတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝေခွဲမရဖြစ်နေတဲ့အခါ တစ်ယောက်တည်း စိတ်မပူပါနဲ့။ ကျောင်းက ကိစ္စတွေအတွက် ကျောင်းရုံးခန်းကို မေးမြန်းသလို၊ ဗီဇာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ကိစ္စတွေမှာဆိုရင်လည်း ကျွန်တော်တို့ ရုံးကို အချိန်မရွေး အကူအညီ တောင်းနိုင်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ ဂျပန်မှာ ကိုယ့်အိပ်မက်တွေကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းပေးလိုက်ပါတယ်!
