ဂျပန်နိုင်ငံမှာ အလုပ်လုပ်ချင်ကြတဲ့ နိုင်ငံခြားသားများနဲ့ နိုင်ငံခြားသားများကို အလုပ်ခန့်အပ်ချင်ကြတဲ့ ကုမ္ပဏီတာဝန်ရှိသူများဆီကနေ "ဗီဇာ (在留資格) လျှောက်ထားခဲ့ပေမဲ့ ငြင်းပယ်ခံလိုက်ရတယ်..."၊ "ဘယ်ဗီဇာအမျိုးအစားကို ရွေးချယ်ရမလဲ မသိဘူး..." ဆိုတဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများကို မကြာခဏ လက်ခံရရှိလေ့ရှိပါတယ်။
ဗီဇာလျှောက်ထားရာမှာ 出入国在留管理局(入管) ရဲ့ စိစစ်ရေးစံနှုန်းတွေထဲက အဓိကအကျဆုံးနဲ့ အခြေခံအကျဆုံး အချက်ကတော့ "在留資格該当性" ပဲဖြစ်ပါတယ်။
နားလည်ရခက်တဲ့ ဥပဒေဝေါဟာရတစ်ခုလို ထင်ရပေမဲ့ ဒီအကြောင်းအရာရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို သေချာနားလည်ထားရင် ဗီဇာငြင်းပယ်ခံရနိုင်ခြေကို များစွာလျှော့ချနိုင်ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ အတွေ့အကြုံမရှိသေးသူများပါ အလွယ်တကူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း နားလည်နိုင်အောင် အခြေခံကနေစပြီး ရှင်းပြပေးသွားပါမယ်။
၁။ "在留資格該当性" ဆိုတာ ဘာလဲ? အလွယ်ဆုံး ရှင်းပြချက်
အတိုချုပ်ပြောရရင် 在留資格該当性 ဆိုတာ "ဂျပန်နိုင်ငံမှာ သင်လုပ်ဆောင်မယ့် လုပ်ငန်းဆောင်တာ သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှုဟာ ဂျပန်ဥပဒေ (入管法) မှာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဗီဇာအမျိုးအစား (လုပ်ပိုင်ခွင့်နယ်ပယ်) နဲ့ ကွက်တိကိုက်ညီမှု ရှိမရှိ" ဆိုတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ 入管法 (出入国管理及び難民認定法) မှာ နိုင်ငံခြားသားများ ဂျပန်မှာ နေထိုင်စဉ် လုပ်ဆောင်ခွင့်ရှိတဲ့ လုပ်ငန်းနယ်ပယ်များကို ဗီဇာအမျိုးအစားအလိုက် ("技術・人文知識・国際業務", "技能", "特定技能", "留学" စသည်ဖြင့်) အသေးစိတ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
လျှောက်ထားသူက ဘယ်လောက်ပဲ ထူးချွန်ပါစေ၊ ဒါမှမဟုတ် ကုမ္ပဏီဘက်က ဘယ်လောက်ပဲ အလုပ်ခန့်ချင်ပါစေဦးတော့ "လုပ်ကိုင်မယ့် အလုပ်အမျိုးအစားနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ ဗီဇာဘောင်ဟာ ဂျပန်ဥပဒေထဲမှာ မရှိဘူး" ဆိုရင်တော့ ဗီဇာရရှိနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကိုပဲ "在留資格該当性 မရှိဘူး" လို့ ခေါ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ ဥပမာများဖြင့် လေ့လာကြည့်ရအောင်: 在留資格該当性 ရှိခြင်းနှင့် မရှိခြင်း ကွာခြားချက်
ပိုမိုမြင်သာသွားအောင် ပုံစံတူ ဥပမာအချို့ကို ကြည့်လိုက်ကြရအောင်။
ဥပမာ A: သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ ခရီးဝေးထရပ်ကားဒရိုင်ဘာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ချင်သူ
-
အခြေအနေ: ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုက လုပ်သားပြတ်လပ်မှုကြောင့် နိုင်ငံခြားသားကို ခရီးဝေးထရပ်ကားဒရိုင်ဘာအဖြစ် ခန့်အပ်ချင်နေပါတယ်။
-
ဆုံးဖြတ်ချက်: "該当性 မရှိပါ" (လက်ရှိ အထွေထွေအလုပ်ဗီဇာများဖြင့် လုပ်ကိုင်ခွင့်မရှိပါ)
-
အကြောင်းရင်း: ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ အထွေထွေရုံးလုပ်ငန်းသုံး အလုပ်ဗီဇာများ (ဥပမာ- 技術・人文知識・国際業務 စသည်) မှာ ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေး ဒရိုင်ဘာအလုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့်ကို ခွင့်မပြုထားပါဘူး။ ဒီလိုမျိုး "အဆိုပါ အလုပ်အကိုင်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ ဗီဇာဘောင် မရှိခြင်း" ကို 在留資格該当性 မရှိဟု သတ်မှတ်ပါတယ်။ (ဖြည့်စွက်ချက်: လတ်တလောနှစ်များအတွင်း 特定技能制度 ရဲ့ အကျုံးဝင်နယ်ပယ်ထဲမှာ "自動車運送業" ကို ထည့်သွင်းဖို့ ဥပဒေပြင်ဆင်မှုများ ရှိနေပေမဲ့ မူလအလုပ်ဗီဇာများမှာတော့ ခွင့်မပြုထားပါဘူး)
ဥပမာ B: စားသောက်ဆိုင်မှာ ပရိုဖက်ရှင်နယ် နိုင်ငံခြားအစားအစာစားဖိုမှူးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ချင်သူ
-
အခြေအနေ: သီးသန့်နိုင်ငံခြားအစားအစာ စားသောက်ဆိုင်မှာ ကျွမ်းကျင်စားဖိုမှူးအဖြစ် ချက်ပြုတ်ရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ချင်သူ။
-
ဆုံးဖြတ်ချက်: "သတ်မှတ်ချက်များပြည့်မီပါက 該当性 ရှိပါသည်"
-
အကြောင်းရင်း: 入管法 မှာ "技能" ဆိုတဲ့ ဗီဇာအမျိုးအစားရှိပြီး သီးသန့်နိုင်ငံခြားအစားအစာ ချက်ပြုတ်သူများကို အကျုံးဝင်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ သို့သော် လုပ်ဆောင်မယ့် လုပ်ငန်းနဲ့ ကိုက်ညီရုံ (該当性 ရှိရုံ) သာမက လုပ်ငန်းအတွေ့အကြုံ စတဲ့ သတ်မှတ်ချက်များ (အနည်းဆုံး အတွေ့အကြုံ ၁၀ နှစ် စသည်) ကိုပါ ပြည့်မီဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
၃။ 入管 စိစစ်ရေးရဲ့ "အတားအဆီး ၂ ခု": 在留資格該当性 နှင့် 基準適合性
ဗီဇာကျဖို့အတွက် စိစစ်ရေးစံနှုန်း ၂ ခုကို ကျော်ဖြတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရောထွေးလေ့ရှိတဲ့အချက်မို့ သေချာခွဲခြားထားဖို့ လိုပါတယ်။
၁။ 在留資格該当性 (လုပ်ဆောင်မယ့် အလုပ်အမျိုးအစားကို စိစစ်ခြင်း)
-
"ဂျပန်မှာ လုပ်မယ့် အလုပ် သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှုဟာ ဥပဒေမှာရှိတဲ့ ဗီဇာအမျိုးအစားနဲ့ ကိုက်ညီမှု ရှိမရှိ" ကို စစ်ဆေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂။ 基準適合性 (လျှောက်ထားသူ၏ အရည်အချင်းနှင့် စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များကို စိစစ်ခြင်း)
-
"လျှောက်ထားသူရဲ့ ပညာအရည်အချင်း၊ လုပ်ငန်းအတွေ့အကြုံနဲ့ အလုပ်ခန့်အပ်မှုစာချုပ်ပါ အချက်အလက်များ (ဂျပန်နိုင်ငံသားနှင့် အတူတူ သို့မဟုတ် ထက်ပိုမိုသော လစာစသည်) ဟာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ စံချိန်စံညွှန်းများနှင့် ပြည့်မီမှု ရှိမရှိ" ကို စစ်ဆေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
လျှောက်ထားသူရဲ့ ပညာအရည်အချင်း ဘယ်လောက်ပဲ မြင့်မားပါစေ (基準適合性 ဘယ်လောက်ပဲ ကောင်းပါစေ)၊ လုပ်မယ့် အလုပ်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ ဗီဇာအမျိုးအစား မရှိဘူးဆိုရင်တော့ (在留資格該当性 မရှိရင်) ဗီဇာလျှောက်ထားမှု အစပင် ပြုလုပ်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
၄။ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၏ အချက်အလက်များနှင့် နောက်ဆုံး ဥပဒေပြင်ဆင်မှု အခြေအနေများ
ဗီဇာစနစ်နဲ့ အကျုံးဝင်တဲ့ အလုပ်အကိုင်များဟာ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ လုပ်သားလိုအပ်ချက်နဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်း ပြောင်းလဲမှုများအပေါ် မူတည်ပြီး အမြဲတမ်း ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲနေပါတယ်။ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ အစိုးရဌာနများရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်များကို ပုံမှန်စစ်ဆေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
နောက်ဆုံး အခြေအနေ: 特定技能制度 တိုးချဲ့လာခြင်း ယခင်က အထွေထွေအလုပ်ဗီဇာများမှာ "在留資格該当性" ကို ခွင့်မပြုခဲ့တဲ့ ကွင်းဆင်းလုပ်ငန်းများ၊ ဒရိုင်ဘာနှင့် သက်ကြီးရွယ်အို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရေး (介護) စတဲ့ နယ်ပယ်များကို လတ်တလောနှစ်များအတွင်း "特定技能" စနစ်ရဲ့ အကျုံးဝင်နယ်ပယ်အဖြစ် အစဉ်လိုက် တိုးချဲ့ပေးနေပါတယ်။ အရင်က "該当性 မရှိဘူး" ဆိုပြီး လက်လျှော့ခဲ့ရတဲ့ အလုပ်အကိုင်များ ဖြစ်လင့်ကစား စနစ်ပြင်ဆင်မှုကြောင့် ဗီဇာအသစ် လျှောက်ထားနိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိလာပါတယ်။ နောက်ဆုံးရ သတင်းအချက်အလက်များကို 入管 ရဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်များ သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များဆီမှာ အမြဲမပြတ် အတည်ပြုပါ။
၅။ ဒါလေး သိချင်နေတာ! ဗီဇာလျှောက်ထားခြင်းဆိုင်ရာ Q&A (၃ ခု)
စာဖတ်သူများ မကြာခဏ မေးလေ့ရှိပြီး လက်တွေ့မှာ အလွန်အသုံးဝင်တဲ့ မေးခွန်း ၃ ခုကို ရွေးချယ်ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။
Q1. တက္ကသိုလ်မှာ သင်ယူခဲ့တဲ့ အထူးပြုဘာသာရပ်နဲ့ မသက်ဆိုင်တဲ့ အလုပ်အကိုင်ဆိုရင် "技術・人文知識・国際業務" ဗီဇာ လျှောက်လို့ ရနိုင်ပါသလား?
-
အဖြေ: မူအားဖြင့် တက္ကသိုလ်မှာ သင်ယူခဲ့တဲ့ ဘာသာရပ် (Major) နဲ့ လုပ်မယ့် အလုပ်အမျိုးအစားဟာ ဆက်စပ်မှု မရှိရင် "在留資格該当性" သို့မဟုတ် "基準適合性" မပြည့်မီဘဲ ဗီဇာငြင်းပယ်ခံရနိုင်ခြေ အလွန်မြင့်မားပါတယ်။ "技術・人文知識・国際業務" ဗီဇာဆိုတာ တက္ကသိုလ် သို့မဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကောလိပ်မှာ သင်ယူခဲ့တဲ့ အထူးပြုအသိပညာများကို အသုံးပြုရတဲ့ အလုပ်များအတွက် သတ်မှတ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ- ဝိဇ္ဇာဘက်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ် (စီးပွားရေး သို့မဟုတ် စာပေစသည်) ဖြင့် ဘွဲ့ရထားသူက ပရိုဂရမ်မာ သို့မဟုတ် အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် လျှောက်ထားပါက တက္ကသိုလ်မှာ IT နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ခရက်ဒစ်များ ယူခဲ့ကြောင်း ဆက်စပ်ပြနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းအတွေ့အကြုံ သက်သေမပြနိုင်ပါက စိစစ်ရေးမှာ အလွန်ခက်ခဲသွားပါလိမ့်မယ်။
Q2. မိမိရဲ့ အလုပ်ဟာ "在留資格該当性" ပြည့်မီမှု ရှိမရှိ အလွယ်တကူ ကိုယ်တိုင်စစ်ဆေးနိုင်မယ့် နည်းလမ်း ရှိပါသလား?
-
အဖြေ: ခန့်အပ်မယ့် အလုပ်ရဲ့ "အသေးစိတ် လုပ်ငန်းဆောင်တာများ (တစ်နေ့တာ အချိန်ဇယားနှင့် အလုပ်အမျိုးအစား အချိုးအစား)" ကို ရေးထုတ်ကြည့်ခြင်းက အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စာချုပ်ပေါ်မှာ ရာထူးအမည်ကို "General Work" သို့မဟုတ် "Office Work" လို့ ရေးထားသော်လည်း အမှန်တကယ် လုပ်ကိုင်ရမယ့် အဓိကအလုပ်က "ပစ္စည်းထုတ်ပိုးခြင်း"၊ "သန့်ရှင်းရေးလုပ်ခြင်း"၊ "ငွေကောင်တာထိုင်ခြင်း" စတဲ့ ကွင်းဆင်းရိုးရိုးလုပ်ငန်းများ ဖြစ်နေပါက 入管 ဘက်က "在留資格該当性 မရှိပါ" ဟု ဆုံးဖြတ်ပါလိမ့်မယ်။ ရုံးထိုင်အလုပ် သို့မဟုတ် အထူးပြုဆုံးဖြတ်ချက်များ ပါဝင်သော အလုပ်များက ဘယ်လောက်ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်နေလဲဆိုတာကို အရှိကိုအရှိအတိုင်း စစ်ဆေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
Q3. アルバイト လုပ်ချိန်မှာဖြစ်စေ၊ ကုမ္ပဏီ အလုပ်အရမ်းရှုပ်နေတဲ့ အချိန်မှာဖြစ်စေ ခွင့်ပြုမထားတဲ့ အလုပ်တွေကို (ကွင်းဆင်းလုပ်ငန်းစသည်) ခဏတဆီ ကူညီပေးရုံနဲ့တင် မရဘူးလား?
-
အဖြေ: မရပါဘူး။ ဗီဇာမှာ ခွင့်ပြုထားတဲ့ နယ်ပယ်ပြင်ပအလုပ်များကို မပြတ်လုပ်ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အဓိကအလုပ်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ပါက "ခွင့်ပြုချက်ပြင်ပ လှုပ်ရှားမှု" (資格外活動) သို့မဟုတ် ဗီဇာစည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် ရှိပါတယ်။ ဥပမာ- ပုံမှန်အားဖြင့် ရုံးမှာ ဘာသာပြန်အလုပ် လုပ်ကိုင်နေသူတစ်ယောက်က လုပ်သားမလုံလောက်မှုကြောင့် စက်ရုံမှာ ပစ္စည်းထုတ်ပိုးတာ သို့မဟုတ် စားသောက်ဆိုင်မှာ စားပွဲထိုးတာတွေကို ပုံမှန်လိုလို ကူညီပေးနေပါက ဗီဇာသက်တမ်းတိုးချိန်မှာ "မူလ 在留資格該当性 ကို ထိန်းသိမ်းမထားပါ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ ဗီဇာသက်တမ်းတိုး မရတာမျိုး ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ယာယီ သို့မဟုတ် အကူအညီပေးရုံ အဆင့်ထက် မပိုအောင် သတိပြုဖို့ လိုပါတယ်။
၆။ နိဂုံး: သေချာခိုင်မာသော ဗီဇာရရှိရေးနှင့် သက်တမ်းတိုးနိုင်ရေးအတွက်
"在留資格該当性" ဆိုတာ ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ဗီဇာရရှိဖို့နဲ့ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဖို့အတွက် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်တဲ့ အရေးကြီး လိုအပ်ချက်တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
-
မိမိလုပ်ချင်တဲ့ အလုပ်ဟာ ဥပဒေအရ ဘယ်ဗီဇာအမျိုးအစားမှာ အကျုံးဝင်သလဲ?
-
အမှန်တကယ် လုပ်ဆောင်ရမယ့် အလုပ်ဟာ ရိုးရိုးလုပ်ငန်းမဟုတ်ဘဲ အထူးပြု လုပ်ငန်းဆောင်တာဖြစ်ရဲ့လား?
ဗီဇာလျှောက်ထားရာမှာ စာချုပ်ပါ ရာထူးအမည်တစ်ခုတည်းကို မကြည့်ဘဲ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ရမယ့် အလုပ်အခြေအနေနဲ့ ဥပဒေပါ သတ်မှတ်ချက်များကို သေချာတိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးပြီး ပြင်ဆင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
"တို့ကုမ္ပဏီရဲ့ ဒီအလုပ်အမျိုးအစားက ဗီဇာ該当性 ရှိပါ့မလား?"၊ "လျှောက်လွှာမှာ ဘယ်လိုရှင်းပြရမှန်း မသိဘူး" လို့ အခက်အခဲဖြစ်နေတဲ့ ကုမ္ပဏီများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားသားများအနေဖြင့် ဗီဇာမလျှောက်ထားမီ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ 在留資格VISA အထူးပြု 行政書士 ထံသို့ အမြန်ဆုံး ဆက်သွယ်တိုင်ပင်ဆွေးနွေးလိုက်ပါ။ အသေးစိတ် မေးမြန်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ပေးပြီး သင့်တော်မယ့် ဗီဇာအမျိုးအစား အကြံဉာဏ်ပေးခြင်းနှင့် ဗီဇာလျှောက်ထားမှု လုပ်ငန်းစဉ်များကို အဆင်ပြေချောမွေ့အောင် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသွားပါမယ်။