जापानमा बस्ने विदेशीहरूको संख्या बढ्दै जाँदा, कहिलेकाहीँ अप्रत्याशित दुःखद घटनाहरू पनि हुन सक्छन्। यदि जापानमा आफ्नो परिवारको सदस्य वा साथीको मृत्यु भयो भने, "सबैभन्दा पहिले के गर्ने?" वा "आफ्नो देशमा कसरी सम्पर्क गर्ने र शव कसरी पठाउने?" भनेर चिन्तित हुनु स्वाभाविक हो।
यस लेखमा, जापानमा विदेशी नागरिकको मृत्यु हुँदा आवश्यक पर्ने सरकारी प्रक्रियाहरूको बारेमा जानकारी दिइएको छ।
१. सबैभन्दा पहिले गर्नुपर्ने काम: नगरपालिकामा 「死亡届」 बुझाउने
जापानमा बसोबास गर्ने विदेशी नागरिकको मृत्यु भएमा, जुनसुकै देशको नागरिक भए पनि जापानको कानुन अनुसार प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण काम भनेको स्थानीय सरकारलाई जानकारी दिनका लागि 「死亡届」 बुझाउनु हो।
कहाँ बुझाउने?
मृतकको 住民票 भएको (住民登録 गरेको) नगरपालिका वा वडा कार्यालयमा बुझाउनुपर्छ। यदि भ्रमणको क्रममा 住民票 नभएको ठाउँमा मृत्यु भएको हो भने, मृत्यु भएको स्थानको कार्यालयमा पनि बुझाउन सकिन्छ।
कति समयभित्र बुझाउने?
मृत्यु भएको थाहा पाएको दिनदेखि "७ दिनभित्र" बुझाउनुपर्छ। यो समय ढिलो भएमा जरिवाना (過料) तिर्नुपर्ने हुन सक्छ, त्यसैले छिटो प्रक्रिया सुरु गर्नु राम्रो हुन्छ।
आवश्यक कागजातहरू के हुन्?
डाक्टरले जारी गरेको 「死亡診断書」 वा 「死体検案書」 आवश्यक पर्छ। यी कागजातहरू प्रायः 死亡届 को फारमसँगै जोडिएका हुन्छन्, त्यसैले अस्पतालबाट पाएपछि त्यसलाई सिधै कार्यालयमा लैजानुहोस्।
२. नगरपालिकाबाट जारी हुने 「受理証明書」 को महत्त्व
नगरपालिकामा 死亡届 दर्ता भएपछि, त्यसको प्रमाणको रूपमा 「死亡届の受理証明書」 वा 「死亡届記載事項証明書」 प्राप्त गर्न सकिन्छ।
यी कागजातहरू केवल रसिद मात्र नभई पछिका प्रक्रियाहरूको लागि धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्:
-
आफ्नो देशको दूतावास (Embassy) वा कन्सुलेटमा रिपोर्ट गर्न।
-
शवलाई आफ्नो देश पठाउनका लागि अनुमति लिन।
-
जापानमा रहेको बैंक खाता बन्द गर्न वा बीमाको रकम दाबी गर्न।
-
जापानमा अन्तिम संस्कार (हल्लाउने) को अनुमति (火葬許可証 जारी गर्न) का लागि।
विशेष गरी 「記載事項証明書」 अन्तर्राष्ट्रिय प्रक्रियाहरूमा बढी आवश्यक पर्ने भएकोले, केही प्रतिहरू बढी निकालेर राख्नु सुरक्षित हुन्छ।
३. जापान सरकारबाट आफ्नो देशको दूतावासमा जानकारी जाने प्रक्रिया
जापानमा विदेशीको मृत्यु भएको पुष्टि भएपछि, कार्यालयहरूले स्वचालित रूपमा सम्बन्धित निकायहरूमा जानकारी दिने व्यवस्था छ:
१. नगरपालिका (市区町村役場) ले 死亡届 प्राप्त गर्दछ। २. त्यो जानकारी 法務局 मा पठाइन्छ। ३. 法務局 ले 外務省 (領事局外国人課) लाई जानकारी दिन्छ। ४. 外務省 ले मृतकको देशको जापानस्थित दूतावास वा कन्सुलेट मा मृत्युको जानकारी पठाउँछ।
सरकारहरूबीच जानकारी आदानप्रदान भए पनि, शव बुझ्ने, आफ्नो देशको नागरिकता/राहदानी सम्बन्धी काम र मृतकको सामान व्यवस्थापनका लागि परिवार वा साथीहरूले आफैं दूतावाससँग सम्पर्क गर्नुपर्छ।
४. शव ढुवानी (遺体搬送) र अन्तिम संस्कार (火葬) का नियमहरू
जापानमा मृत्यु भएमा, जापानमै अन्तिम संस्कार (हल्लाउने/दाहसंस्कार) गर्ने वा शवलाई आफ्नो देश पठाउने भन्ने विकल्प हुन्छ।
-
जापानमा दाहसंस्कार गर्ने भएमा: नगरपालिकामा 死亡届 बुझाउँदा 「死体火葬許可申請書」 पनि सँगै बुझाउनुपर्छ। 火葬許可証 बिना दाहसंस्कार गर्न पाइँदैन। यदि अस्तु (bones) आफ्नो देश लैजाने हो भने, एयरलाइन्स र दूतावासको प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
-
शव आफ्नो देश पठाउने (遺体送還) भएमा: शवलाई सुरक्षित राख्न विशेष उपचार (Embalming) र विशेष बाकस (Casket) आवश्यक पर्छ। यसमा धेरै खर्च (प्रायः लाखौं येन) लाग्ने हुनाले, मृतकको बीमा (Travel Insurance वा 社会保険) छ कि छैन जाँच गर्नुपर्छ।
५. अन्य महत्त्वपूर्ण सरकारी नियमहरू
जापान सरकार र 出入国在留管理庁 को नियम अनुसार तलका कुराहरू पनि ध्यान दिनुहोस्:
① 在留カード फिर्ता गर्ने
मृतकको 「在留カード」 मृत्यु भएको १४ दिनभित्र 出入国在留管理局 मा फिर्ता गर्नुपर्छ। यो हुलाकबाट पठाउन वा नजिकैको 入管 कार्यालयमा बुझाउन सकिन्छ।
② परिवारको भिसा (家族滞在 आदि) मा प्रभाव
यदि मृतक व्यक्ति 「技術・人文知識・国際業務」 जस्तो कार्य भिसामा हुनुहुन्थ्यो र परिवारलाई ल्याउनुभएको थियो भने, उहाँको मृत्युपछि परिवारको 「家族滞在」 भिसाको आधार समाप्त हुन्छ। जापानमै बसिरहनका लागि अर्कै भिसा (जस्तै 定住者) मा परिवर्तन गर्नुपर्ने हुन्छ। यसबारे तुरुन्तै विज्ञसँग परामर्श लिनुहोस्।
③ 健康保険 र 年金 को प्रक्रिया
यदि मृतक 社会保険 वा 国民健康保険 मा आबद्ध हुनुहुन्थ्यो भने, अन्त्येष्टि खर्चमा सहयोग पुऱ्याउन 「葬祭費」 प्राप्त गर्न सकिन्छ। साथै, लामो समयसम्म 厚生年金 तिर्नुभएको थियो भने परिवारले पेन्सन (Survivor Pension) पाउन सक्ने सम्भावना हुन्छ।
प्रश्न र उत्तर (Q&A)
Q1: मेरो मृत साथीको जापानमा कोही आफन्त छैनन्। के मैले 死亡届 बुझाउन सक्छु?
A: हजुर, सक्नुहुन्छ। कानुन अनुसार 「届出義務者」 मा आफन्त मात्र नभई सँगै बस्ने व्यक्ति, घरबेटी वा संरक्षक पनि पर्छन्। यदि कोही छैन भने मृत्यु भएको ठाउँको व्यवस्थापकले पनि बुझाउन सक्छ। साथीको रूपमा पनि अवस्था हेरेर नगरपालिकाले निवेदन स्वीकार गर्दछ।
Q2: शव आफ्नो देश पठाउन धेरै खर्च लाग्छ, मसँग पैसा छैन। के गर्ने?
A: पहिले बीमा र दूतावासमा सम्पर्क गर्नुहोस्। कतिपय ट्राभल इन्स्योरेन्स वा जीवन बीमाले शव पठाउने खर्च बेहोर्छन्। साथै, जापानमा काम गरिरहेको भए 社会保険 बाट 「埋葬料」 पाउन सकिन्छ। यदि पैसाको धेरै समस्या छ भने, जापानमै दाहसंस्कार गरेर अस्तुलाई कम खर्चमा आफ्नो देश लैजान सकिन्छ।
Q3: 観光ビザ (भिजिट भिसा) मा आएको बेला मृत्यु भएमा के हुन्छ?
A: प्रक्रिया उस्तै हो, तर दूतावासको सहयोग बढी चाहिन्छ। 住民票 नभए पनि जापानमा मृत्यु भएकोले 死亡届 बुझाउनै पर्छ। तर 住民票 नहुँदा 「死亡診断書」 तयार गर्न र दूतावासको प्रक्रिया अलि जटिल हुन सक्छ। तुरुन्तै आफ्नो देशको दूतावासमा सम्पर्क गरी सहयोग माग्नुहोस्।
निष्कर्ष
जापानमा विदेशीको मृत्यु हुँदा भाषा र नियमको भिन्नताले प्रक्रिया गाह्रो हुन सक्छ। तर, स्टेप-बाई-स्टेप गर्दा काम पूरा हुन्छ:
१. नगरपालिकामा 死亡届 बुझाउने। २. आवश्यक प्रमाण पत्रहरू लिने। ३. दूतावाससँग समन्वय गर्ने।
यदि परिवारको भिसा परिवर्तन वा 入管 मा रिपोर्ट गर्ने जस्ता कानुनी कुरामा समस्या भएमा, 行政書士 जस्ता विज्ञहरूको सल्लाह लिनुहोस्।
