जापानमा बस्नुहुने सम्पूर्ण नेपाली साथीहरूमा नमस्कार। म जापानको आवास अनुमति (VISA) सम्बन्धी मामिलाहरू हेर्ने विशेषज्ञ 行政書士 हुँ।
"झुक्किएर भिसाको म्याद सकिएर ओभरस्टे (Overstay) भयो" वा "अहिलेको अवस्थामा जापानमा बस्न मिल्दैन तर केही बाध्यताले गर्दा नेपाल फर्कन सक्ने अवस्था छैन" भन्ने जस्ता चिन्तामा हुनुहुन्छ भने तपाईं एक्लो हुनुहुन्न। सामान्यतया जापानको नियम पालना गर्न नसक्दा स्वदेश फर्कनुपर्ने हुन्छ, तर विशेष परिस्थितिहरूलाई विचार गरेर न्याय मन्त्रीले विशेष रूपमा जापानमा बस्न अनुमति दिने एउटा व्यवस्था छ।
यसलाई "在留特別許可" (विशेष आवास अनुमति) भनिन्छ।
जुन २०२४ देखि कानुनमा केही नयाँ परिवर्तनहरू आएका छन्। आज म एक विशेषज्ञको रूपमा यो "在留特別許可" भनेको के हो र यसलाई कसरी प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्ने बारेमा सरल भाषामा बुझाउनेछु।
१. 在留特別許可 भनेको के हो? (विशेष "उद्धार" व्यवस्था)
सामान्यतया भिसाको म्याद सकिएमा वा अध्यागमन कानुन उल्लंघन गरेमा "देश निकाला (Deputation)" को प्रक्रिया अगाडि बढ्छ। तर, यदि जापानमा परिवार छ वा मानवीय कारणले गर्दा नेपाल फर्कन निकै गाह्रो छ भने, न्याय मन्त्रीको तजबिजमा "विशेष रूपमा जापानमा बस्न दिनु" भनेर अनुमति पाउन सकिन्छ।
यहाँ मुख्य कुरा के छ भने, यो एउटा "विशेष" अनुमति हो र यो सबैले पाउने अधिकार भने होइन।
२०२४ देखि भएको ठुलो परिवर्तन पहिले अध्यागमन (Nyukan) मा थुनिएपछि वा आफैँ उपस्थित भएपछि मात्र प्रक्रियाको बीचमा यसको निर्णय हुन्थ्यो। तर नयाँ कानुन (१० जुन २०२४ देखि लागू) अनुसार, अब व्यक्ति आफैँले "मलाई विशेष आवास अनुमति दिनुहोस्" भनेर आवेदन दिन सक्ने भएको छ।
तर, यदि तपाईंलाई पहिले नै "जापान छोड्नुहोस्" भन्ने आदेश (退去強制令書) आइसकेको छ भने यो आवेदन दिन मिल्दैन। त्यसैले सही समयमा कदम चाल्नु निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
२. कस्ता मानिसहरूले अनुमति पाउने सम्भावना बढी हुन्छ? (सकारात्मक पक्षहरू)
अध्यागमन विभागले जारी गरेको "निर्देशिका (Guideline)" मा कस्ता परिस्थितिहरूमा अनुमति दिने विचार गरिन्छ भन्ने कुराहरू उल्लेख छन्:
-
जापानी नागरिकसँग विवाह भएको वा जापानमा बच्चा भएको अवस्थामा: जापानमा परिवारसँग स्थिर रूपमा बसिरहेको कुरालाई निकै महत्त्व दिइन्छ। विशेष गरी "बच्चाको हित" लाई प्राथमिकता दिइन्छ। जापानमा जन्मेका, हुर्केका र जापानी भाषा मात्र बोल्ने बच्चाहरू छन् भने, उनीहरूको शिक्षा र भविष्यको लागि आमाबाबुलाई बस्न अनुमति दिने केसहरू बढ्दै गएका छन्।
-
जापानमा लामो समयदेखि बसेको र समाजमा घुलमिल भएको अवस्थामा: लामो समय बसेको मात्र नभई स्कूल, स्थानीय समाज वा समुदायका गतिविधिहरूमा सक्रिय सहभागिता छ भने यसलाई सकारात्मक मानिन्छ।
-
मानव बेचबिखनको शिकार भएको अवस्थामा: यदि आफ्नो इच्छा विपरित काम गर्न बाध्य पारिएको वा नियन्त्रणमा राखिएको थियो भने, संरक्षणको दृष्टिकोणले अनुमति दिने बारे विचार गरिन्छ।
-
शरणार्थी वा त्यस्तै संरक्षण आवश्यक पर्ने अवस्थामा: स्वदेश फर्कँदा ज्यानको खतरा हुने वा द्वन्द्वका कारण फर्कन नसक्ने अवस्था छ भने पनि यसलाई विचार गरिन्छ।
३. कस्तो अवस्थामा अनुमति पाउन गाह्रो हुन्छ? (नकारात्मक पक्षहरू)
अर्कोतर्फ, यदि तपाईंले नियमको वास्ता नगरेको देखियो भने अनुमति पाउन गाह्रो हुन्छ:
-
गम्भीर आपराधिक रेकर्ड भएमा: १ वर्षभन्दा बढी जेल सजाय पाएको, लागूऔषध कारोबार वा मानव बेचबिखनमा संलग्न भएको भएमा सामान्यतया अनुमति दिइँदैन।
-
अवैध बसाइ (Overstay) निकै लामो समय भएमा: "लामो समय बस्नु" सकारात्मक भए पनि, "त्यति लामो समयसम्म जापानको कानुनलाई वास्ता नगर्नु" लाई नकारात्मक रूपमा पनि हेरिन्छ।
-
पहिले पनि देश निकाला (Forced Return) भएको भएमा: यदि पहिले पनि यस्तै गल्ती दोहोर्याउनुभएको छ भने, तपाईंमा सुधार नभएको मानिन्छ।
४. प्रक्रिया र ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
नयाँ व्यवस्था अनुसार, अध्यागमनको निगरानीमा रहेका वा विशेष व्यवस्था (監理措置 - नथुनिकन बाहिरै बसेर प्रक्रिया पर्खने अवस्था) मा रहेका विदेशीहरूले आवेदन दिन सक्छन्।
१. आवेदन फारम र कागजात तयारी: तपाईं किन जापानमा बस्नै पर्छ भन्ने कुरा प्रमाणित गर्ने कागजातहरू (नाता प्रमाणित, मेडिकल रिपोर्ट, बच्चाको स्कूलको कागजात, साथीभाइको अनुरोध पत्र आदि) तयार गर्नुपर्छ। २. अध्यागमन अधिकृतद्वारा अनुसन्धान: तपाईंले बुझाउनुभएको कागजात मात्र नभई तपाईंको जीवनशैली र व्यवहारको पनि गहिरो अनुसन्धान गरिन्छ। ३. न्याय मन्त्रीको निर्णय: अन्त्यमा सबै परिस्थितिहरूलाई विचार गरेर अनुमति दिने वा नदिने निर्णय गरिन्छ।
५. विशेषज्ञको सल्लाह: तपाईंले जान्नै पर्ने कुरा
विशेष आवास अनुमति (在留特別許可) एक पटक अस्विकृत भएपछि फेरि अवसर पाउन निकै गाह्रो हुन्छ। त्यसैले सुरुदेखि नै आफ्नो अवस्थालाई सही रूपमा बुझाउनु र ठोस प्रमाणहरू पेश गर्नु आवश्यक छ।
धेरैले "अहिले अध्यागमन गएपछि जे होला होला" भनेर सोच्छन्, तर तयारी बिना जानु निकै जोखिमपूर्ण हुन्छ। जानुअघि आफ्नो सकारात्मक र नकारात्मक पक्षहरूलाई राम्ररी विश्लेषण गर्नुपर्छ।
तपाईंको मनमा लाग्न सक्ने प्रश्नहरू (Q&A)
Q1: म ओभरस्टे भएको १० वर्षभन्दा बढी भयो। लामो समय बसेकै आधारमा अनुमति पाइन्छ?
A1: दुःखको कुरा, समय लामो हुँदैमा "पक्का" अनुमति पाइन्छ भन्ने छैन। तर यो १० वर्षको अवधिमा तपाईंले जापानी नागरिकसँग विवाह गर्नुभएको छ, बच्चाहरू स्कूल गइरहेका छन् वा समाजमा राम्रो काम गर्नुभएको छ भने अनुमति पाउने सम्भावना धेरै हुन्छ।
Q2: म बिरामी छु र उपचार गराइरहेको छु, तर नेपालमा यसको उपचार सम्भव छैन। के यो कारण हुन सक्छ?
A2: हो, यो एउटा निकै महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। यदि उपचार रोक्दा ज्यानको खतरा हुन्छ भने "मानवीय आधार" मा अनुमति पाउन सकिन्छ। तर यसका लागि डाक्टरको रिपोर्ट र नेपालको स्वास्थ्य अवस्थाको बारेमा स्पष्ट प्रमाणहरू चाहिन्छ।
Q3: म आफैँ अध्यागमन (Nyukan) गएँ भने तुरुन्तै पक्रेर नेपाल पठाइदिन्छन् कि?
A3: डर लाग्नु स्वाभाविक हो। तर अहिले "監理措置" (निगरानी व्यवस्था) भन्ने प्रणाली छ। यदि तपाईंको जिम्मा लिने मान्छे छ र तपाईं भाग्नुहुन्न भन्ने विश्वास दिलाउन सक्नुहुन्छ भने, नथुनिकन बाहिरै बसेर नतिजा पर्खन सकिन्छ। त्यसैले जानुअघि विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नु राम्रो हुन्छ।
निष्कर्ष
विशेष आवास अनुमति तपाईंको जीवनको एउटा ठुलो निर्णय हो। नियमहरू परिवर्तन भएको अहिलेको समयमा सही जानकारी हुनु निकै जरुरी छ।
एक्लै चिन्ता नगर्नुहोस्, भिसा सम्बन्धी विशेषज्ञ 行政書士 सँग समयमै सल्लाह लिनुहोस्।
