नमस्ते, म जापानको 在留資格 (VISA) सम्बन्धी काम गर्ने एउटा 行政書士 हुँ। आज म पहिलो पटक जापान आउनुभएका विदेशी साथीहरूका लागि माइナンバー（個人番号） को बारेमा सजिलो गरी बुझाउन गइरहेको छु।
जापानमा आफ्नो जीवन सुरु गर्दा माइナンバー（個人番号） को प्रक्रिया पूरा गर्नु एकदमै आवश्यक हुन्छ। धेरै जनालाई "यो कहिले, कहाँ र कसरी लिने?" वा "यसको काम के हो?" भन्ने जिज्ञासा हुन सक्छ।
यस लेखमा, भर्खरै जापान प्रवेश गर्नुभएका विदेशीहरूका लागि माइナンバー लिने तरिकादेखि लिएर यसको प्रयोग र ध्यान दिनुपर्ने कुराहरूबारे आधिकारिक जानकारीसहित विस्तृत रूपमा बताउनेछु।
१. माइナンバー（個人番号） कहिले र कसरी पाइन्छ?
जापान प्रवेश गरिसकेपछि ३ महिनाभन्दा बढीको 在留資格 हुनेहरूले आफ्नो बस्ने ठेगाना पक्का भएपछि सबैभन्दा पहिले 住民登録（転入届） गर्नुपर्छ।
माइナンバー यो 住民登録 सँगै जोडिएको हुन्छ। तपाईंले आफ्नो नगरपालिका (City Hall) मा गएर 住民票 दर्ता गरेपछि, केही समयमा तपाईंको ठेगानामा "個人番号通知書" भन्ने कागज 簡易書留 (दर्ता गरिएको चिठ्ठी) मार्फत आउँछ। यसैले तपाईंको माइナンバー तय भएको जानकारी दिन्छ।
मुख्य कुरा: यो एयरपोर्टमा ओर्लिने बित्तिकै पाइने चिज होइन। सबैभन्दा पहिले नगरपालिका (市役所/区役所) मा गएर "म यहाँ बस्छु" भनेर दर्ता गरेपछि मात्र यसको प्रक्रिया सुरु हुन्छ।
२. "通知書" र "कार्ड" बीचको फरक बुझ्नुहोस्
धेरै मानिसहरू यसमा झुक्किने गर्छन्, तर यी दुई फरक कुरा हुन्:
-
個人番号通知書: यो तपाईंको नम्बर "जानकारी" दिनका लागि मात्र पठाइएको कागज हो। यसलाई परिचयपत्रको रूपमा प्रयोग गर्न मिल्दैन।
-
マイナンバーカード: यो फोटो टाँसिएको एउटा प्लास्टिकको कार्ड हो। यो कार्ड भएमा सुविधा धेरै हुन्छ, जस्तै कम्बिनिबाट 住民票 निकाल्न सकिन्छ र अनलाइनबाट सरकारी प्रक्रियाहरू गर्न सजिलो हुन्छ।
जापानमा 住民票 भएका जोसुकै विदेशीले पनि माइナンバーカード को लागि आवेदन दिन सक्छन्।
३. विदेशीहरूका लागि विशेष ध्यान दिनुपर्ने कुरा: कार्डको म्याद
जापानी नागरिकको लागि यो कार्ड १० वर्षसम्म मान्य हुन्छ, तर विदेशीहरूको हकमा नियम फरक छ।
विदेशीहरूको माइナンバーカード को म्याद सामान्यतया तपाईंको "在留期間 (भिसाको अवधि) सकिने दिनसम्म" मात्र हुन्छ।
यदि तपाईंले आफ्नो भिसा थप्नुभयो (在留資格 को नवीकरण गर्नुभयो) भने, नगरपालिकामा गएर माइナンバーカード को म्याद पनि थप्ने प्रक्रिया गर्नुपर्छ। यदि भिसा थपेपछि कार्डको म्याद थप्न बिर्सिनुभयो भने कार्ड रद्द हुन सक्छ र नयाँ बनाउन पैसा लाग्न सक्छ। त्यसैले भिसा थपेपछि कार्डको पनि म्याद थप्न नबिर्सिनुहोला।
४. 公金受取口座登録制度 भनेको के हो?
जापान सरकारले अहिले एउटा सजिलो व्यवस्था सुरु गरेको छ, जसलाई 公金受取口座登録制度 भनिन्छ। यसको मतलब आफ्नो बैंक खाताको जानकारी पहिले नै सरकार (デジタル庁) मा दर्ता गरेर राख्नु हो।
दर्ता गर्दाका फाइदाहरू:
-
पैसा पाउन सजिलो: सरकारबाट पाइने विभिन्न राहत रकम, 年金 (पेन्सन), 児童手当 (बालभत्ता), वा बढी तिरेको कर फिर्ता (所得税 को फिर्ता) लिने बेलामा फारममा खाता नम्बर लेखिरहनु वा पासबुकको फोटोकपी बुझाइरहनु पर्दैन।
-
छिटो काम हुने: सरकारी निकायसँग पहिले नै खाताको जानकारी हुने भएकाले पैसा छिटो बैंकमा आउँछ।
यदि तपाईंसँग माइナンバーカード छ भने स्मार्टफोन वा कम्प्युटरबाट "マイナポータル" भन्ने साइट मार्फत सजिलै दर्ता गर्न सकिन्छ।
५. काम लाग्ने प्रश्नोत्तर (Q&A)
विदेशी साथीहरूले धेरै सोध्ने प्रश्नहरू यहाँ राखेको छु:
Q1: कम्पनीले माइナンバー（個人番号） मागिरहेको छ, दिँदा हुन्छ?
A1: हुन्छ, दिनुपर्छ। जापानका कम्पनीहरूले आफ्ना कर्मचारीको कर र सामाजिक सुरक्षा (Social Security) को काम गर्नका लागि सरकारलाई माइナンバー बुझाउनुपर्ने नियम हुन्छ। त्यसैले अफिसले मागेमा दिनुहोस्। तर, चिनजान नभएका वा काम नपर्ने व्यक्तिलाई आफ्नो नम्बर कहिल्यै नदिनुहोला।
Q2: कोठा सर्दा केही प्रक्रिया गर्नुपर्छ?
A2: हजुर, माइナンバーカード को ठेगाना परिवर्तन गर्नुपर्छ। नयाँ ठाउँको नगरपालिकामा 転入届 दर्ता गर्दा आफ्नो माइナンバーカード पनि साथमै लैजानुहोस्। कार्डको पछाडि नयाँ ठेगाना लेखिन्छ। यसो नगरेमा कार्ड काम नलाग्ने हुन सक्छ।
Q3: आफ्नो देश फर्कने बेला कार्ड के गर्ने?
A3: नगरपालिकामा गएर कार्ड बुझाउनुपर्छ (वा रद्द गर्नुपर्छ)। जापान छोडेर सधैँका लागि आफ्नो देश फर्कँदै हुनुहुन्छ भने 転出届 दर्ता गर्ने बेला कार्ड पनि फिर्ता गर्नुपर्छ। याद राख्नुहोस्, तपाईंको माइナンバー नम्बर जीवनभर एउटै रहन्छ। यदि भविष्यमा फेरि जापान आउनुभयो भने पुरानै नम्बर प्रयोग हुन्छ।
निष्कर्ष: जापानको जीवनका लागि "चाबी" हो माइナンバー
माइナンバー（個人番号） केवल एउटा नम्बर मात्र होइन। यो जापानमा कर तिर्न, सामाजिक सुरक्षा पाउन, बैंक खाता खोल्न वा मोबाइल फोनको सम्झौता गर्नका लागि तपाईंको परिचय दिने एउटा महत्वपूर्ण "चाबी" जस्तै हो।
यो सुन्दा सुरुमा अलि गाह्रो लागे पनि, यसलाई सही तरिकाले प्रयोग गर्न जान्नुभयो भने जापानको बसाइ धेरै सजिलो हुनेछ।
