नमस्ते! म जापानमा भिसा र आवासीय अनुमति सम्बन्धी काम गर्ने 行政書士 हुँ।
जापानमा बस्न थालेपछि सरकारी काम, बैंक खाता खोल्ने वा कोठा भाडामा लिने जस्ता धेरै ठाउँमा "हाम्रो देशको साइन (Signature)" को सट्टामा ハンコ（印鑑） मागिएको देख्दा तपाईँलाई अचम्म लाग्न सक्छ। नेपालमा साइन गर्ने चलन भएकाले, यहाँ किन स्ट्याम्प जस्तो देखिने छाप आवश्यक हुन्छ भनेर धेरैलाई द्विविधा हुनु स्वाभाविकै हो।
वास्तवमा, जापानमा 印鑑 भनेको साधारण स्ट्याम्प मात्र होइन, यो तपाईँको "आधिकारिक निर्णय" प्रमाणित गर्ने एउटा महत्वपूर्ण साधन हो। यसको बारेमा सही जानकारी नभएमा तपाईँले महत्वपूर्ण सम्झौताहरू गर्न नसक्ने वा कुनै समस्यामा पर्न सक्ने जोखिम पनि हुन्छ।
आज म जापानमा बस्ने विदेशी नागरिकहरूले जान्नै पर्ने 印鑑 का प्रकार, बनाउने तरिका र यसलाई सुरक्षित राख्ने तरिकाहरूका बारेमा सजिलो भाषामा जानकारी दिनेछु।
1. तपाईँले जान्नै पर्ने ३ प्रकारका 印鑑 र तिनका काम
जापानमा मुख्यतया ३ प्रकारका 印鑑 हुन्छन्। यद्यपि सबै काममा एउटै छाप प्रयोग गर्न कानुनी बाधा त छैन, तर सुरक्षाको दृष्टिकोणले फरक-फरक छाप बनाउनु राम्रो मानिन्छ।
-
① 認印（みとめいん）: यो "दैनिक प्रयोग" का लागि हो। सामान कुरियर बुझ्दा वा कार्यलयमा साधारण कागजात चेक गर्दा यसको प्रयोग हुन्छ। यसमा मसी भित्रै हुने छाप (Shachihata) पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ, तर सरकारी काममा भने स्ट्याम्प प्याडमा चोपेर प्रयोग गर्ने छाप नै चाहिन्छ।
-
② 銀行印（ぎんこういん）: बैंक वा हुलाकमा खाता खोल्दा दर्ता गरिने छाप हो। बैंकबाट पैसा निकाल्दा वा बिजुली, पानीको बिल बैंकबाट काटिने बनाउँदा यसको आवश्यकता पर्छ।
-
③ 実印（じついん）: यो वडा कार्यालय (役所) मा दर्ता गरिएको सबैभन्दा शक्तिशाली छाप हो। घर वा जग्गा किन्दा, गाडी किन्दा वा बैंकबाट ऋण लिँदा यसको प्रयोग गरिन्छ। यो छाप र 印鑑登録証明書 सँगै भएपछि मात्र तपाईँले कुनै पनि सम्झौतामा सहमति जनाएको पक्का हुन्छ।
2. विदेशी नागरिकहरूका लागि 印鑑登録 गर्ने गाइड
१५ वर्ष पुगेका र जापानमा 住民登録 गरेका जोसुकै विदेशी नागरिकले पनि 印鑑登録 गर्न सक्छन्।
दर्ता गर्ने प्रक्रिया:
-
ठाउँ: तपाईँ बसिरहनुभएको ठाउँको वडा कार्यालय (役場) मा जानुहोस्।
-
चाहिने सामान: दर्ता गर्न चाहेको 印鑑 र तपाईँको 在留カード।
-
प्रक्रिया: कार्यालयको काउन्टरमा निवेदन दिनुहोस्। यदि तपाईँ आफैँ जानुभयो भने सोही दिनमा दर्ता प्रक्रिया सकिन्छ र तपाईँलाई 印鑑登録証 (एउटा कार्ड) दिइन्छ।
प्रतिनिधि पठाउँदा: यदि तपाईँ व्यस्त हुनुहुन्छ र आफैँ जान सक्नुहुन्न भने साथी वा परिवारलाई पनि पठाउन सक्नुहुन्छ। तर, यसमा अलि धेरै समय लाग्छ। कार्यालयले पहिले तपाईँको ठेगानामा एउटा चिठी पठाउँछ, र पछि त्यो चिठी र 委任状 लिएर प्रतिनिधि फेरि कार्यालय जानुपर्ने हुन्छ।
3. कस्तो प्रकारको छाप दर्ता गर्न सकिन्छ? (ध्यान दिनु पर्ने कुराहरू)
सबै प्रकारका छापहरू 実印 को रूपमा दर्ता गर्न मिल्दैन। यी नियमहरूमा ध्यान दिनुहोस्:
-
नाम मिल्नु पर्ने: तपाईँको 住民票 मा भएको नाम (Alphabet वा Kanji) अनुसार हुनुपर्छ। यदि तपाईँ カタカナ表記 बाट दर्ता गर्न चाहनुहुन्छ भने, पहिले नै कार्यालयमा 通称名 वा カタカナ表記 दर्ता गरेको हुनुपर्छ।
-
साइज: सामान्यतया ८ एमएम देखि २५ एमएम भित्रको वर्गाकार (Square) साइजमा हुनुपर्छ। धेरै सानो वा धेरै ठूलो हुनु हुँदैन।
-
बनोट: रबर जस्तो सजिलै आकार परिवर्तन हुने छाप दर्ता गर्न मिल्दैन। काठ, धातु (Titanium) वा जनावरको सिङ (Horn) जस्ता कडा वस्तुबाट बनेको छाप छान्नुहोस्।
4. सुरक्षाको कुरा: 印鑑 हराउनबाट कसरी बचाउने?
साइन (Signature) भन्दा 印鑑 फरक छ, किनभने यो जसले हातमा पार्यो, उसैले प्रयोग गर्न सक्छ।
-
छुट्टाछुट्टै राख्नुहोस्: आफ्नो 実印 र 印鑑登録証 (कार्ड) लाई सधैँ फरक-फरक ठाउँमा लुकाएर राख्नुहोस्। त्यसैगरी बैंकको पासबुक र 銀行印 लाई पनि सँगै नराख्नुहोस्। यदि दुवै सामान चोरियो भने कसैले तपाईँको पैसा निकाल्न वा तपाईँको नाममा सम्झौता गर्न सक्छ।
-
हराएमा तुरुन्त खबर गर्नुहोस्: यदि छाप हरायो भने तुरुन्तै प्रहरी र वडा कार्यालय (बैंकको भए बैंकमा) खबर गरेर पुरानो दर्ता रद्द गर्नुहोस्।
5. तपाईँले जान्न खोज्नुभएको केही प्रश्नोत्तर (Q&A)
Q1: मेरो नाम धेरै लामो छ, थर (Family Name) मात्र भएको छाप बनाउँदा हुन्छ?
A: हुन्छ। थर मात्र वा नाम मात्र भएको छाप पनि दर्ता गर्न सकिन्छ। तर, केही ठाउँमा पूरै नाम चाहिने नियम हुन सक्छ, त्यसैले बनाउनु अघि एक पटक आफ्नो वडा कार्यालयको वेबसाइटमा हेर्नु वा सोध्नु राम्रो हुन्छ।
Q100: १०० येन पसलमा पाइने छाप दर्ता गर्न मिल्छ?
A: कानुनी रूपमा त मिल्छ, तर म यसो नगर्न सल्लाह दिन्छु। ती छापहरू धेरै संख्यामा बनेका हुन्छन् र तपाईँको जस्तै छाप अरूसँग पनि हुन सक्छ। यसले गर्दा नक्कली छाप बनाउन सजिलो हुन्छ र सुरक्षाको जोखिम रहन्छ। त्यसैले आफ्नो लागि छुट्टै अर्डर गरेर छाप बनाउनुहोस्।
Q3: जापान छोडेर नेपाल फर्कँदा दर्ता के गर्ने?
A: जब तपाईँ जापान छोड्ने बेला 転出届 भर्नुहुन्छ, तपाईँको 印鑑登録 आफैँ रद्द हुन्छ। तपाईँले 印鑑登録証 कार्ड कार्यालयलाई बुझाउनु पर्छ। तर बैंकको छाप भने तपाईँले खाता बन्द नगरेसम्म सक्रिय रहन्छ, त्यसैले फर्कनु अघि सबै कुरा व्यवस्थापन गर्नुहोस्।
निष्कर्ष
जापानमा 印鑑 भनेको तपाईँको "भरोसा" को प्रतीक हो। सुरुमा यो अलि झन्झटिलो लागे पनि आफ्नो एउटा राम्रो छाप भएपछि जापानको जीवन अझ सहज र व्यवस्थित भएको महसुस हुनेछ।
यदि तपाईँलाई कम्पनी खोल्न, उच्च दक्ष जनशक्ति भिसामा परिवर्तन गर्न वा यस्तै अन्य जटिल प्रक्रियामा 印鑑 सम्बन्धी सहयोग चाहिएमा, निर्धक्क भएर हाम्रो कार्यालयमा सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ।
