नमस्ते! म जापानमा इनमिग्रेशन अर्थात् VISA सम्बन्धी काम गर्ने 行政書士 हुँ।
जापानमा बस्दा कहिलेकाहीँ मनमा यस्तो डर लाग्न सक्छ: "यदि म बिरामी भएर काम गर्न नसक्ने भएँ भने के होला?" वा "यदि मसँग पैसा सकियो र जीवन धान्न गाह्रो भयो भने के गर्ने होला?" विशेषगरी आफ्नो देश छोडेर जापानमा कडा मिहिनेत गरिरहनुभएका तपाईंहरूका लागि जापानको सहायता प्रणाली (Safety Net) ले आफूलाई समेट्छ कि समेट्दैन भन्ने कुरा धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
आज म विदेशी नागरिकले जापानमा 「生活保護」 (Seikatsu Hogo) पाउन सक्छन् कि सक्दैनन् र समस्या पर्दा सहायता लिने अन्य उपायहरू के-के छन् भन्ने बारे सरल भाषामा बुझाउनेछु।
१. वास्तवमा 「生活保護」 भनेको कस्तो प्रणाली हो?
सरल शब्दमा भन्नुपर्दा, 生活保護 भनेको "आफ्नै बलले मात्र जीवन यापन गर्न नसक्ने व्यक्तिहरूका लागि सरकारले न्यूनतम जीवनयापनको ग्यारेन्टी गर्ने र उनीहरूलाई फेरि आफ्नै खुट्टामा उभिन मद्दत गर्ने प्रणाली" हो।
जापानको 憲法 अनुसार यो सुविधा मुख्यतया "जापानी नागरिक" का लागि भनिएको भए तापनि निश्चित सर्तहरू पूरा गर्ने विदेशीहरूले पनि जापानी नागरिक सरह सहायता पाउन सक्छन्।
२. 「生活保護」 पाउन सक्ने सम्भावना भएका 在留資格 हरू
तपाईंले "विदेशीले 生活保護 पाउँदैनन्" भन्ने सुन्नुभएको होला, तर त्यो पूर्ण रूपमा सही होइन। 最高裁判所 को निर्णय अनुसार यो कानुनी "अधिकार" नभए तापनि मानवीय दृष्टिकोणले निम्न 在留資格 भएका व्यक्तिहरूलाई जापानी नागरिक सरह सहायता दिइने गरिन्छ:
सहायता पाउन सक्ने मुख्य 在留資格 हरू:
-
永住者
-
日本人の配偶者等
-
永住者の配偶者等
-
定住者
-
特別永住者
-
認定難民の方
यी भिसा भएका व्यक्तिहरूले काम गर्न नसकेमा वा बचत सकिएर जीवन चलाउन गाह्रो भएमा आफू बसेको ठाउँको 福祉事務所 मा गएर परामर्श लिन सक्नुहुन्छ।
३. "Overstay" वा 「短期滞在」 को हकमा के हुन्छ?
दुर्भाग्यवश, माथि उल्लेख गरिएका भिसा नभएका व्यक्तिहरू (जस्तै: भिसा सकिएका Overstay वा भ्रमण भिसामा रहेका 短期滞在 हरू) ले नियम अनुसार 生活保護 पाउन सक्दैनन्।
तर, "पैसा नभएकै कारण अस्पताल जान नपाएर ज्यान जाने" अवस्था नआओस् भन्नका लागि जापानमा अन्य केही सुविधाहरू छन्:
① 無料低額診療事業 社会福祉法人 आदिले चलाएका अस्पतालहरूमा आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाहरूका लागि नि:शुल्क वा एकदमै कम शुल्कमा उपचार गरिन्छ। यो प्राय: राष्ट्रियता वा 在留資格 को भेदभाव नगरी उपलब्ध हुन्छ।
② 行旅病人 को संरक्षण भ्रमणको क्रममा अचानक बिरामी भएर ढलेको, तर आफन्त र पैसा कोही पनि नभएको अवस्थामा 市区町村 ले अस्थायी रूपमा उपचार र संरक्षण दिने प्रणाली हो। तर यसका लागि "भ्रमणमा रहेको (बस्ने ठेगाना वा काम नभएको)" जस्ता सर्तहरू चाहिन्छ।
③ स्थानीय सरकारको आफ्नै चिकित्सा सहायता केही नगरपालिका वा वडा कार्यालयहरूले तिर्न नसकेको उपचार खर्च बेहोर्न आफ्नै छुट्टै प्रणाली बनाएका हुन्छन्। यो ठाउँ अनुसार फरक हुने हुनाले आफ्नो क्षेत्रको 福祉窓口 वा 国際交流協会 मा सोधपुछ गर्नु राम्रो हुन्छ।
४. सरकारी निकायहरूबाट प्राप्त हुने बहुभाषी सहायता
जापान सरकारले विदेशीहरूका लागि विभिन्न भाषामा परामर्श केन्द्रहरू सञ्चालन गरेको छ:
-
外国人インフォメーションセンター (出入国在留管理庁 अन्तर्गत): यहाँ भिसाको प्रक्रिया मात्र होइन, जीवनमा आइपर्ने विभिन्न समस्याहरूको बारेमा पनि परामर्श लिन सकिन्छ।
-
FRESC (外国人在留支援センター): यहाँ धेरै सरकारी निकायहरू एकै ठाउँमा छन्, जहाँ कानुनी वा श्रम सम्बन्धी समस्याहरूको बारेमा कुरा गर्न सकिन्छ।
५. "मलाई यो जान्न मन थियो!" - प्रश्न र उत्तर (Q&A)
Q1: 生活保護 को लागि निवेदन दिँदा अर्को पटक भिसा थप्दा (Renewal) असर पर्छ?
A1: यो धेरै महत्त्वपूर्ण प्रश्न हो। नियम अनुसार, 生活保護 लिएकै कारणले मात्र भिसा अस्वीकृत हुँदैन। तर, 「技術・人文知識・国際業務」 जस्ता वर्किंग भिसाको हकमा "आफ्नै कमाइले जीवन चलाउन सक्ने क्षमता" को जाँच गरिन्छ। यस्तो अवस्थामा 生活保護 लिइरहेको छ भने भिसा थप्न गाह्रो हुन सक्छ। अर्कोतर्फ, जापानीसँग विवाह गरेका वा 永住者 हरूको हकमा भने मानवीय पक्षलाई बढी प्राथमिकता दिइन्छ।
Q2: मैले 健康保険料 तिरेको छैन। के मलाई अस्पतालमा सस्तो उपचार मिल्छ?
A2: बीमा नभएमा उपचार खर्च धेरै महँगो (१००%) हुन्छ। तर, अघि भनिएको 無料低額診療事業 भएका अस्पतालहरूमा बीमा नभए पनि तपाईंको अवस्था हेरेर शुल्क कम गरिदिन सक्छन्। नजिकैको 全日本民主医療機関連合会 मा आबद्ध अस्पतालहरू खोज्नुहोला।
Q3: मलाई जापानी भाषा राम्रोसँग आउँदैन, 福祉事務所 मा एक्लै जाँदा हुन्छ?
A3: एक्लै जाँदा अलि गाह्रो हुन सक्छ। धेरै ठाउँमा दोभासे (Interpreter) स्वयंसेवक वा फोनबाट अनुवाद गरिदिने सुविधा हुन्छ। पहिले नै 多言語相談窓口 वा 国際交流協会 मा सम्पर्क गरेर आफूसँगै जाने सहयोगी पाइन्छ कि भनेर सोध्नु उत्तम हुन्छ।
अन्त्यमा: एक्लै चिन्ता नलिनुहोस्
जापानको जीवनमा सबैभन्दा डरलाग्दो कुरा भनेको "कसैलाई भन्न नसकेर एक्लो हुनु" हो। पैसा, बिरामी वा भिसा - यी सबैका लागि कहिँ न कहिँ सहयोग माग्ने बाटो पक्कै छ। यदि तपाईंलाई आफ्नो भिसाको बारेमा कुनै चिन्ता छ भने, सधैं विशेषज्ञको सल्लाह लिनुहोस्।
