“Dù đang sống cùng gia đình ở Nhật, tại sao visa lần này của mình lại chỉ được 1 năm?”
“Mình và người Nhật đang sống chung theo kiểu 事実婚 (内縁関係), vậy có xin được 配偶者ビザ không?”
Có rất nhiều bạn đang gặp phải những thắc mắc và lo lắng như thế này. Vì vậy, trong bài viết này, chúng tôi sẽ dựa trên các tiêu chí sàng lọc mới nhất do 出入国在留管理庁 (入管庁) công bố để giải thích một cách chi tiết, dễ hiểu nhất và loại bỏ hoàn toàn các thuật ngữ pháp lý phức tạp.
Đọc kỹ bài viết này, bạn sẽ nắm chắc các điều kiện cụ thể để đạt được thời hạn lưu trú tối đa là “5 năm”, cũng như hiểu rõ những rủi ro lớn về mặt pháp luật và visa nếu chỉ sống theo kiểu 事実婚. Hãy đọc đến cuối bài để xây dựng một nền tảng cuộc sống vững chắc và an tâm lâu dài tại Nhật nhé!
1. Thời hạn lưu trú của visa "日本人の子" được quyết định như thế nào?
Khi bạn lưu trú tại Nhật với tư cách là con của người Nhật (con ruột hoặc "特別養子" hợp pháp), thời hạn visa được cấp sẽ chia làm 4 loại: “5 năm”, “3 năm”, “1 năm” và “6 tháng”.
Khi xét duyệt, 入管庁 sẽ kiểm tra rất nghiêm ngặt xem người nộp đơn hoặc cha mẹ của họ “có tuân thủ các quy định của xã hội Nhật Bản hay không”. Hãy cùng phân loại để xem thời hạn visa của bạn được quyết định dựa trên những tiêu chuẩn nào nhé:
① Điều kiện để được cấp visa thời hạn tối đa "5 năm"
Để nhận được visa “5 năm”, bạn cần phải đáp ứng tất cả 4 điều kiện dưới đây:
-
Hoàn thành đúng các thủ tục khai báo theo luật nhập cảnh (入管法)
Bạn phải thực hiện đúng hạn các thủ tục do pháp luật quy định như: khai báo khi chuyển nhà（住居地の届出・変更）, hoặc khi thay đổi trường học, công ty đang theo học/làm việc（所属機関の変更届出）. (※Tuy nhiên, điều kiện này không áp dụng khi xét duyệt lần đầu đối với người từ nước ngoài mới nhập cảnh vào Nhật.)
-
Hoàn thành các nghĩa vụ công cộng (như 年金 và 保険)
Chính bản thân người nộp đơn, hoặc cha mẹ đang nuôi dưỡng người đó phải hoàn thành đầy đủ các nghĩa vụ công cộng tại Nhật (tham gia và đóng đầy đủ 国民健康保険 hoặc 厚生年金). (※Điều kiện này cũng không áp dụng cho lần đầu nhập cảnh từ nước ngoài vào Nhật.)
-
Con cái phải đi học đầy đủ tại các trường học ở Nhật (Giáo dục bắt buộc)
Đối với trẻ em trong độ tuổi đi học (tiểu học và trung học cơ sở), các bé phải có tên trong danh sách và thực tế đang đi học tại các trường tiểu học hoặc trung học cơ sở ở Nhật. Quy định này bao gồm cả các trường quốc tế (International School). (※Không áp dụng cho lần đầu nhập cảnh từ nước ngoài vào Nhật.)
-
Đóng đầy đủ các loại thuế (税金)
Người trụ cột kinh tế chính trong gia đình (như cha hoặc mẹ) phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ đóng thuế, tuyệt đối không được nợ hay chậm trễ đóng các loại thuế như 住民税.
② Trường hợp bị áp thời hạn visa "3 năm"
Visa “3 năm” sẽ được cấp nếu bạn rơi vào một trong các trường hợp sau:
-
Vốn dĩ đang sở hữu visa “5 năm”, nhưng đến kỳ gia hạn tiếp theo lại để vi phạm hoặc không đáp ứng được dù chỉ 1 trong 4 điều kiện từ ① đến ④ nêu trên.
-
Trường hợp được đánh giá là nằm ở trạng thái lấp lửng ở giữa – không hoàn toàn đủ điều kiện để lấy visa “5 năm”, nhưng cũng chưa đến mức bị hạ xuống loại “1 năm” hay “6 tháng”.
③ Trường hợp bị hạ xuống visa "1 năm"
Visa “1 năm” thường áp dụng cho những trường hợp mà phía cục xuất nhập cảnh thấy cần phải theo dõi kỹ hơn về tình trạng cuộc sống:
-
Người vốn có visa “3 năm”, nhưng khi gia hạn lại không duy trì được các điều kiện để tiếp tục nhận visa “5 năm” hoặc “3 năm”.
-
Dựa trên tình trạng lưu trú và hoàn cảnh gia đình, cục nhận định rằng “Cần phải trực tiếp kiểm tra lại tình trạng này mỗi năm một lần”.
-
Thời gian dự định cư trú tại Nhật từ trên 6 tháng đến dưới 1 năm.
④ Trường hợp chỉ được cấp visa "6 tháng"
Thời hạn này sẽ được quyết định nếu thời gian bạn dự định cư trú tại Nhật ngay từ đầu chỉ từ 6 tháng trở xuống.
※Ngoài ra, nếu người nộp đơn từng có tiền án, tiền sự hoặc từng chịu các hình phạt hình sự（刑事処分 - như dính vào các vụ rắc rối bị cảnh sát bắt giữ）, cục sẽ xem xét cực kỳ nghiêm ngặt dựa trên nội dung và mức độ nghiêm trọng của vụ việc để quyết định xem có cho phép tiếp tục ở lại Nhật hay không, hoặc nếu có cho phép thì cũng sẽ bắt đầu bằng một thời hạn rất ngắn.
2. Sự khác biệt cốt lõi giữa "法律婚" và "事実婚" trong các cặp đôi quốc tế
Tiếp theo, chúng ta sẽ nói về “hình thức kết hôn” – một điều mà các bạn đang sống chung với bạn đời là người Nhật cần phải đặc biệt lưu ý.
Tại Nhật, bạn có 2 lựa chọn: một là "法律婚" (kết hôn hợp pháp, tức là có nộp 婚姻届 lên quận/thành phố và được thụ lý), hai là "事実婚" (kết hôn thực tế/内縁関係, tức là không nộp 婚姻届 nhưng hai bên vẫn dọn về sống chung và sinh hoạt như vợ chồng). Tuy nhiên, sự khác biệt này không chỉ nằm ở mặt pháp lý, mà đối với visa (在留資格), nó tạo ra một khoảng cách một trời một vực.
Để dễ hình dung, chúng ta hãy cùng so sánh sự khác biệt này qua 5 khía cạnh dưới đây:
| Nội dung so sánh | 法律婚 (Đã nộp 婚姻届) | 事実婚 (Chưa nộp 婚姻届) |
| Quan hệ họ hàng | Bạn sẽ trở thành họ hàng hợp pháp với gia đình của vợ/chồng người Nhật. | Không phát sinh bất kỳ quan hệ họ hàng nào về mặt pháp luật. |
| Thay đổi họ (Tên họ) | Tùy theo nguyện vọng của người nước ngoài, bạn có thể chọn giữ nguyên họ gốc của mình hoặc đổi sang họ của vợ/chồng người Nhật. | Về mặt luật pháp, hai người không thể đổi để dùng chung một họ. |
| Quyền lợi của con cái sinh ra | Con cái sinh ra được công nhận là con hợp pháp của vợ chồng. | Con cái sẽ bị coi là con ngoài giá thú (非嫡出子). Nếu người mẹ là người Nhật, con sẽ được ghi vào hộ tịch của mẹ. Nhưng nếu người cha là người Nhật, bắt buộc phải làm thủ tục nhận con（認知）thì mới có thể thuận lợi nhập quốc tịch Nhật và cập nhật vào hộ tịch. |
| Quyền thừa kế tài sản | Khi đối phương qua đời, bạn đương nhiên có quyền thừa kế tài sản với tư cách là vợ/chồng hợp pháp. | Dù có sống chung bao nhiêu năm đi nữa, bạn hoàn toàn không có quyền thừa kế theo pháp luật. Muốn để lại tài sản bắt buộc phải lập di chúc. |
| Quyền phân chia tài sản | Khi ly hôn hoặc chấm dứt mối quan hệ, bạn có quyền yêu cầu phân chia tài sản một cách công bằng dựa trên mức độ đóng góp của hai bên. | Về nguyên tắc, tài sản chung của hai người sẽ được chia dựa trên "tỷ lệ số tiền đóng góp thực tế" của mỗi bên khi mua tài sản đó. |
【Cực kỳ quan trọng】Sống kiểu 事実婚 thì tuyệt đối không thể xin được "配偶者ビザ"
Bên cạnh những khác biệt lớn về luật pháp kể trên, với tư cách là một 行政書士, điều tôi muốn nhấn mạnh nhất chính là sức ảnh hưởng của nó đối với visa (在留資格).
Trong quá trình xét duyệt của 出入国在留管理庁, người được công nhận là “Vợ/Chồng” để cấp 在留資格 “日本人の配偶者等” bắt buộc phải là người đã hoàn thành thủ tục kết hôn hợp pháp (法律婚) (tức là cuộc hôn nhân phải có hiệu lực pháp lý ở cả hai quốc gia).
Do đó, dù tình cảm của hai bạn có tốt đến đâu, dù có sống chung như vợ chồng bao nhiêu năm đi chăng nữa, bạn tuyệt đối không thể dùng lý do 事実婚 (内縁関係) để xin hoặc chuyển đổi sang 配偶者ビザ.
Hiện tại, nếu các bạn là người nước ngoài đang ở Nhật bằng visa ngắn hạn（短期滞在ビザ）, visa du học（留学ビザ）hay visa lao động（就労ビザ）mà muốn tiếp tục ở lại Nhật lâu dài vì lý do sống chung với người Nhật, hai bạn bắt buộc phải hoàn thành các thủ tục kết hôn chính thức theo pháp luật của cả hai nước. Nếu bỏ qua chi tiết này, bạn sẽ phải đối mặt với nguy cơ không thể tiếp tục ở lại Nhật, vì vậy xin hãy hết sức lưu ý.
3. Bí quyết để có một hồ sơ visa chuẩn chỉnh theo dữ liệu từ Cơ quan Công quyền
Để giúp các bạn không bị đánh giá thấp khi chấm điểm hồ sơ, tôi xin bổ sung một số điểm lưu ý quan trọng dựa trên cẩm nang hướng dẫn chính thức do 出入国在留管理庁 công bố.
Theo tài liệu 「在留資格変更許可及び在留期間更新許可のガイドライン」 của cục 入管庁, các nguyên tắc cơ bản để một người được cấp phép tiếp tục lưu trú tại Nhật bao gồm:
-
Tư cách đạo đức, hành vi tốt (Tuân thủ nghiêm túc pháp luật Việt - Nhật)
-
Có đủ tài sản hoặc năng lực để tự trang trải cuộc sống độc lập (Tính ổn định về kinh tế)
-
Việc lưu trú của người đó phải mang lại lợi ích cho nước Nhật
Đối với diện visa “日本人の子” hay “日本人の配偶者”, tiêu chí về kinh tế (thu nhập độc lập) thường được xét duyệt nhẹ nhàng hơn so với các loại visa lao động khác. Tuy nhiên, hai điểm sau đây lại được soi cực kỳ khắt khe: “Không nợ hay chậm trễ đóng thuế, 年金, 保険” và “Không có tiền án tiền sự hay vi phạm luật xuất nhập cảnh trong quá khứ”.
Đặc biệt là những năm gần đây, việc yêu cầu nộp giấy chứng minh đóng bảo hiểm xã hội (国民健康保険・年金) đã trở thành quy định bắt buộc đối với hầu hết các hồ sơ. Dù chỉ là một lỗi nhỏ như “lỡ quên không đóng” hay “chậm đóng mất vài tháng”, đó cũng có thể là lý do trực tiếp khiến visa của bạn bị rút ngắn xuống còn “1 năm”, thậm chí nghiêm trọng hơn là bị trượt visa hoàn toàn. Việc hoàn thành các nghĩa vụ với nhà nước hàng ngày chính là con đường ngắn nhất và chắc chắn nhất để bạn nắm trong tay tấm visa dài hạn (5 năm hoặc 3 năm).
4. Giải đáp thắc mắc từ bạn đọc: Những câu hỏi thực tế thường gặp
Trong quá trình tư vấn hàng ngày, đây là 3 câu hỏi mà tôi thấy rất nhiều bạn người nước ngoài quan tâm và thốt lên: “A, đây đúng là điều mình đang thắc mắc!”
Q1. Nếu cha mẹ đang bị nợ thuế, con cái đi gia hạn visa "日本人の子" có khó xin được loại "5 năm" không?
A1. Có, trường hợp này sẽ trở nên cực kỳ khó khăn.
Trong tiêu chuẩn xét duyệt visa “日本人の子” của trẻ vị thành niên, bên cạnh việc kiểm tra xem trẻ có đi học đều ở trường hay không, cục sẽ trực tiếp soi xem “người bảo trợ kinh tế chính (cha hoặc mẹ – người đi làm kiếm tiền nuôi gia đình)” có đóng thuế đầy đủ hay không. Nếu cha mẹ đang nợ hoặc chậm nộp 住民税, visa của con rất dễ bị hạ xuống còn “1 năm”. Tốt nhất, cha mẹ nên đóng hết số thuế còn nợ, xin giấy完納証明書 rồi mới nộp kèm vào hồ sơ gia hạn cho con.
Q2. Mình đang sống kiểu 事実婚 với bạn đời người Nhật. Visa lao động của mình sắp hết hạn, giờ mình nộp chứng minh sống chung (như xin giấy 住民票 có ghi tên hai người là chủ hộ và người sống cùng) thì có chuyển sang visa ở lại lâu dài theo diện gia đình được không?
A2. Rất tiếc là không thể chuyển sang 配偶者ビザ nếu hai bạn vẫn giữ chế độ 事実婚.
Luật xuất nhập cảnh của Nhật Bản không công nhận tư cách 配偶者 cho các cặp đôi chưa đăng ký kết hôn chính thức. Trừ khi bạn tiếp tục gia hạn visa lao động hiện tại hoặc đủ điều kiện chuyển sang một diện visa khác (ví dụ chuyển việc phù hợp để đổi sang một loại 就労ビザ khác), còn không bạn sẽ không thể tiếp tục ở lại Nhật theo diện kết hôn. Nếu muốn định cư lâu dài và ổn định cuộc sống bên bạn đời, tôi khuyên hai bạn nên nhanh chóng tiến hành các thủ tục kết hôn chính thức tại cơ quan hành chính của cả hai nước.
Q3. Mình đang cho con học trường quốc tế (International School), điều này có ảnh hưởng gì đến tiêu chuẩn "phải đi học tại trường học ở Nhật" để lấy visa "5 năm" không?
A3. Chỉ cần đó là cơ sở giáo dục hợp pháp thì học trường quốc tế hoàn toàn không có vấn đề gì.
Trong quy định của cục có ghi rõ: tiêu chuẩn “đang đi học tại trường tiểu học hoặc trung học cơ sở” bao gồm cả các trường công lập, dân lập của Nhật và các trường quốc tế (International School). Tuy nhiên, để hồ sơ được duyệt thuận lợi nhất, bạn nên chuẩn bị kỹ các giấy tờ chứng minh như 在学証明書 do nhà trường cấp để chứng minh trường học đó hoạt động hợp pháp và con bạn thực sự đang theo học tại đây.
5. Lời kết: Để chuẩn bị một bộ hồ sơ visa chắc chắn nhất
Việc gia hạn hay chuyển đổi 在留資格 luôn là thủ tục quan trọng nhất để bạn có thể an tâm sinh sống bên gia đình thân yêu của mình tại Nhật.
Để đạt được tấm visa dài hạn “5 năm”, việc chỉ điền thông tin vào tờ đơn là chưa đủ. Bạn cần phải chứng minh bằng giấy tờ rõ ràng về “tinh thần tuân thủ luật pháp Nhật Bản” thông qua việc đóng thuế, 年金, 保険 đầy đủ và khai báo chính xác với cục xuất nhập cảnh. Ngoài ra, việc lựa chọn sống theo kiểu 事実婚 mà bỏ qua thủ tục kết hôn pháp lý sẽ khiến bạn gặp rất nhiều bất lợi lớn về mặt visa.
Nếu bạn còn bất kỳ điều gì lo lắng, hoặc đang gặp khó khăn trong quá trình tự chuẩn bị giấy tờ, đừng tự mình gánh vác mọi lo âu. Hãy liên hệ ngay với một 行政書士 chuyên về các thủ tục ở Nhật để được tư vấn chính xác. Chúng tôi luôn lắng nghe hoàn cảnh riêng của từng khách hàng và hỗ trợ bạn tìm ra phương án tối ưu nhất.
