“जापानमा आफ्नो परिवारसँग बसोबास गरिरहेको भए तापनि यस पटक मेरो भिसा किन १ वर्षको मात्र आयो होला?”
“म एक जापानी नागरिकसँग 事実婚 (内縁関係) को रूपमा सँगै बसिरहेको छु, के मैले 配偶者ビザ पाउन सक्छु?”
तपाईंहरू मध्ये धेरै जनामा यस्ता खालका जिज्ञासा र चिन्ताहरू हुनु सामान्य हो। त्यसैले यस पटक हामी 出入国在留管理庁 (入管庁) ले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो सरकारी नियम र मूल्याङ्कनको आधारमा साधारण मानिसहरूले पनि सजिलै बुझ्न सक्ने गरी कानुनी शब्दहरूलाई सरल भाषामा व्याख्या गर्नेछौं।
यो लेख पूरा पढ्नुभयो भने सबैभन्दा लामो अवधि अर्थात् “५ वर्ष” को भिसा प्राप्त गर्नका लागि आवश्यक पर्ने सर्तहरू र यदि तपाईंहरू केवल 事実婚 को रूपमा मात्र बस्नुभएको छ भने कानुनी र भिसाको क्षेत्रमा कस्ता खालका ठूला जोखिमहरू आउन सक्छन् भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा बुझ्न सक्नुहुनेछ। लेखलाई अन्तिमसम्म पढेर जापानमा आफ्नो पारिवारिक जीवनलाई अझ सुरक्षित र सुनिश्चित बनाउनका लागि सहयोग लिनुहोला।
1. "日本人の子" भिसाको अवधि कसरी निर्धारण गरिन्छ?
जापानी नागरिकको सन्तान (आफ्नो सन्तान वा कानुनी रूपमा "特別養子") को रूपमा जापानमा बस्दा पाइने भिसाको अवधिलाई “५ वर्ष”, “३ वर्ष”, “१ वर्ष” र “६ महिना” गरी ४ भागमा विभाजन गरिएको छ।
भिसाको जाँच गर्दा 入管庁 ले आवेदक वा तिनका आमाबुबाले “जापानी समाजको नियमहरू पूर्ण रूपमा पालना गरेर बसेका छन् कि छैनन्” भन्ने कुरालाई निकै कडा रूपमा हेर्ने गर्दछ। कुन अवधिको भिसा कुन आधारमा तय गरिन्छ, सजिलै बुझ्न सक्ने गरी तल वर्गीकरण गरिएको छ:
① सबैभन्दा लामो अवधि "५ वर्ष" को भिसा पाउनका लागि चाहिने सर्तहरू
“५ वर्ष” को भिसा प्राप्त गर्नका लागि तल उल्लेखित ४ वटा सर्तहरू सबै पूरा भएको हुनुपर्छ:
-
इमिग्रेसनको नियम अनुसार आवश्यक रिपोर्टिङ वा दर्ता प्रक्रिया सही समयमा गरेको हुनुपर्ने
कोठा सर्नुहुँदा（住居地の届出・変更）वा आफ्नो विद्यालय वा कम्पनी परिवर्तन हुँदा（所属機関の変更届出）कानुनले तोकेको अवधिभित्र आवश्यक प्रक्रियाहरू पूरा गरेको हुनुपर्छ। (※तर विदेशबाट पहिलो पटक जापान प्रवेश गर्दाको भिसा आवेदनमा यो सर्त लागु हुँदैन।)
-
सार्वजनिक दायित्वहरू (जस्तै 年金 र 保険) पूर्ण रूपमा भुक्तानी गरेको हुनुपर्ने
आवेदक स्वयंले वा आवेदकलाई पाल्ने आमाबुबाले जापानको सार्वजनिक दायित्वहरू (国民健康保険 वा 厚生年金 मा आबद्ध भई नियमित रूपमा पैसा तिरेको) पूरा गरेको हुनुपर्छ। (※यो पनि विदेशबाट पहिलो पटक जापान प्रवेश गर्दाको भिसा आवेदनमा लागु हुँदैन।)
-
बालबालिकाहरू जापानको विद्यालय (अनिवार्य शिक्षा) मा नियमित रूपमा गइरहेको हुनुपर्ने
विद्यालय जाने उमेरका (प्राथमिक र निम्न माध्यमिक विद्यालय) बालबालिकाहरूको हकमा उनीहरूको नाम जापानको विद्यालयमा दर्ता भई वास्तवमै विद्यालय गइरहेको हुनुपर्छ। यसमा अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालयहरू (International School) पनि समावेश हुन्छन्। (※विदेशबाट पहिलो पटक जापान प्रवेश गर्दाको भिसा आवेदनमा यो लागु हुँदैन।)
-
कर (税金) पूर्ण रूपमा तिरेको हुनुपर्ने
परिवारको मुख्य आर्थिक जिम्मेवारी बहन गर्ने व्यक्ति (जस्तै आमा वा बुबा) ले 住民税 जस्ता करहरू ढिलो नगरी वा बाँकी नराखी पूर्ण रूपमा तिरेको हुनुपर्छ।
② "३ वर्ष" को भिसा दिइने अवस्थाहरू
तलका मध्ये कुनै पनि अवस्था मिल्न गएमा “३ वर्ष” को भिसा दिइन्छ:
-
पहिले “५ वर्ष” को भिसा भएको तर अर्को पटक भिसा नवीकरण (Gahan) गर्दा माथि उल्लेखित ① देखि ④ सम्मका सर्तहरू मध्ये कुनै एउटा मात्र पनि पूरा गर्न नसकेको अवस्थामा।
-
समग्र रूपमा मूल्याङ्कन गर्दा “५ वर्ष” को पूरा सर्त पनि नमिल्ने र तल उल्लेखित “१ वर्ष” वा “६ महिना” को सर्तमा पनि नपर्ने बीचको अवस्थामा रहेको देखिएमा।
③ भिसा घटेर "१ वर्ष" मात्र हुने अवस्थाहरू
“१ वर्ष” को भिसा सामान्यतया त्यस्ता अवस्थाहरूमा दिइन्छ जहाँ इमिग्रेसनले आवेदकको जीवनयापनको स्थितिलाई अझ नजिकबाट हेर्न आवश्यक ठान्दछ:
-
पहिले “३ वर्ष” को भिसा भएको तर नवीकरण गर्दा “५ वर्ष” वा “३ वर्ष” को भिसा कायम राख्नका लागि चाहिने सर्तहरू पूरा गर्न नसकेको अवस्थामा।
-
आवेदकको बसाइको स्थिति र पारिवारिक वातावरणको आधारमा इमिग्रेसनले “वर्षमा एक पटक प्रत्यक्ष रूपमा स्थिति जाँच गर्नु राम्रो हुन्छ” भन्ने निष्कर्ष निकालेमा।
-
जापानमा बस्ने योजनाको अवधि ६ महिनाभन्दा बढी र १ वर्ष वा सोभन्दा कम भएको अवस्थामा।
④ "६ महिना" को भिसा दिइने अवस्था
यदि आवेदकको जापानमा बस्ने योजनाको अवधि सुरुदेखि नै ६ महिना वा सोभन्दा कम छ भने यो अवधिको भिसा तय गरिन्छ।
※यसबाहेक यदि आवेदकले भूतकालमा कुनै कानुनी अपराध गरेको छ वा सजाय（刑事処分 - जस्तै प्रहरीको फन्दामा पर्ने वा कुनै कानुनी झमेलामा परेको）पाएको छ भने इमिग्रेसनले उक्त घटनाको गम्भीरतालाई हेरेर जापानमा बस्न दिने कि नदिने भन्ने कुराको निकै कडा जाँच गर्दछ। यदि बस्न दिने नै भयो भने पनि सुरुमा निकै छोटो अवधिको भिसा मात्र दिइन्छ।
2. अन्तर्राष्ट्रिय जोडीहरूका लागि "法律婚" र "事実婚" बीचको मुख्य भिन्नता
अब हामी जापानी पार्टनरसँग सँगै बसिरहेका विदेशी नागरिकहरूले विशेष ध्यान दिनुपर्ने “विवाहको स्वरूप” का बारेमा कुरा गर्नेछौं।
जापानमा विवाहका २ वटा विकल्पहरू छन्: एउटा "法律婚" (कानुनी विवाह, अर्थात् नगरपालिकाको कार्यालयमा 婚姻届 दर्ता गराई कानुनी रूपमा स्वीकृत भएको विवाह) र अर्को "事実婚" (व्यावहारिक विवाह/内縁関係, अर्थात् 婚姻届 दर्ता नगरे तापनि व्यवहारमा श्रीमान-श्रीमती जस्तै सँगै बस्ने)। तर यी दुई बीचको भिन्नता कानुनी रूपमा मात्र नभई भिसा (在留資格) को दृष्टिकोणबाट पनि आकाश-पातालको फरक पर्दछ।
सजिलै बुझ्नका लागि तलका ५ वटा बुँदाहरू मार्फत यसको भिन्नतालाई हेरौं:
| तुलना गरिने विषय | 法律婚 (婚姻届 दर्ता भएको) | 事実婚 (婚姻届 दर्ता नभएको) |
| नातेदारी सम्बन्ध | जापानी पार्टनरको परिवारसँग कानुनी रूपमा नाता सम्बन्ध (姻族関係) कायम हुन्छ। | कानुनी रूपमा कुनै पनि नाता सम्बन्ध कायम हुँदैन। |
| थर (Surname) परिवर्तन | विदेशी नागरिकको इच्छा अनुसार आफ्नो पुरानै थर राख्न वा जापानी पार्टनरको थरमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। | कानुनी रूपमा दुवै जनाको थर एउटै बनाउन मिल्दैन (थर परिवर्तन गर्न पाइँदैन)। |
| जन्मिने सन्तानको अधिकार | जन्मेको बच्चालाई कानुनी रूपमा दम्पतीको वैध सन्तानको रूपमा मान्यता दिइन्छ। | जन्मेको बच्चा कानुनी रूपमा विवाह बाहिर जन्मेको सन्तान (非嫡出子) मानिन्छ। यदि आमा जापानी हो भने बच्चा आमाको नाममा दर्ता हुन्छ। तर यदि बुबा जापानी हो भने कानुनी रूपमा बच्चा मेरो हो भनी स्विकार्ने प्रक्रिया（認知）नगरेसम्म जापानी नागरिकता पाउन र दर्ता गर्न सहज हुँदैन। |
| सम्पत्तिको हकवाला (अधिकार) | पार्टनरको मृत्यु भएको खण्डमा कानुनी श्रीमान/श्रीमतीको रूपमा स्वतः सम्पत्ति पाउने अधिकार (相続権) हुन्छ। | जतिसुकै वर्ष सँगै बसेको भए तापनि कानुन अनुसार सम्पत्ति पाउने कुनै अधिकार हुँदैन। यसका लागि इच्छापत्र (Will) बनाउनु पर्ने हुन्छ। |
| सम्पत्ति अंशबन्डा गर्ने अधिकार | सम्बन्ध विच्छेद हुँदा दुवै जनाको योगदानको आधारमा सम्पत्ति न्यायोचित रूपमा बाँडफाँड गर्ने अधिकार हुन्छ। | सिद्धान्ततः दुवैको संयुक्त सम्पत्ति उनीहरूले भुक्तानी गरेको वास्तविक रकमको अनुपातको आधारमा मात्र बाँडफाँड गरिन्छ। |
【अति महत्त्वपूर्ण】Facts: 事実婚 को आधारमा "配偶者ビザ" कुनै पनि हालतमा पाउन सकिँदैन
माथि उल्लेखित कानुनी भिन्नताहरू बाहेक एक 行政書士 को हैसियतले म तपाईंहरूलाई के सचेत गराउन चाहन्छु भने, यसको सबैभन्दा ठूलो असर तपाईंको भिसा (在留資格) मा पर्दछ।
इमिग्रेसन (出入国在留管理庁) को नियम अनुसार, 在留資格 “日本人の配偶者等” पाउनका लागि तोकिएको “श्रीमान/श्रीमती” भनेको कानुनी रूपमा विवाह (法律婚) भएका पार्टनरहरू मात्र हुन् (अर्थात दुवै देशको कानुन अनुसार विवाह दर्ता भएको हुनुपर्छ)।
त्यसैले तपाईंहरूको सम्बन्ध जतिसुकै राम्रो भए पनि वा कतिपय वर्षदेखि श्रीमान-श्रीमती जस्तै सँगै बसेको भए तापनि, 사실혼 / 事実婚 (内縁関係) को बहानामा 配偶者ビザ आवेदन दिन वा प्राप्त गर्न बिल्कुलै असम्भव छ।
हाल जापानमा सर्ट टर्म भिसा（短期滞在ビザ）, विद्यार्थी भिसा（留学ビザ）वा वोर्किङ भिसा（就労ビザ）मा बसिरहेका विदेशी नागरिकहरूले जापानी पार्टनरसँग सँगै बस्ने बहानामा जापानमा लामो समय बस्न चाहनुहुन्छ भने, सबैभन्दा पहिले दुवै देशको कानुन अनुसार औपचारिक रूपमा विवाहको प्रक्रिया पूरा गर्नैपर्छ। यो कुरालाई ध्यान नदिएमा जापानमा बस्न नपाउने र गैरकानुनी हुने ठूलो जोखिम आउन सक्छ, त्यसैले विशेष सतर्कता अपनाउनुहोला।
3. सरकारी तथ्याङ्कको आधारमा: सुरक्षित रूपमा भिसा प्राप्त गर्ने मुख्य उपायहरू
तपाईंहरूको भिसा आवेदन अस्वीकृत नहोस् भन्नका लागि इमिग्रेसनले जारी गरेको आधिकारिक निर्देशिकाको आधारमा केही महत्त्वपूर्ण बुँदाहरू थप गर्न चाहन्छु।
入管庁 द्वारा प्रकाशित निर्देशिका 「在留資格変更許可及び在留期間更新許可のガイドライン」 अनुसार, विदेशी नागरिकलाई जापानमा बस्ने अनुमति दिनका लागि तलका मुख्य सिद्धान्तहरू अनिवार्य गरिएको छ:
-
चालचलन र व्यवहार राम्रो भएको हुनुपर्ने (जापानको कानुन पूर्ण रूपमा पालना गरेको हुनुपर्ने)
-
आफ्नो जीवनयापन आफैं गर्न सक्ने आर्थिक क्षमता भएको हुनुपर्ने (आर्थिक स्थिरता)
-
उक्त व्यक्तिको जापान बसाइले जापानको हित हुने हुनुपर्ने
अन्य वोर्किङ भिसाको तुलनामा “日本人の子” वा “日本人の配偶者” भिसामा आर्थिक आम्दानीको सर्त केही खुकुलो भए तापनि, “कर, 年金, 保険 पूर्ण रूपमा तिरेको हुनुपर्ने” र “विगतमा कुनै पनि इमिग्रेसन नियम उल्लङ्घन वा अपराध नगरेको हुनुपर्ने” यी दुई कुराहरूलाई निकै कडा रूपमा हेरिन्छ।
विशेष गरी हालका वर्षहरूमा स्वास्थ्य बिमा (国民健康保険・年金) तिरेको प्रमाणपत्र पेश गर्नु अनिवार्य जस्तै भइसकेको छ। “भुलवश तिर्न बिर्सिएछु” वा “केही महिना मात्र ढिलो भएको हो” जस्ता साना गल्तीहरूले पनि तपाईंको भिसा अवधि घटेर “१ वर्ष” मा झर्न सक्छ वा भिसा नै रिजेक्ट हुन सक्छ। दैनिक जीवनमा आफ्ना दायित्वहरू समयमै पूरा गर्नु नै लामो अवधिको भिसा (५ वर्ष वा ३ वर्ष) पाउने सबैभन्दा सुरक्षित र छिटो उपाय हो।
4. पाठकहरूको जिज्ञासा समाधान: धेरैले सोध्ने प्रश्न र उत्तरहरू (Q&A)
दैनिक रूपमा काउन्सिलिङ गर्दा धेरै जना विदेशी साथीहरूले सोध्ने गरेका र तपाईंहरूलाई पनि काम लाग्ने ३ वटा महत्त्वपूर्ण प्रश्नोत्तरहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:
Q1. यदि आमाबुबाले कर तिर्न बाँकी राखेका छन् भने, बच्चाको भिसा नवीकरण गर्दा "५ वर्ष" को भिसा पाउन गाह्रो हुन्छ?
A1. हो, निकै गाह्रो हुन्छ।
नाबालक बच्चाको “日本人の子” भिसा जाँच गर्दा बच्चा स्कूल गइरहेको छ कि छैन भन्ने कुराको साथसाथै “परिवारको मुख्य आर्थिक जिम्मेवारी बहन गर्ने व्यक्ति (अर्थात् बुबा वा आमा जसले कमाई गरेर बच्चाको स्कूलको शुल्क र खर्च ब्यहोर्छन्)” ले कर तिरेको छ कि छैन भन्ने कुरा मुख्य रूपमा हेरिन्छ। यदि आमाबुबाको नाममा 住民税 तिर्न बाँकी छ भने बच्चाको भिसा अवधि घटेर “१ वर्ष” मात्र हुने सम्भावना निकै उच्च हुन्छ। त्यसैले आवेदन दिनु अघि बाँकी कर सबै भुक्तानी गरेर 完納証明書 साथमा राख्नुहोला।
Q2. म मेरो जापानी पार्टनरसँग 事実婚 को रूपमा बसिरहेको छु। मेरो वोर्किङ भिसा सकिन लागेको छ, के मैले सँगै बसेको प्रमाण (जस्तै 住民票 मा दुवैको नाम दर्ता भएको कागज) पेश गरेर परिवारको रूपमा बस्ने भिसामा चेन्ज गर्न सक्छु?
A2. दुःखको कुरा, यदि तपाईंहरू 事実婚 मै रहनुभयो भने 配偶者ビザ मा चेन्ज गर्न मिल्दैन।
जापानको इमिग्रेसन कानुनले कानुनी रूपमा विवाह नगरेका जोडीहरूलाई श्रीमान/श्रीमतीको रूपमा मान्यता दिँदैन। यस्तो अवस्थामा तपाईंले कि त आफ्नो हालको वोर्किङ भिसा नै नवीकरण गर्नुपर्छ वा अन्य कुनै भिसा (जस्तै कम्पनी चेन्ज गरेर अर्को 就労ビザ) को सर्त पूरा गरी चेन्ज गर्नुपर्छ। यदि पार्टनरसँगै जापानमा सधैंका लागि बस्न चाहनुहुन्छ भने म तपाईंहरूलाई जति सक्दो चाँडो दुवै देशको कानुन अनुसार विवाह दर्ता गर्न सुझाव दिन्छु।
Q3. मैले मेरो बच्चालाई अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालय (International School) मा भर्ना गरेको छु, के यसले "५ वर्ष" को भिसा पाउनका लागि चाहिने "नियमित विद्यालय गएको हुनुपर्ने" सर्तमा असर गर्छ?
A3. यदि उक्त विद्यालय कानुनी रूपमा मान्यता प्राप्त संस्था हो भने अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालय पढाउँदा केही फरक पर्दैन।
इमिग्रेसनको नियममा उल्लेख भएको “प्राथमिक वा निम्न माध्यमिक विद्यालयमा अध्ययनरत” भन्ने सर्त भित्र जापानका सरकारी, निजी विद्यालयहरूका साथै अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालयहरू (International School) लाई पनि समावेश गरिएको छ। तर प्रक्रिया सहज बनाउनका लागि आवेदन दिँदा उक्त विद्यालयले कानुनी मान्यता पाएको र बच्चा वास्तवमै त्यहाँ पढिरहेको छ भन्ने कुरा प्रमाणित गर्न विद्यालयबाट 在学証明書 लिएर पेश गर्नु राम्रो हुन्छ।
5. निष्कर्ष: सुरक्षित रूपमा भिसा आवेदन दिनका लागि
जापानमा आफ्नो परिवारसँग ढुक्क भएर बस्नका लागि भिसा नवीकरण वा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो।
“५ वर्ष” को लामो अवधिको भिसा पाउनका लागि केवल आवेदन फारम भर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। तपाईंले जापानको नियम र कानुनलाई पालना गरिरहनुभएको छ भन्ने कुरा प्रमाणित गर्न कर, 年金, 保険 समयमै तिरेको हुनुपर्छ र इमिग्रेसनमा सही विवरण दर्ता गराएको हुनुपर्छ। साथै सजिलोको लागि 事実婚 को बाटो रोज्दा भिसाको क्षेत्रमा ठूलो समस्या आउन सक्छ।
यदि तपाईंलाई आफ्नो कागजातहरू तयार गर्दा कुनै शङ्का वा अन्योल छ भने एक्लै चिन्ता नलिनुहोस्। जापानको भिसा (VISA) सम्बन्धी विशेषज्ञ 行政書士 लाई सम्पर्क गरेर सल्लाह लिन सक्नुहुन्छ। हामी तपाईंको अवस्थालाई बुझेर सबैभन्दा उत्तम उपाय निकाल्न मद्दत गर्नेछौं।
