Những người đang sinh sống tại Nhật từ 20 đến 60 tuổi, bất kể quốc tịch, đều có nghĩa vụ tham gia 国民年金. Đây là quy định bắt buộc theo pháp luật Nhật Bản. Tuy nhiên, trong cuộc sống bận rộn hàng ngày, việc hiểu rõ "tại sao cần phải tham gia" hay "trường hợp của bản thân thì phải làm thế nào" thực sự không hề đơn giản.
Bài viết này, dưới góc độ của một chuyên gia, tôi sẽ giải đáp những thắc mắc thường gặp về hệ thống 年金 tại Nhật Bản để các bạn có thể nắm bắt một cách dễ dàng nhất.
Bạn thuộc nhóm nào trong hệ thống 年金 tại Nhật Bản?
Hệ thống 年金 công của Nhật được chia thành 3 nhóm lớn dựa trên công việc và phong cách sống của bạn. Trước tiên, hãy cùng kiểm tra xem mình thuộc nhóm nào nhé.
-
第1号被保険者 (chủ kinh doanh cá thể, du học sinh, freelancer, v.v.) Đây là nhóm dành cho những người không phải là nhân viên công ty, những người đang hoạt động tự do hoặc du học sinh tại các trường đại học, trường nghề tại Nhật. Bạn cần tự mình đến quầy thủ tục tại tòa thị chính (City Hall) để làm thủ tục tham gia. Sau khi nhận được 納付書, bạn có nghĩa vụ thanh toán đầy đủ trước thời hạn hàng tháng.
-
第2号被保険者 (nhân viên công ty, công chức, v.v.) Đây là nhóm dành cho những người làm việc tại công ty hoặc nhà máy và đang tham gia 厚生年金. Mọi thủ tục sẽ được công ty nơi bạn làm việc thay mặt thực hiện toàn bộ nên bạn không cần phải làm gì cả. 保険料 cũng sẽ được khấu trừ trực tiếp vào lương hàng tháng.
-
第3号被保険者 (配偶者 của người thuộc nhóm 2, v.v.) Đây là nhóm dành cho những người được 配偶者 đang là nhân viên công ty 扶養 (nuôi dưỡng). Trong trường hợp này, bạn không cần phải tự trả 保険料. Vì bạn được đưa vào hệ thống 年金 thông qua công ty của 配偶者 nên không cần phải làm thêm thủ tục riêng biệt.
Có trường hợp nào không cần tham gia không?
Mặc dù đã nói là "nghĩa vụ tham gia 年金", nhưng có một số trường hợp ngoại lệ nếu đáp ứng các điều kiện cụ thể.
Cụ thể, đối với những người có 在留資格 là "特定活動", các trường hợp dưới đây sẽ thuộc diện ngoại lệ:
-
Những người lưu trú tại Nhật với mục đích điều trị y tế và cả thời gian nằm viện điều trị trước và sau đó.
-
Những người chăm sóc đời sống hàng ngày cho người bệnh nêu trên.
-
Những người lưu trú tại Nhật với mục đích du lịch hoặc nghỉ dưỡng trong thời gian không quá 1 năm.
-
配偶者 của những người nêu trên.
Nếu thuộc các trường hợp này, bạn có thể được miễn trừ tham gia 年金 bằng cách nộp "国民年金第1号、第3号被保険者適用除外届". Nếu bạn không chắc chắn liệu mình có thuộc diện này hay không, hãy liên hệ với quầy thủ tục tại địa phương, hoặc tham khảo ý kiến của 税理士 hoặc 行政書士, thay vì tự mình quyết định.
Sự thật về 年金 mà người nước ngoài cần biết: "Tương lai sẽ ra sao?"
Có thể nhiều bạn sẽ nghĩ rằng: "Nếu đóng mà tương lai không nhận được tiền thì chẳng phải là bị thiệt sao?". Tuy nhiên, tại Nhật Bản có một hệ thống gọi là "脱退一時金".
Đây là chế độ cho phép người nước ngoài đã đóng 保険料 từ 6 tháng trở lên, sau khi xuất cảnh về nước, có thể làm thủ tục để nhận lại một khoản tiền tương ứng với thời gian đã đóng. Nói cách khác, đây giống như một khoản tiết kiệm cho tuổi già mà bạn có thể mang về quê hương như một minh chứng cho sự nỗ lực làm việc tại Nhật.
Hướng dẫn lấy tiền Nenkin (脱退一時金) khi về nước: Điều kiện, thủ tục và lưu ý để không bị mất tiền oan!
Nếu bạn đóng đầy đủ, đây hoàn toàn không phải là số tiền "bỏ đi". Việc chuẩn bị kỹ lưỡng cho tương lai của chính mình là điều rất quan trọng.
Hỏi đáp về 年金 cho người nước ngoài
Q1. Nếu không đóng 保険料 thì có ảnh hưởng đến việc gia hạn 在留資格 không?
A. Có, khả năng ảnh hưởng là rất cao. Hiện nay, trong quá trình xét duyệt gia hạn 在留資格, tình trạng đóng các nghĩa vụ công cộng (税金 và 年金) được kiểm tra rất nghiêm ngặt. Những lý do như "tôi quên" hay "tôi không biết" sẽ không được chấp nhận. Nếu tiếp tục không đóng, bạn sẽ đối mặt với rủi ro bị từ chối gia hạn 在留資格 hoặc bị rút ngắn thời hạn lưu trú. Nếu gặp khó khăn trong việc thanh toán, hãy sớm đến cơ quan hành chính để xin tư vấn về các chế độ miễn hoặc hoãn đóng.
Q2. Sau khi về nước thì 年金 của tôi tại Nhật sẽ như thế nào?
A. Thông thường, bạn sẽ làm thủ tục yêu cầu "脱退一時金" vào thời điểm rời Nhật Bản. Tuy nhiên, lưu ý rằng nếu bạn nhận khoản tiền này, thời gian tham gia 年金 của bạn sẽ bị reset về 0. Nếu trong tương lai bạn có ý định quay lại Nhật làm việc, bạn có thể chọn phương án không yêu cầu nhận tiền để bảo lưu thời gian tham gia. Hãy cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên kế hoạch cuộc đời của bạn.
Q3. Chồng (vợ) tôi là nhân viên công ty. Tôi có cần làm thủ tục gì không?
A. Nếu nằm trong phạm vi được 扶養 (ví dụ: thu nhập dưới 1.3 triệu yên/năm), về cơ bản bạn sẽ trở thành "第3号被保険者" và không cần phải tự làm thủ tục hay đóng 保険料. Tuy nhiên, tiêu chuẩn về 扶養 cũng liên quan đến chế độ 健康保険, vì vậy hãy kiểm tra kỹ với công ty của 配偶者 xem bạn đã được đưa vào diện 扶養 của 健康保険 hay chưa.
Lời kết: Hãy nhờ đến chuyên gia khi gặp khó khăn
Việc thấu hiểu các quy định và pháp luật phức tạp về 年金 tại Nhật Bản bằng ngôn ngữ nước ngoài thực sự là một thử thách lớn. Tuy nhiên, đây là những quy tắc quan trọng để hỗ trợ cuộc sống và bảo vệ tương lai của bạn tại Nhật.
Nếu bạn cứ lo lắng một mình và bỏ mặc các thủ tục, điều này có thể gây trở ngại lớn đến cuộc sống, ví dụ như không thể gia hạn 在留資格. Nếu bạn cảm thấy lo lắng không biết "mình phải làm gì", hãy liên hệ với 税理士 hoặc 行政書士 chuyên về VISA.
Chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe và cùng bạn tìm ra giải pháp tốt nhất. Chúc bạn có một cuộc sống tại Nhật thật an tâm và trọn vẹn.
