ဂျပန်နိုင်ငံမှာ နေထိုင်တဲ့ အသက် ၂၀ ကနေ ၆၀ အတွင်း လူတိုင်းဟာ နိုင်ငံသားဖြစ်ဖြစ်၊ မဖြစ်ဖြစ် 年金 မှာ ပါဝင်ဖို့ ဥပဒေအရ တာဝန်ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ဥပဒေနဲ့ ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ စည်းမျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အလုပ်တွေရှုပ်နေတဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ “ဘာလို့ ပေးသွင်းဖို့ လိုအပ်တာလဲ” “ကိုယ့်အခြေအနေမှာ ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ” ဆိုတာကို အသေးစိတ် နားလည်ဖို့က ခက်ခဲနိုင်ပါတယ်။
ဒီတစ်ခါတော့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ 年金 စနစ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လူတိုင်း မကြာခဏ မေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းတွေကို ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးရဲ့ ရှုထောင့်ကနေ နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ 年金 စနစ်၊ သင်က ဘယ်အုပ်စုထဲမှာ ပါဝင်လဲ?
ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ အများပြည်သူဆိုင်ရာ 年金 စနစ်ကို သင် ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်ကိုင်နေလဲ၊ နေထိုင်မှုပုံစံ ဘယ်လိုလဲဆိုတာအပေါ် မူတည်ပြီး အုပ်စု (၃) ခု ခွဲခြားထားပါတယ်။ အရင်ဆုံး ကိုယ်က ဘယ်အုပ်စုမှာ ပါဝင်သလဲဆိုတာ စစ်ဆေးကြည့်ရအောင်။
၁။ 第1号被保険者 (ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းလုပ်သူများ၊ ကျောင်းသားများ၊ Freelance များ) ကုမ္ပဏီမှာ အလုပ်လုပ်တာမျိုးမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေသူများ၊ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ် သို့မဟုတ် ကျောင်းတွေမှာ တက်ရောက်နေတဲ့ ကျောင်းသားများက ဒီအုပ်စုထဲမှာ ပါဝင်ပါတယ်။ ကိုယ်တိုင် မြို့နယ်ရုံး (市役所) ကို သွားပြီး 加入手続き (ပါဝင်ခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း) ပြုလုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ 納付書 ရောက်လာရင်တော့ သတ်မှတ်ရက်မကျော်ခင်မှာ 保険料 ကို ပေးသွင်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
၂။ 第2号被保険者 (ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းများ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများ) ကုမ္ပဏီ သို့မဟုတ် စက်ရုံတွေမှာ အလုပ်လုပ်ပြီး 厚生年金 မှာ ပါဝင်ထားသူများ ဖြစ်ပါတယ်။ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေကို လုပ်ငန်းခွင်ကပဲ အကုန်ဆောင်ရွက်ပေးတာကြောင့် ကိုယ်တိုင် လုပ်စရာမလိုပါဘူး။ 保険料 ကိုလည်း လစာထဲကနေပဲ ဖြတ်တောက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ 第3号被保険者 (第2号の配偶者များ) ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းဖြစ်တဲ့ 配偶者 ရဲ့ 扶養 အောက်မှာ ရှိနေသူများ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကိစ္စမှာတော့ ကိုယ်တိုင် 保険料 ပေးသွင်းဖို့ မလိုပါဘူး။ 配偶者 ရဲ့ ကုမ္ပဏီကတစ်ဆင့် 年金 စနစ်ထဲကို ထည့်သွင်းပေးတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် သီးခြားလုပ်စရာ မလိုပါဘူး။
ပေးသွင်းစရာ မလိုတဲ့ အခြေအနေမျိုး ရှိလား?
“年金 ပေးသွင်းဖို့က တာဝန်ရှိတယ်” လို့ ပြောထားပေမယ့် သတ်မှတ်ထားတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာတော့ ပါဝင်ဖို့ မလိုတဲ့ (例外) အခြေအနေမျိုး ရှိတတ်ပါတယ်။
အသေးစိတ်ပြောရရင် 在留資格 က 「特定活動」 ဖြစ်တဲ့သူတွေထဲမှာ အောက်ပါ အခြေအနေမျိုးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
-
ဆေးကုသမှု ခံယူဖို့အတွက် ဂျပန်မှာ နေထိုင်ပြီး၊ အဲဒီကာလမတိုင်ခင်နဲ့ ပြီးနောက်မှာလည်း ဆေးရုံတက် ကုသမှု ခံယူမယ့်သူများ
-
အထက်ပါသူများရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးမယ့်သူများ
-
ခရီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပန်းဖြေခြင်း ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ၁ နှစ်ထက် မကျော်လွန်ဘဲ ဂျပန်မှာ နေထိုင်မယ့်သူများ
-
အထက်ပါသူများရဲ့ 配偶者 များ
အဲဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ကိုက်ညီတယ်ဆိုရင် 「国民年金第1号、第3号被保険者適用除外届」 ကို တင်သွင်းခြင်းအားဖြင့် 年金 ပေးသွင်းရမယ့်သူစာရင်းကနေ ကင်းလွတ်ခွင့် ရနိုင်ပါတယ်။ “ငါနဲ့ ကိုက်ညီမလား” လို့ စိတ်ပူနေတယ်ဆိုရင် ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် မဆုံးဖြတ်ဘဲ နေထိုင်ရာ မြို့နယ်ရုံးရဲ့ ဝန်ဆောင်မှုဌာန၊ သို့မဟုတ် 税理士၊ 行政書士 ဆီမှာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။
“အနာဂတ်မှာ ဘာဖြစ်လာမလဲ?” နိုင်ငံခြားသားများ သိထားသင့်တဲ့ 年金 ရဲ့ အမှန်တရား
“ပေးသွင်းထားပေမယ့် အနာဂတ်မှာ ပြန်မရရင် နစ်နာမှာပေါ့” လို့ တွေးမိသူတွေ ရှိကောင်းရှိပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဂျပန်မှာတော့ 「脱退一時金」 ဆိုတဲ့ စနစ် ရှိပါတယ်။
ဒါဟာ 年金 保険料 ကို ၆ လနဲ့အထက် ပေးသွင်းခဲ့တဲ့ နိုင်ငံခြားသားများ၊ ဂျပန်ကနေ ထွက်ခွာပြီး မိမိနိုင်ငံကို ပြန်သွားပြီးနောက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ကာလအတွင်းမှာ လျှောက်ထားခြင်းအားဖြင့် ပေးသွင်းခဲ့တဲ့ ကာလအလိုက် ငွေပြန်ရနိုင်တဲ့ စနစ် ဖြစ်ပါတယ်။ ပြောရရင်တော့ ဂျပန်မှာ ကြိုးစားခဲ့တဲ့ အမှတ်တရအဖြစ်၊ အိုမင်းမစွမ်းဖြစ်ချိန်အတွက် စုဆောင်းငွေကို မိမိနိုင်ငံကို ပြန်ယူသွားနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
သေချာပေးသွင်းထားမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ ဘယ်တော့မှ “အလကားဖြစ်သွားမယ့် ငွေ” မဟုတ်ပါဘူး။ အနာဂတ်အတွက် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အဆင်သင့် ပြင်ဆင်ထားဖို့က အရေးကြီးပါတယ်။
ဂျပန်မှ နေရပ်ပြန်မည့်သူများ သိထားသင့်သည့် Nenkin (脱退一時金) အကြောင်းနှင့် ငွေပြန်ထုတ်ယူနည်း လမ်းညွှန်
နိုင်ငံခြားသားများရဲ့ 年金 နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ Q&A
Q1. 年金 保険料 ကို မပေးသွင်းရင် ဗီဇာသက်တမ်းတိုးတဲ့အခါ ထိခိုက်နိုင်မလား?
A. ဟုတ်ကဲ့၊ ထိခိုက်နိုင်ခြေ အလွန်များပါတယ်။ လက်ရှိမှာတော့ 在留資格 ကို သက်တမ်းတိုးတဲ့ စစ်ဆေးမှုတွေမှာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ တာဝန် (税金 နဲ့ 年金) ပေးသွင်းမှု အခြေအနေကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် စစ်ဆေးနေပါတယ်။ “မေ့သွားတယ်” “မသိလိုက်ဘူး” ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေက လက်မခံပါဘူး။ ပေးသွင်းရမယ့်စာရင်း မရှင်းလင်းဘဲ ဆက်ရှိနေရင် ဗီဇာသက်တမ်းတိုးတာကို ခွင့်မပြုတာ၊ သို့မဟုတ် သက်တမ်းကို တိုတိုပဲ ပေးတာမျိုးတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ပေးသွင်းဖို့ ခက်ခဲနေတယ်ဆိုရင် ရုံးမှာ 免除 (ကင်းလွတ်ခွင့်) သို့မဟုတ် 猶予 (ဆိုင်းငံ့ခွင့်) လျှောက်ထားနိုင်တဲ့ အခြေအနေမျိုး ရှိနိုင်တာကြောင့် စောစောစီးစီး တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။
Q2. ကိုယ့်နိုင်ငံကို ပြန်သွားရင် ဂျပန်က 年金 က ဘာဖြစ်သွားမလဲ?
A. ဂျပန်ကနေ ထွက်ခွာမယ့်အချိန်မှာ 「脱退一時金」 ကို တောင်းခံတာက သာမန်ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒါကို လက်ခံရယူလိုက်ပြီဆိုရင် အဲဒီကာလအတွက် 年金 ပါဝင်ခဲ့တဲ့ ကာလက Reset ဖြစ်သွားမှာပါ။ အကယ်၍ အနာဂတ်မှာ ဂျပန်ကို ပြန်လာပြီး အလုပ်လုပ်ဖို့ အစီအစဉ်ရှိတယ်ဆိုရင်တော့ မတောင်းခံဘဲ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ ကာလကို ဆက်ထိန်းထားတာမျိုးလည်း ရှိနိုင်ပါတယ်။ အနာဂတ်အတွက် ရည်မှန်းချက်နဲ့အညီ ဂရုတစိုက် ဆုံးဖြတ်ပါ။
Q3. ဇနီး (ခင်ပွန်း) က ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းပါ။ ကျွန်တော်/ကျွန်မလည်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်း လုပ်ဖို့ လိုအပ်လား?
A. 扶養 ရဲ့ နယ်ပယ် (ဝင်ငွေ တစ်နှစ်လျှင် ၁.၃ သန်းယန်း အောက် စသည်) ထဲမှာ ဆိုရင်တော့ အခြေခံအားဖြင့် 「第3号被保険者」 ဖြစ်သွားမှာဖြစ်ပြီး ကိုယ်တိုင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း လုပ်ဖို့ သို့မဟုတ် 保険料 ပေးသွင်းဖို့ မလိုပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ 扶養 ရဲ့ စံနှုန်းက 健康保険 စနစ်နဲ့လည်း ဆက်စပ်နေတာကြောင့် 配偶者 ရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ကနေတစ်ဆင့် “健康保険 ရဲ့ 扶養 ထဲမှာ ပါဝင်နေလား” ဆိုတာကို သေချာစစ်ဆေးပေးပါ။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ - အခက်အခဲရှိရင် ကျွမ်းကျင်သူကို အကူအညီတောင်းပါ
ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ 年金 စနစ်နဲ့ ဥပဒေတွေကို နိုင်ငံခြားဘာသာစကားနဲ့ နားလည်ဖို့ဆိုတာ တကယ်ကို ခက်ခဲတဲ့အလုပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါတွေဟာ ဂျပန်မှာနေထိုင်တဲ့ သင့်ဘဝကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး အနာဂတ်ကို ကာကွယ်ပေးမယ့် အရေးကြီးတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
တစ်ယောက်တည်း စိတ်ပူပြီး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေကို လျစ်လျူရှုထားလိုက်ရင် အနာဂတ်မှာ ဗီဇာသက်တမ်းတိုးလို့ မရတာမျိုးအထိ ဖြစ်လာနိုင်ပြီး ဘဝမှာ အခက်အခဲ အကြီးကြီး ကြုံရနိုင်ပါတယ်။ “ငါ ဘယ်လို လုပ်သင့်သလဲ” လို့ စိုးရိမ်စိတ် ဖြစ်လာပြီဆိုရင် 税理士 သို့မဟုတ် VISA ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ 行政書士 ဆီမှာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။
