Đối với những người nước ngoài đang sinh sống và làm việc tại Nhật Bản, có lẽ đôi lúc bạn cũng suy nghĩ về chuyện "nếu chẳng may có chuyện gì xảy ra". Chính vì đang sinh sống, làm việc và tích lũy tài sản tại Nhật, nên vấn đề "làm thế nào để chuyển giao tài sản quý giá của mình lại cho gia đình" là điều không thể tránh khỏi.
Tuy nhiên, nếu chưa tự tin về tiếng Nhật, nhiều người sẽ cảm thấy lo lắng: "Liệu 遺言書 có giá trị pháp lý nếu không viết bằng tiếng Nhật không?", hay "Việc đến 公証役場 có vẻ phức tạp và khó khăn quá".
Xin khẳng định rằng, ngay cả khi tiếng Nhật không phải là tiếng mẹ đẻ, bạn hoàn toàn có thể lập một 遺言書 hợp lệ tại Nhật Bản. Lần này, với tư cách là một 行政書士 chuyên về các thủ tục lưu trú, tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu về các phương án cũng như những lưu ý quan trọng khi bạn muốn để lại 遺言書 tại Nhật.
Các loại 遺言書 và cách lựa chọn phương pháp phù hợp
Tại Nhật Bản, phương pháp lập 遺言書 chủ yếu được chia thành hai loại: 公証証書遺言 và 自筆証書遺言.
1. 公証証書遺言: Lập văn bản an toàn với sự hỗ trợ của chuyên gia 公証証書遺言 là loại 遺言書 được lập tại 公証役場 với sự tham gia của 公証人 (chuyên gia pháp lý). Đây là phương pháp có độ tin cậy cao nhất và ít rủi ro xảy ra sai sót trong thủ tục.
Bạn không cần phải từ bỏ chỉ vì "không nói được tiếng Nhật". Bạn có thể đi cùng thông dịch viên để chuyển ngữ các trao đổi với 公証人, từ đó tiến hành thủ tục một cách thuận lợi. Trong trường hợp bạn khó đến trực tiếp văn phòng do bệnh tật hoặc tuổi cao, cũng có chế độ để 公証人 đến tận bệnh viện hoặc nhà riêng của bạn.
Sau khi 公証人 đọc nội dung 遺言書 trước mặt, thông dịch viên sẽ chuyển ngữ để bạn hiểu rõ. Cuối cùng, bạn cùng với 2 証人 thực hiện 署名・押印 để hoàn tất thủ tục, tạo thành một 公証証書 chính thức. Vì bản gốc sẽ được lưu trữ cẩn thận tại 公証役場, bạn hoàn toàn yên tâm về việc thất lạc hay bị làm giả, đồng thời các thủ tục sau khi phát sinh thừa kế cũng sẽ diễn ra rất suôn sẻ.
2. 自筆証書遺言: Tự do viết bằng ngôn ngữ của chính mình Phương pháp thứ hai là 自筆証書遺言, tức là bạn tự mình viết 遺言書. Có thể bạn sẽ bất ngờ, nhưng theo pháp luật Nhật Bản, việc lập 自筆証書遺言 bằng tiếng mẹ đẻ vẫn được công nhận giá trị pháp lý. Chỉ cần bạn tự viết, ký tên, và cũng ký tên vào 財産目録 thì không có giới hạn về ngôn ngữ sử dụng.
Tuy nhiên, có một điểm cần lưu ý. Khi thực hiện thủ tục thừa kế "tại Nhật Bản", hầu hết các cơ quan công quyền đều yêu cầu phải có bản dịch. Nếu bản dịch không chính xác hoặc nội dung mơ hồ, rất dễ dẫn đến rắc rối khi phân chia tài sản sau này.
Để tránh rắc rối, tôi đặc biệt khuyên bạn nên đảm bảo tính chính xác của bản dịch ngay từ khi soạn thảo 遺言書, đồng thời nên tham khảo ý kiến của các chuyên gia đáng tin cậy trong quá trình chuẩn bị.
Những điều cần biết trước khi lập 遺言書
Tại Nhật Bản, việc thừa kế sẽ phát sinh nghĩa vụ nộp 相続税. Đây là quy định bắt buộc dù bạn có lập 遺言書 hay không. Ngoài ra, Nhật Bản còn có chế độ 遺留分 (遺留分), nghĩa là đảm bảo một phần tài sản tối thiểu cho những người thừa kế nhất định.
Kiến thức pháp luật này khá phức tạp. Đặc biệt đối với người nước ngoài, vì có thể liên quan đến luật của cả hai nước (Nhật Bản và quê hương bạn), nên việc chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước là vô cùng quan trọng.
Các câu hỏi thường gặp (Q&A)
Q1. Tôi hoàn toàn không nói được tiếng Nhật. Tôi nên dẫn theo ai để làm thông dịch?
A. Pháp luật không quy định cụ thể về bằng cấp của thông dịch viên, nhưng thủ tục tại 公証役場 đòi hỏi sự hiểu biết chính xác về pháp lý. Bạn có thể nhờ người thân, nhưng để đảm bảo tính khách quan và giúp thủ tục diễn ra suôn sẻ nhất, bạn nên đi cùng một người phiên dịch chuyên nghiệp. Hãy trao đổi với chuyên gia để được tư vấn thêm.
Q2. Khi viết 遺言書 bằng tiếng mẹ đẻ, cần lưu ý điều gì?
A. Điều quan trọng là làm sao để chứng minh tại cơ quan công quyền rằng "đây chính xác là 遺言書 của người đó". Bạn cần đảm bảo các yêu cầu của pháp luật Nhật Bản như ghi rõ ngày tháng, họ tên, và có chữ ký trên văn bản đã dịch. Ngoài ra, việc có 司法書士 hoặc 行政書士 tham gia chứng kiến sẽ giúp giảm bớt đáng kể các thủ tục phức tạp khi thực hiện di chúc sau này.
Q3. Tôi có thể chỉ định tất cả tài sản như tiền gửi ngân hàng hay bất động sản trong 遺言書 không?
A. Có, hoàn toàn có thể. Tuy nhiên, đối với một số tài khoản ngân hàng cụ thể, ngay cả khi có 遺言書, vẫn có thể cần thực hiện các thủ tục giấy tờ riêng biệt. Việc ghi chép càng cụ thể "ai nhận tài sản gì" trong 遺言書 sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cho những người thừa kế của bạn.
Lời kết
Việc chuyển giao tài sản mà bạn đã dày công gây dựng tại Nhật Bản lại cho những người thân yêu không chỉ là "trách nhiệm" của một người nước ngoài đang sinh sống tại đây, mà còn là "món quà" ý nghĩa nhất dành cho gia đình.
Rào cản pháp luật có vẻ lớn, nhưng nếu chọn đúng phương pháp, con đường sẽ mở ra bình đẳng cho tất cả mọi người. Nếu bạn cảm thấy lo lắng khi phải thực hiện một mình, hãy liên hệ với các 司法書士 hoặc 行政書士. Chúng tôi luôn sẵn lòng hỗ trợ để cuộc sống của bạn tại Nhật trở nên an tâm hơn.
