Chào các bạn. Tôi là 行政書士 chuyên về mảng thủ tục visa và tư vấn lưu trú tại Nhật Bản.
Khi sinh sống và làm việc tại một đất nước xa lạ như Nhật Bản, chắc hẳn không ít bạn từng lo lắng rằng: “Nếu chẳng may bị bệnh không thể đi làm được nữa thì sao?” hay “Nếu rơi vào đường cùng, không còn tiền để trang trải cuộc sống thì phải làm thế nào?”. Đối với cộng đồng người Việt đang nỗ lực từng ngày tại đây, việc hiểu rõ các chế độ hỗ trợ của Nhật Bản là một điều cực kỳ quan trọng để bảo vệ chính mình.
Hôm nay, tôi sẽ giải thích chi tiết về việc người nước ngoài có thể nhận được chế độ 生活保護 hay không, cũng như những phương án hỗ trợ khác khi gặp khó khăn về tài chính hoặc sức khỏe.
1. Chế độ 生活保護 thực chất là gì?
Nói một cách đơn giản, 生活保護 là chế độ mà Chính phủ Nhật Bản đảm bảo mức sống tối thiểu và hỗ trợ cho những người thực sự không thể tự mình duy trì cuộc sống, giúp họ có cơ hội đứng vững trở lại.
Về mặt nguyên tắc, theo 憲法 của Nhật Bản, đối tượng thụ hưởng là “tất cả quốc dân Nhật Bản”. Tuy nhiên, thực tế là những người nước ngoài thỏa mãn một số điều kiện nhất định vẫn sẽ nhận được sự hỗ trợ tương tự như người Nhật.
2. Những loại 在留資格 có khả năng nhận được 生活保護
Có thể bạn từng nghe đâu đó rằng “người nước ngoài không được nhận 生活保護”. Nhưng điều đó không hoàn toàn chính xác. Theo phán quyết của 最高裁判所, mặc dù về mặt luật pháp không coi đây là một “quyền lợi hiển nhiên”, nhưng dựa trên phương diện nhân đạo, chính quyền vẫn áp dụng chế độ này cho những bạn có các loại 在留資格 sau:
Các loại 在留資格 chính được đối xử tương đương người Nhật:
-
永住者
-
日本人の配偶者等
-
永住者の配偶者等
-
定住者
-
特別永住者
-
認定難民の方
Nếu bạn sở hữu một trong các tư cách lưu trú này và rơi vào hoàn cảnh ngặt nghèo như mất khả năng lao động hoặc cạn kiệt tiền tiết kiệm, bạn hoàn toàn có thể đến 福祉事務所 tại địa phương nơi mình sinh sống để nhận tư vấn.
3. Trường hợp “quá hạn visa” hoặc 短期滞在 thì sao?
Rất tiếc, những bạn không có các loại visa nêu trên (ví dụ: đã quá hạn visa hoặc đang ở Nhật theo diện 短期滞在) về nguyên tắc sẽ không được nhận 生活保護.
Tuy nhiên, Nhật Bản vẫn có những cơ chế hỗ trợ khác để tránh tình trạng tồi tệ nhất xảy ra (như việc không có tiền đi viện dẫn đến nguy hiểm tính mạng):
① 無料低額診療事業 Một số bệnh viện do các 社会福祉法人 vận hành có chương trình khám chữa bệnh miễn phí hoặc giảm giá sâu cho những người gặp khó khăn về kinh tế. Chế độ này thường không phân biệt quốc tịch hay tư cách lưu trú.
② Bảo hộ cho 行旅病人 Đây là chế độ cứu trợ tạm thời của địa phương dành cho những người đang trong hành trình (không có nơi ở hoặc công việc ổn định) nhưng chẳng may đổ bệnh nặng hoặc gặp tai nạn mà không có người thân hay tiền bạc bên cạnh.
③ Hỗ trợ chi phí y tế riêng của từng địa phương Một số cơ quan hành chính địa phương có ngân sách riêng để hỗ trợ chi phí y tế cho những trường hợp đặc biệt. Quy định này khác nhau tùy từng nơi, nên việc đầu tiên bạn cần làm là liên hệ với 福祉窓口 hoặc 国際交流協会 tại khu vực đó để hỏi thông tin.
4. Các kênh hỗ trợ đa ngôn ngữ từ Chính phủ
Chính phủ Nhật Bản hiện nay rất chú trọng việc hỗ trợ người nước ngoài. Bạn có thể tìm thấy sự trợ giúp qua các kênh sau:
-
外国人インフォメーションセンター (thuộc 出入国在留管理庁): Tư vấn không chỉ về thủ tục visa mà còn cả những vấn đề khó khăn trong cuộc sống.
-
FRESC (外国人在留支援センター): Nơi tập trung nhiều cơ quan chính phủ để giải quyết các vấn đề về pháp lý và lao động.
5. Giải đáp thắc mắc Q&A: Những điều bạn luôn muốn hỏi
Q1: Nếu tôi đăng ký nhận 生活保護, có bị ảnh hưởng xấu đến việc gia hạn visa sau này không? A1: Đây là một câu hỏi rất thực tế. Về nguyên tắc, bạn không bị từ chối visa chỉ vì lý do duy nhất là nhận trợ cấp. Tuy nhiên, với các loại visa lao động như 技術・人文知識・国際業務, cục quản lý sẽ xét đến khả năng “tự túc về tài chính”. Nếu đang nhận trợ cấp, bạn sẽ bị đánh giá là không có khả năng tự lập, dẫn đến nguy cơ khó gia hạn visa. Ngược lại, những người có vợ/chồng là người Nhật hoặc có tư cách vĩnh trú thì yếu tố nhân đạo sẽ được ưu tiên xem xét hơn.
Q2: Tôi chưa đóng 健康保険料 đầy đủ. Liệu có được khám bệnh với giá rẻ không?
A2: Thông thường, nếu không có bảo hiểm, bạn sẽ phải tự chi trả 100% viện phí, con số này rất lớn. Tuy nhiên, tại các bệnh viện có áp dụng 無料低額診療事業, họ sẽ xem xét hoàn cảnh của bạn để giảm mức phí dù bạn có bảo hiểm hay không. Bạn nên tìm kiếm các bệnh viện thuộc hệ thống 全日本民主医療機関連合会 ở gần nơi mình ở để được hỗ trợ.
Q3: Tôi không giỏi tiếng Nhật, đi một mình đến 福祉事務所 có ổn không?
A3: Sẽ khá khó khăn nếu bạn đi một mình. Tuy nhiên, nhiều địa phương có tình nguyện viên thông dịch hoặc dịch vụ thông dịch qua điện thoại. Tốt nhất, bạn hãy liên hệ trước với 多言語相談窓口 hoặc 国際交流協会 để nhờ họ tìm người hỗ trợ đi cùng.
Lời kết: Đừng bao giờ chịu đựng một mình
Điều đáng sợ nhất khi sống ở Nhật không phải là nghèo khó, mà là sự cô lập. Vấn đề tiền bạc, bệnh tật hay visa đều có cách giải quyết. Hệ thống pháp luật và các tổ chức hỗ trợ luôn có lộ trình để giúp đỡ bạn. Nếu cảm thấy lo lắng về tư cách lưu trú của mình, đừng ngần ngại tìm đến các chuyên gia để được tư vấn kịp thời.
